श्वेतस्य उत्तरतो दक्षिणपर्वतशृङ्गस्य समीपे हिरण्वता नाम देशः अस्ति, यत्र हिरण्वती नदी प्रवहति। तत्र महाबलाः महात्मनः पुरुषाः निवसन्ति, सर्वदा हृष्टाः, उत्तमवंशसम्पन्नाः, सर्वे रम्यदर्शनाः। ते पुरुषाः एकादशसहस्राणि शतपञ्चाशत् च वर्षाणि जीवितकालं प्राप्नुवन्ति। तस्मिन देशे महद् लाकुचवृक्षः अस्ति, यस्य पत्रैः छाया लभ्यते; तस्य फलरसपानात् तत्रजनाः जीवन्ति। शृङ्गसाह्वा नाम पर्वतः तत्र त्रयः महाशृङ्गाः अस्ति—एकः रत्नैः शोभितः, एकः सुवर्णेन, तृतीयः सर्वरत्नमयः, लोकानां मध्ये दीप्तिमान्। अस्य शृङ्गस्य उत्तरतो, दक्षिणसीमायां समुद्रसमीपे कुरवः निवसन्ति; स प्रदेशः पुण्यः, सिद्धैः सेवितः। तत्र वृक्षाः मधुरफलान्युत्पादयन्ति, दिव्याः अमृतसमानाः धाराः प्रवहन्ति; तत्र वस्त्राणि निर्मीयन्ते, फलैः भूषणानि अपि। तत्र किल कामदाः रम्याः वृक्षाः सन्ति; अन्ये क्षीरवृक्षाः, येषां क्षीरं षड्रसयुक्तं अमृतसदृशं सततं दातारः जनानां पानाय ददाति। भूमिः तत्र सर्वत्र रत्नमयी, सुवर्णरजसा शोभिता, स्पर्शे सुखदा, मंगलवाताः शान्ताः च। तत्र पुण्यजनाः जाताः, ये देवलोकात् पतिताः, सर्वे शुद्धवंशाः, स्थिरयौवनाः च। तत्र दम्पतीः जाताः, स्त्रियः अप्सरसः सदृश्याः, ते क्षीरवृक्षदातृणां क्षीरम् अमृतसदृशं पिबन्ति। प्रतिदिनं एकं युग्मं जायते, समं वर्धन्ते, रूपं गुणं च तुल्यं, एकस्मिन्नेव समये मृत्युम् उपयान्ति। प्रत्येकः केवलं एकस्मै समर्पितः, चक्रवाकपक्षिणां यथा; रोगशोकविहीनाः, सर्वदा हृष्टचित्ताः। ते महात्मानः दशसहस्राणि दशशतानि वर्षाणि जीवन्ति, अन्यास्त्रियः न सन्ति। एवं भूतः वर्षगणनायाः स्वरूपं दृष्टं भारतयुगे परमधर्मविद्भिः; किं अधिकं वक्ष्यामि? एवं सुतपुत्रेण बुद्धिमता ऋषयः उक्ताः; उत्तरपाठे पुनः सुतपुत्रं पप्रच्छुः। एषा भारतभूमिः, यत्र चतुर्दश मनवः स्वायम्भुवादयः प्रजासृष्टिं कृतवन्तः। तत् त्वत्तः ज्ञातुम् इच्छामः, पुण्यश्लोक, उत्तरपाठं पुनः कथय, वक्तृश्रेष्ठ। तद् श्रुत्वा लोमहर्षणः पुराणिकः शुद्धात्मभिः ऋषिभिः सह, पुनः विवेचनं कृत्वा, विचार्य विचार्य, उत्तरपाठं तेषां सम्यक् कथयामास। अधुनाऽहं भारतभूमौ जनानां वर्णनं करिष्यामि; उत्पत्त्याः कारणात् मनुः भारतः इति कथ्यते। व्युत्पत्त्या भारतं नाम, यतोऽत्र स्वर्गः मोक्षः मध्यदशा च ज्ञायन्ते। अन्यत्र भूमौ कर्मविधानं नास्ति मर्त्यजनानाम्; शृणु भारतभूमेः नव विभागान्। इन्द्रद्वीपः, कशेरुः, ताम्रपर्णः, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, सौम्यः, गन्धर्वः, वारुणः च। एष नवमः, समुद्रेण परिवृतः द्वीपः; अयं द्वीपः दक्षिणात् उत्तरं योजनेन सहस्रं विस्तारितः। कुमारीतः गङ्गास्रोतः पर्यन्तं, पार्श्वयोः विस्तीर्णं दशसहस्रं योजनेषु। अस्य द्वीपस्य सीमासु विदेशिनः वसन्ति—यवनाः किराताः च पूर्वपश्चिमे। मध्ये ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः च स्थिताः, शूद्राः च भागशः, पूजा, व्यापार, अन्यकर्मसु प्रवृत्ताः। तेषां व्यवहारः जीविका च धर्मार्थकामानुसारः, स्वस्वकर्मानुसारं। पञ्चविधः आश्रमक्रमः अत्र विधिवत् आचर्यते, मानवकर्म स्वर्गमोक्षाभिमुखं। अयं मानवद्वीपः तिर्यग्यामः इति प्रसिद्धः; यः सर्वं विजित्य एकः भवति, सः सम्राट् इति ख्यातः। एष भूमिः सम्राज्यं इति कथ्यते; ये मध्यदेशं विजयन्ति, ते व्योमविजयी इति स्मृताः; स्वराज्यं विस्तारतः पुनः कथ्यते। अत्र सप्त प्रसिद्धाः कुलपर्वताः दृश्यन्ते—महेन्द्रः, मलयः, साह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षवान्। विंध्यः, परियात्रः च; तेषां समीपे सहस्रशः अन्याः पर्वताः सन्ति। तेषु कश्चित् प्रसिद्धः, कश्चित् विविधशृङ्गः, कश्चित् लघुः ग्रामसमर्थः च। तत्र मिश्राः जनाः—आर्याः विदेशिनः च सर्वत्र; नद्यः अपि बहवः प्रवहन्ति—गङ्गा, सिन्धु, सरस्वती। शतद्रुः, चन्द्रभागा, यमुनाः, सरयूः, ऐरावती, वितस्ता, विशालाः, देविका, कूहूः। गोमती, धौतपापा, बहुदा, दृशद्वती, तृतीयः कौशिकी, स्थिरा गण्डकी। इक्षुरः, लौहितः—एते हिमालयपार्श्वात् उत्पन्नाः; वेदस्मृति, वेत्रवती, वृत्रघ्नी, सिन्धुरा, पर्णशा, नर्मदा, महाकावेरी। परा, धन्वती, विदुषा, वेणुमती, शिप्रा, अवन्ती, कुन्ती—एते परियात्रपर्वतानां नद्यः स्मृताः। एवं भारतभूमेः दिव्यं वर्णनं लोमहर्षणः ऋषिभ्यः सम्यक् आचक्षे।