शोणा, महानदा, नन्दना, सुकृषा, क्षमा, मन्दाकिनी, दशार्णा, चित्रकूट, तथा तमसा, पिप्पली, श्येनी, चित्रोत्पला—एताः पुण्याः नदीः ऋश्यमुखात् उत्पन्नाः। विमला, चञ्चला, धुतवाहिनी, शुक्तिमन्ती, शुनी, लज्जा, मुकुता, ह्रदिका—एताः अपि शुद्धाः शुभाः च नदीः ऋश्यमुखात् प्रवहन्ति। तपी, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, क्षिप्रा, ऋषभा, वेना, वैतरणी, विश्वमाला, कुमुद्वती—एताः सर्वाः पुण्यजलाः नदीः। टोया, महागौरी, दुर्गमा, शिला—एताः सर्वाः विंध्यपादात् उत्पन्नाः, तासां जलम् शीतलम् शुभम् च। दक्षिणदेशे सह्यपर्वतान्निस्रुताः गोडावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, वञ्जुला, तुङ्गभद्रा, सुप्रयोगा, बाह्या, कावेरी—एताः पुण्यनदीः। मलयपर्वतान्निस्रुताः कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्पजा, उत्पलावती—शुद्धाः शुभाः शीतलजलाः च। त्रिबागा, ऋषिकुल्या, इक्षुदा, त्रिदिवाचला, ताम्रपर्णी, मूली, शरवा, विमला, महेन्द्रकन्याः—एताः प्रसिद्धाः पुण्यनदीः प्रवहन्ति। काशिका, सुकुमारी, मन्दगा, मन्दवाहिनी, कृपा, पाशिनी—एताः शुक्तिमन्तः कन्याः। एताः सर्वाः नदीः पुण्यजलाः, शुभाः, सर्वत्र प्रवहन्ति, अन्ते समुद्रं गच्छन्ति; जगतः मातरः, शुभाः, सर्वपापविनाशिन्यः। तासां शाखाः प्रवाहाः शतशः सहस्रशः च सन्ति; तत्र कुरवः, पाञ्चालाः, शाल्वाः, जाङ्गलाः च निवसन्ति। शूरसेनाः, भद्रकाराः, बाह्याः, सहपटक्चराः, मत्स्याः, किराताः, कुल्याः, कुन्तलाः, काशयः, कोशलाः च तत्र वसन्ति। अवन्ताः, कलिङ्गाः, मूकाः, अन्धकाः, मध्यदेशीयाः अपि तत्र गणिताः। सह्यपर्वतान्न्यस्ते गोडावरी नदी अस्ति; पृथिव्यां तद्विभागः रम्यः। तत्र गोवर्धन, मन्दर, गन्धमादन पर्वतानि, दिव्यवृक्षाः, दिव्यौषधयः च रामस्य सुखार्थम् आनीतानि। भारद्वाजेन प्रियायाः कृते एताः आनीतानि; तेन तद्विभागः उत्तमपुष्पैः अलङ्कृतः रम्यः च अभवत्। तत्र वाहितिकाः, वाटधानाः, आभीराः, कालतोयकाः, पुरंध्राः, शूद्राः, पलवाः, अत्तखण्डिकाः च वसन्ति। गान्धाराः, यवनाः, सिन्धवः, सौवीराः, मद्रकाः, शाकाः, द्रुह्याः, पुलिन्दाः, पारदाः, आर्मूर्तिकाः च तत्र दृश्यन्ते। रामठाः, कण्टकाराः, कैकेयाः, दशनामकाः, क्षत्रियग्रामाः, वैश्याः, शूद्रकुलानि च तत्र सन्ति। अत्रयाः, भारद्वाजाः, प्रस्थलाः, सदसेरकाः, लम्पकाः, तलगानाः, सैनिकाः, जाङ्गलाः च उत्तरेषु वसन्ति; अधुना पूर्वदेशीयान् शृणु। अङ्गाः, वङ्गाः, मद्गुरकाः, पर्वतान्तरस्थाः, प्लवङ्गाः, मातङ्गाः, यमकाः, मल्लवर्णकाः, सुह्मोत्तराः, प्रविजयाः, मार्गवाः, गेयमालवाः च तत्र सन्ति। प्राग्ज्योतिषाः, पुण्ड्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, शाल्वाः, मगधाः, गोनर्दाः पूर्वदेशीयाः। तत्परं दक्षिणदेशीयाः—पाण्ड्याः, केरलाः, चोलाः, कुल्याः च। सेतुकाः, सुतिकाः, कुपथाः, वजिवासिकाः, नवराष्ट्राः, महिषिकाः, सर्वे कलिङ्गाः। करुषाः, ऐषिकाः, अटव्याः, शबराः, पुलिन्दाः, विंध्यपुषिकाः, वैदर्भाः, दण्डकाः च। कुलियाः, सिरलाः, रूपसाः, तपसाः, तैत्तिरिकाः, करस्कराः च। वासिक्याः च अन्ये, नर्मदयोः मध्ये वसन्ति; भरुकच्छाः, समहेयाः, सरस्वताः च। कच्छिकाः, सौराष्ट्राः, अनर्ताः, अर्बुदाः पश्चिमदेशीयाः; अधुना विंध्यप्रदेशीयान् शृणु। मालवाः, करुषाः, मेकलाः, उत्कलाः, औन्द्राः, माषाः, दशार्णाः, भोजाः, किश्किन्धकाः च। स्तोशलाः, कोशलाः, त्रिपुराः, वैदिशाः, तूमुराः, तुम्बराः, पद्गमाः, नैषधाः च। अरुपाः, शौन्दिकेराः, वितिहोत्राः, अवन्तिः—एते विंध्यपर्वतान्निस्रुताः प्रसिद्धाः जनाः। अधुना पर्वतान्निवासिनः, अनाहिताः, सर्वत्र विचरन्तः, दुर्गमार्गावलम्बिनः जनाः वर्णयिष्यामि। कर्षवस्त्रधारिणः, ऊर्णवस्त्रधारिणः, समुद्गकाः, त्रिगर्ताः, मण्डलाः, किराताः, अमराः च तत्र वसन्ति। ऋषयः भारतभूमौ चत्वारः युगाः—कृत, त्रेता, द्वापर, कलि—इति उक्तवन्तः; तेषां स्वरूपम् अहम् वर्णयिष्यामि। एतत् श्रुत्वा ऋषयः पुनः लोहमहर्षणं उत्सुकाः पप्रच्छुः। "यथार्थतः किंपुरुषभूमेः, हरिवर्षस्य च वर्णनं कुरु, यथा भारतं उक्तवान्।" "जम्बूद्वीपस्य, अन्येषां द्वीपानां च विस्तारम्, जनान्, वृक्षान् च वद।" एवं पृष्टः स ऋषिभिः, तेषां प्रश्नानुसारम् विस्तरेण उत्तरम् दत्तवान्, यद् ऋषिभिः दृष्टम्, पुराणेषु प्रशस्तम्। "हे ब्राह्मणाः, श्रवणोत्सुकाः, मनसा शृणु—जम्बूद्वीपः, किंपुरुषः च महोत्सवसदृशः रम्यः। किंपुरुषे दशसहस्रवर्षपर्यन्तम् आयुः; तत्र जनाः सुवर्णसंपक्ववर्णाः जाताः। किंपुरुषभूमौ प्लक्षवृक्षः मधुना प्रसिद्धः; सर्वे किंपुरुषाः तस्य उत्तमं रसं पिबन्ति।