पूर्वदिग्भागे प्राग्ज्योतिषाः, पुण्ड्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, शाल्वाः, मागधाः, गोणार्दाः च निवसन्ति। तेषां परतः दक्षिणदिग्भागे पाण्ड्याः, केरलाः, चोलाः, कुल्याश्च वसन्ति। तत्र सेतुकाः, सुतिकाः, कुपथाः, वजिवासिकाः, नवराष्ट्राः, महिषिकाः, सर्वे च कलिङ्गाः दृश्यन्ते। करूषाः ऐषिकैः सह, आटव्याः, शबराः, पुलिन्दाः, विंध्यपुषिकाः, वैदर्भाः दण्डकैः सह तत्र वसन्ति। कुलियाः, सिरलाः, रूपसाः तपसैः सह, तथा तैत्तिरिकाः, करस्कराः च तत्र सन्ति। वासिक्यादयः, नर्मदयोर्मध्ये निवसन्तः, भरुकच्छाः, समहेयाः, सरस्वतैः सह तत्र दृश्यन्ते। पश्य पश्चिमदिग्भागे कच्छिकाः, सौराष्ट्राः, अनर्ताः अर्बुदैः सह निवसन्ति; इदानीं विंध्यप्रदेशवासिनां वर्णनं शृणु। मालवाः, करूषाः, मेकलाः उत्कलैः सह, औन्द्राः, माषाः, दशार्णाः, भोजाः किष्किन्धकैः सह तत्र वसन्ति। स्तोषलाः, कोसलाः, त्रिपुराः, वैदिशाः, तुमुराः, तुम्बराः, पद्गमाः नैषधैः सह तत्र दृश्यन्ते। अरूपाः, शौण्डिकेराः, वितिहोत्राः, अवन्तयः—एते विंध्यपर्वतस्य शिखरेषु प्रसिद्धाः जनाः निवसन्ति। इदानीं पर्वतान्तर्गतप्रदेशानां वर्णनं करिष्यामि, ये निराहाराः, सर्वत्र विचरन्ति, दुष्करमार्गानुगामिनश्च भवन्ति। ये स्थूलवस्त्रधारिणः, ऊर्णावस्त्रधारिणश्च, समुद्गकाः, त्रिगर्ताः, मण्डलाः, कीराताः अमरैः सह तत्र निवसन्ति। भारते चत्वारः युगाः ऋषिभिः उक्ताः—कृतं, त्रेतायुगं, द्वापरं, कलियुगं च। तेषां स्वरूपं अहं तेभ्यः सम्यक् वर्णयिष्यामि। इति श्रुत्वा, ऋषयः पुनः सस्मितं लोमहर्षणं पप्रच्छुः, भूयोऽपि श्रोतुम् उत्सुकाः। “यथार्थं वद किम्पुरुषभूमेः च, तथा हरिवर्षस्य, यथा त्वया भारतवर्णनं कृतम्। जम्बूद्वीपस्य च, अन्येषां द्वीपानां च विस्तारं, तेषां वासिनः, वृक्षांश्च वद, विप्रवर।” एवं पृष्टः स ऋषिभिः, तेषां प्रश्नानुसारं विस्तरेण प्रत्युवाच, यत् ऋषिभिः दृष्टं, पुराणेषु च प्रशस्तं तत् आख्यातवान्। “हे ब्राह्मणाः, श्रोतुम् उत्सुकाः, सावधानं शृणुत। जम्बूद्वीपः च किम्पुरुषः च परमसुखदौ, महाभोगसम्पन्नौ इति। किम्पुरुषे दशसहस्रवर्षपर्यन्तं आयुः प्रवदन्ति; तत्र जनाः सुवर्णसंपृक्तप्रभाः जायन्ते। तस्मिन्नेव पुण्ये किम्पुरुषे प्लक्षवृक्षः मध्वर्थे प्रसिद्धः; तस्य उत्तमं रसं सर्वे किम्पुरुषाः पिबन्ति। तत्र पुरुषाः स्त्रियश्च रोगशोकविवर्जिताः, नित्यं प्रमुदितचित्ताः, सुवर्णवर्णाः, स्त्रियः अप्सरसः स्मृताः। ततः परं किम्पुरुषानन्तरं हरिवर्षं वक्त्रि, यत्र जनाः महारजतप्रभाः जायन्ते। सर्वे हरिवर्षवासिनः देवलोकात् पतिताः, नानारूपधारिणः, सर्वे च पुण्यं इक्षुरसंपिबन्ति। तत्र जरानुपतन्ति, अतः तेषां दीर्घमायुः, एकादशसहस्रवर्षपर्यन्तं आयुः प्रवदन्ति। मध्यमं प्रदेशं, इलावृतनामकं, अहं वर्णितवान्, यत्र सूर्यः न प्रकाशते, जनाश्च तं न जानन्ति। इलावृते चन्द्रसूर्यतारकाः न प्रकाशन्ते, जनाः पद्मप्रभाः, पद्मवर्णाः, तेषां नेत्राणि पद्मदलोपमा। तत्र सर्वे जनाः पद्मगन्धसम्पन्नाः, जम्बूफलरसं भुञ्जते, अचलाः, सुरभिगन्धिनश्च। सर्वे देवलोकात् पतिताः, महारजतवस्त्रधारिणः, तत्र उत्तमपुरुषाः त्रयोदशसहस्रवर्षपर्यन्तं वसन्ति। ये इलावृते मेरोः दक्षिणभागे, निशधस्योत्तरभागे वा निवसन्ति, तेषामपि तावत् आयुः। तत्रैव महान् नित्यः जम्बुवृक्षः सुदर्शननामकः, सदा पुष्पफलसमृद्धः, सिद्धचरनैः सेवितः। तस्यैव वृक्षस्य नाम्ना जम्बूद्वीपः कथ्यते; स विशालः, सहस्रयोजनविस्तीर्णः, पुनश्च शतगुणेन महान्। तस्य वृक्षराजस्य उन्नतिः आकाशं व्याप्य स्थितम्; तस्य जम्बूफलस्य रसः नदीरूपेण प्रवहति। सा नदी मेरुं परिक्रम्य, जम्बुवृक्षस्य मूले पुनः प्रतिनिवर्तते; इलावृतवासिनः तं सदा हर्षेण पिबन्ति। तस्य जम्बूफलरसस्य पानात् तत्र जरानुपतन्ति, न तृष्णा, न श्रमः, न चान्यद् दुःखम्। तत्र जाम्बूनदं नाम सुवर्णं निर्मीयते, देवाभरणं, यदिन्द्रगोपसदृशं दीप्तिमत्। तस्य क्षेत्रस्य सर्ववृक्षाणां पुण्यः फलरसः, तत्र प्रवहद् सुवर्णं शुद्धं, देवाभरणं भवति। तत्र मूत्रपुरीषं च, सर्वासु दिशासु, ईश्वरेण प्रसन्नेन भूमिना ग्रस्यमानं, मृत्यूनपि भूमिः एव ग्रसति। सर्वे राक्षसाः, पिशाचाः, यक्षाश्च हिमालयेभ्यः उत्पन्नाः; हेमकूटे गन्धर्वाः अप्सरसां गणैः सह प्रसिद्धाः। सर्वे नागाः—शेषः, वासुकिः, तक्षकः च तत्र वसन्ति; महमेरौ त्रिंशत् त्रयश्च पुण्ययाजिनः रमन्ते। एषः पर्वतः नीलमणिकैस्तथा वैदूर्यरत्नैः शोभितः, तत्र सिद्धाः ब्रह्मर्षयश्च निवसन्ति; दैत्यदानवानां मध्ये श्वेतपर्वतः प्रसिद्धः।