एषा मनुष्यद्वीपा, या तिर्यग्यामा इति प्रसिद्धा, या यः कश्चन सम्पूर्णतया विजित्य तिष्ठति, स सर्वभौम इति लोके ख्यातो भवति। एष एव लोकः सर्वभौममण्डलम् इति कथ्यते; यः तु मध्ये स्थितं व्योम सम्पूर्णं जयति, स व्योमजय इति स्मृतः। स्वराज्यमण्डलस्य पुनः विस्तारतः वर्णनं भविष्यति। अस्य महापृथिव्याः सप्त कुलपर्वताः प्रसिद्धाः—महेन्द्रः, मलयः, साह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षवान्, विंध्यः, परियात्रश्च। एतेषां समीपे सहस्रशः अन्ये अपि पर्वताः सन्ति। केचन तेषां विख्याताः, केचन विशालशृङ्गसम्पन्नाः, केचन लघवः, लघुग्रामसमाश्रयाः च दृश्यन्ते। एषु पर्वतेषु, भूमिपुत्राः आर्याः अनार्याश्च सर्वत्र निवसन्ति। बहवः नद्यः अपि अस्मिन्मण्डले प्रवहन्ति—गङ्गा, सिन्धुः, सरस्वती, शतद्रुः, चन्द्रभागा, यमुनाः, सरयूः, ऐरावती, वितस्ता, विशालाः, देविका, कुहू, गोमती, धौतपापा, बहुदा, दृशद्वती, कौशिकी तृतीया, गण्डकी स्थिरा च। हिमालयस्य पार्श्वेभ्यः इक्षुः, लौहितः, वेदस्मृतिः, वेत्रवती, वृत्रघ्नी, सिन्धुरा, पर्णशा, नर्मदा, कावेरी च महती उत्पद्यन्ते। परियात्रपर्वतसम्बद्धाः परा, धन्वती, विदुषा, वेणुमती, शिप्रा, अवन्ती, कुन्ती च नद्यः स्मृताः। शोणा, महानदा, नन्दना, शुकरिषा, क्षमा, मन्दाकिनी, दशार्णा, चित्रकूटः, तामसा, पिप्पली, श्येनी, चित्रोत्पला च प्रवहन्ति। ऋश्यमुखात् विमला, चञ्चला, धुतवाहिनी, शुक्तिमन्ती, शुनी, लज्जा, मुकुटा, ह्रदिका इत्येताः शुद्धाः पुण्यनद्यः उत्पद्यन्ते। तापी, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, क्षिप्रा, ऋषभा, वेणा, वैतरणी, विश्वमाला, कुमुद्वती च प्रवहन्ति। विंध्यस्य पादात् तोया, महागौरी, दुर्गमा, शिला च नद्यः शीतलाः पुण्यजलाः उत्पद्यन्ते। दक्षिणदेशस्य सह्यपर्वतपृष्ठात् गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, वञ्जुला, तुङ्गभद्रा, सुप्रयोगा, बाह्या, कावेरी च नद्यः प्रवहन्ति। मलयपर्वतसम्भूताः कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्पजा, उत्पलावती च नद्यः शुद्धाः पुण्याः शीतलजलाः च। महेन्द्रस्य कन्याः त्रिबागा, ऋषिकुल्या, इक्षुदा, त्रिदिवाचला, ताम्रपर्णी, मूली, शरवा, विमला च पुण्यनद्यः प्रसिद्धाः। शुक्तिमन्तस्य कन्याः काशिका, सुकुमारी, मन्दगा, मन्दवाहिनी, कृपा, पाशिनी च नद्यः सन्ति। एता सर्वाः पुण्यजलाः, शुभाः, सर्वत्र प्रवहन्ति, अन्ते सागरं गच्छन्ति; एताः जगतः मातरः, पुण्यदाः, सर्वपापनाशिन्यः च। तासां शाखाः स्रोता अपि शतशः सहस्रशश्च सन्ति; तेषु कुरवः, पाञ्चालाः, शाल्वाः, जाङ्गलाः च वसन्ति। शूरसेनाः, भद्रकाराः, बाह्याः, सहपटच्चराः, मत्स्याः, किराताः, कुल्याः, कुन्तलाः, काशयः, कोशलाः च तत्र निवसन्ति। आवन्ताः, कलिङ्गाः, मूकाः, आन्धकाः, मध्यदेशीयाः चात्र गण्यमानाः। सह्यस्य पार्श्वे गोदावरी नदी अस्ति; पृथिव्याम् एष देशः रम्यः इति कथ्यते। तत्र गोवर्धनः, मन्दरः, गन्धमादनः पर्वताः, दिव्यवृक्षाः, दिव्यौषधयः च सन्ति, ये रामस्य रमणाय आनीतानि। भारद्वाजमुनिना प्रियायै तानि अवतीर्णानि; तेन स देशः उत्तमपुष्पैः विभूषितः रमणीयश्च अभवत्। तत्र वाहीकाः, वाटधानाः, आभीराः, कालतोयकाः, पुरंध्राः, शूद्राः, पल्लवाः, अट्टखण्डिकाः च वसन्ति। गान्धाराः, यवनाः, सिन्धवः, सौवीराः, मद्रकाः, शाकाः, दुर्ह्याः, पुलिन्दाः, पारदाः, आरमूर्तिकाः च तत्र निवसन्ति। रामठाः, कण्टकाराः, कैकेयाः, दशनामकाः, क्षत्रियग्रामाः, वैश्याः, शूद्रकुलानि च सन्ति। अत्रेयाः, भारद्वाजाः, प्रस्थलाः, सदसेरकाः, लम्पकाः, तलगाणाः, सैनिकाः, जाङ्गलाः च उत्तरदेशेषु निवसन्ति। पूर्वदेशस्य वर्णनम् अपि शृणु—अङ्गाः, वङ्गाः, मद्गुरकाः, पर्वतान्तरिताः, प्लवंगाः, मातंगाः, यमकाः, मल्लवर्णकाः, सुह्मोत्तराः, प्रविजयाः, मार्गवाः, गेयमालवाः च तत्र सन्ति। प्राग्ज्योतिषाः, पुण्ड्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, शाल्वाः, मागधाः, गोनर्दाः च पूर्वदेशीयाः। तेषां परे दक्षिणप्रदेशे पाण्ड्याः, केरलाः, चोलाः, कुल्याः च वसन्ति। सेतुकाः, सुतिकाः, कुपथाः, वजिवासिकाः, नवराष्ट्राः, महिषिकाः, सर्वे कलिङ्गाश्च। करूषाः, ऐषिकाः, अटव्याः, शबराः, पुलिन्दाः, विंध्यपुषिकाः, वैदर्भाः, दण्डकाः च तत्र सन्ति। कुलियाः, सिरलाः, रूपसाः, तपसाः, तैत्तिरिकाः, करस्कराः च निवसन्ति। वासिक्याः च अन्ये च, ये नर्मदानद्योः मध्ये निवसन्ति, भरुकच्छाः, समहेयाः, सरस्वताः च तत्र वसन्ति। कच्छिकाः, सौराष्ट्राः, अनर्ताः, अर्बुदाः च पश्चिमदेशीयाः; अधुना विंध्यप्रदेशवासिनां शृणु। मालवाः, करूषाः, मेकलाः, उत्कलाः, औन्द्राः, माषाः, दशार्णाः, भोजाः, किश्किन्धकाः च तत्र सन्ति। स्तोषलाः, कोसलाः, त्रिपुराः, वैदिशाः, तुमुराः, तुम्बराः, पद्गमाः, नैषधाः च निवसन्ति। अरूपाः, शौण्डिकेराः, वितिहोत्राः, अवन्तयः—एते विंध्यपर्वतपृष्ठे प्रसिद्धाः जनाः निवसन्ति। एवं एषा पृथिवी पर्वतैः, नद्यः, विविधैः जनपदैः, जातिभिः च समृद्धा, सर्वतो रम्या, पुण्या, पुण्यफलप्रदा च दृश्यते।