स राजा तु तस्य देवस्य, पद्ममुकुटधारिणः, शोभमानस्य सर्वतः, साक्षात् निरीक्ष्य तेजसा विराजमानं, प्रणिपत्य सुमनसाऽभिवाद्य च तं देवम्। विधिवदुपसृत्य, जानुप्रणिपातेन शिरसा भूमिस्पृशा, सहस्रनामभिः मधुसूदनं स्तोतुम् आरब्धवान्। पुनः पुनः उत्थाय, स रम्यं देवायतनं प्रदक्षिणं कृत्वा, तत्रैवाश्रमे निवसन् स्थितवान्। गुहां तु तां परित्यज्य, अन्यां रम्यां गुहां शरणं जगाम; तत्र तपश्चर्यां कृत्वा, मधुसूदनं सम्यगर्चयामास। स पुष्पफलमूलैः, क्षीरैश्च विविधैः, त्रिःस्नानं प्रतिदिनं कृत्वा, अग्निहोत्रे च नित्यनिष्ठः। दिव्यसरोदकं प्रयुज्य, सदा प्राणायाममभ्यस्यन्, स राजा सर्वं भोजनं त्यक्तवान्। अप्रस्तारितायां गुहायां शयनं कृत्वा, केवलं जलाशनः, सर्वभक्ष्यवर्जनं कृत्वा, तत्र कालं नयन्, न चास्य शरीरं क्षीणमभवत्—एषा विस्मयकारिणी बभूव। एवं राजा स तत्राश्रमे, परमं तपोऽनुष्ठाय, परमेश्वरपूजनपरायणः, किञ्चित्कालं तत्रावसत्, दुःखरहितः स्वर्गस्थ इव। तस्मिन् रम्येऽश्रमस्थले, सर्वभोगान् परित्यज्य, सन्दृश्य गन्धर्वानां क्रीडां तथा अप्सरसां सह विहारम्। पुष्पाणि बहूनि सञ्चित्य, माल्यरचनां कृत्वा, तानि श्रेष्ठानि देवाय समर्प्य, पश्चात् गन्धर्वेभ्यः दत्तवान्। स तेषां पुष्पसङ्ग्रहविहाररूपाणि विविधानि कर्माणि पश्यन् अपि, तान् न वस्तुतः पश्यति स्म। तत्र काचित् पुष्पसङ्ग्रहे निमग्ना, लतानां जालेन वेष्टिता, स्वजनैः परित्यक्ता, प्रियेन च त्यक्ता। अपराऽपि पद्मगन्धिनासिका, विह्वलवदना, प्रियतामिलितभ्रमरैः विघूर्ण्यमाना, प्रियेन विमुक्ता। काचिद् अपि, मदुना पूरितभ्रमरैर् नेत्रावृतया, प्रियस्य श्वासेन दृष्टिः संवृतासीत्। रम्या चान्या पुष्पाणि सञ्चित्य, तानि प्रियाय दत्तवती; तेनैव कृतमाल्येन, पुष्पमुकुटधारिणी, स्फुरन्ती विराजते स्म। सा च स्वयम् पुष्पाणि सञ्चित्य, स्वप्रियप्रदत्तमुकुटा, आत्मानं पूर्णाम्, कामवर्धिताम् अमन्यत। तत्रैव गुह्यकानने, काचिद् विशेषपुष्पयुता लता, तस्य उत्सुकप्रियेन रहसि नीतासीत्। काचिद्, प्रियसंयुक्तलतान्तराले पुष्पाणि शोधयन्ती, सर्वगुणैः स्वयमुत्कृष्टेति मन्यते स्म। केचन तं राजानं पश्यन्ति, पङ्कजमध्ये स्थितम्, पृथग् गन्धर्वैः, दिव्याभिः रमणीयाभिः स्त्रीभिः सह क्रीडन्तम्। काचिद्, प्रफुल्लमुखी, प्रियं जलैः ताडयन्ती, तेनापि प्रतिताडिता, हृष्टा बभूव। रूपवती चान्या श्रान्ता, प्रियं ताडयन्ती, शोभनवपुः, श्वासक्रीडया स्तनयुगलं स्फारितम् इव, विराजते स्म। जलक्रीडायां प्रियेन केशेषु आकृष्टा, विमिश्रकेशवदना, भ्रमरसंघातैः आवृतपद्मेव शोभते। पद्मवनान्तरे, स्वनेत्रसदृशैः पुष्पैः आच्छादिता, काचिद् दीर्घकालं निहिता, अन्ते प्रियेन शोधिता। स्नात्वा शीतलता अनुभूय, काचिद् उत्कण्ठया प्रियं समालिङ्ग्य, चिरकालकामनां पूर्णां कृतवती। शुचिवस्त्रं स्नाताङ्गे परिधानं कृत्वा, स्मितवदना, उपस्थितानां कामम् उद्बोधयति स्म। पुष्पमालया कण्ठे, प्रियेन जलान्तर्गता आकृष्टा, हारभङ्गात् पतिते, सा दीर्घं हासमकरोत्। काचित्, सखीना जानुनि नखैः विद्धा, चञ्चलत्वात् प्रियस्य शरणं गता, तत्र चिरं स्थितवती। अन्या, जलाभिषिक्तकेशा, शिलातले उपविश्य, कामान्वितेन पत्याऽवलोकिता। भग्नमाल्यैः, स्तनयोः परिपुष्पितकुङ्कुमलेपितैः, प्रियसंभोगानन्तरमिव, तस्य तडागस्य जलं विराजते स्म। जनार्दनः देवः तत्र, दिव्यगन्धर्वसमूहैः, सुरस्त्रीभिः च पूजितः, स्नानविभूषितः दृष्टः। अन्यत्र स राजा, लतागृहेषु स्त्रियः, स्वदेहभूषणनिरता, प्रियेषु मनः समर्प्य, पश्यति स्म। काचिद्, हस्ते दर्पणं धारयन्ती, प्रियस्य दूतवाक्यं शृण्वती, तेनैव अधिकं विराजते स्म। अन्या, दूत्या त्वरिता, प्रेम्णा विलीनचित्ता, भूषणानि पुनः पुनः रचयन्ती, स्वकर्म न जानाति स्म। हरितकुशवनान्तरे, पुष्पगुच्छैः वायुसंवाहितैः सुगन्धिभिः, काचिद् मारेयरसं पिबन्ती दृष्टा। रूपवती चान्या, स्वयम् प्रियाय पानं दत्तवती; अन्याऽपि, प्रियहस्तात् प्रदत्तं पानं पिबन्ती। काचिद्, नीलोत्पलाङ्कितं क्षीरं पीत्वा, कटाक्षैः प्रियं विलोक्य, “क्व गतः सि मे कमल?” इति पृष्टवती। प्रियस्योक्त्या, “त्वमेव तौ पित्वा,” इति ज्ञात्वा, सा बालिशत्वात् लज्जया महतीं संकुचितां बभूव। काचिद्, सुकेशिनी, प्रियप्रदत्तं शेषपानं, विशिष्टरसयुक्तं, कामवर्धनं, पपौ। तेषु पानविनोदेषु, स श्रेष्ठपुरुषः, ताभिः गीतानि, तन्त्रीस्वरैः संयुक्तानि, शृणोति स्म। सायं समये, हे राजन्, ताः स्त्रियः, नानावाद्यसमूहैः सहिताः, जनार्दनस्य, देवानां देवस्य, पुरतः नृत्यन्ति स्म।