चन्द्रप्रभायाः स्त्रियः, यस्याः वर्णः चन्द्रसमः, यस्याः मुखानि पूर्णचन्द्रवत्, यस्याः शारीरं शीतलम् इव चन्द्रकान्तिः, ताः नीलोत्पलसुगन्धिन्यः सन्ति। तासां आयुः दशसहस्रवर्षाणि, रोगरहिताः, अमृतफलरसपानात् सर्वाः नित्ययुवतयः सन्ति। एवं ब्रह्मा ऋषिभ्यः स्वकृपया पूर्वं दत्त्वा, तेषां आयुः यथास्वभावं वर्णितवान्—किम् अन्यद् वः कथयामि? एवं वचनं श्रुत्वा, दृढनियमाः ऋषयः कुतूहलपूर्णाः प्रमुदिताः प्रत्युवाचुः। "हे मुनि, त्वया पूर्वदिशायाः पश्चिमदिशायाः च भूमयः वर्णिताः, तथा उत्तरदिशायाः पर्वतानि अपि। पर्वतवासिनः जनान् सत्यम् वद।" ऋषिभिः एवं पृष्टः सः पुनः भाषितवान्। "मया पूर्वं निर्दिष्टाः प्रदेशाः शृणु—नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य उत्तरं च। तत्र रमणकनाम भूमि अस्ति, यत्र शुभसत्त्वाः पुरुषाः जायन्ते, सुखासक्ताः, कुलीनाः, रम्यदर्शनीयाः च। तत्र अपि महान् वृक्षः रोहिणवटः अस्ति; तस्य फलरसपानात् तत्र जनाः जीवन्ति। तत्र पुण्यपुरुषाः दशसहस्रं सहस्रं च वर्षाणि सुखेन जीवन्ति। श्वेतस्य उत्तरं, श्रृङ्गस्य दक्षिणपृष्ठे हिरण्वताख्यायां भूमौ, यत्र हैरण्वती नदी प्रवहति, महान् पुरुषाः बलसम्पन्नाः, उत्साहयुक्ताः, कुलीनाः, रम्यदर्शनीयाः सन्ति। तत्र उत्तमपुरुषाः एकादशसहस्रं शतं पञ्चाशत् च वर्षाणि जीवन्ति। तत्र महान् वृक्षः लकुचः, तस्य पत्रैः छायादायकः; तस्य फलरसपानात् तत्र जनाः जीवन्ति। श्रृङ्गसाह्वा त्रयः महान् शिखराः अस्ति—एकं रत्नमण्डितम्, एकं सुवर्णमयम्, एकं सर्वरत्नमयम्, लोकमध्ये दीप्तिमान्। तस्य श्रृङ्गस्य उत्तरं, समुद्रस्य दक्षिणसीमायां कुरवः निवसन्ति; तत्र प्रदेशः पुण्यः, सिद्धैः सेवितः। तत्र वृक्षाः मधुरफलानि वहन्ति, दिव्याः अमृतसमानाः धाराः प्रवहन्ति; तत्र वस्त्राणि निर्मीयन्ते, फलैः भूषणानि अपि। तत्र रम्याः वृक्षाः सर्वकामदाः, अन्ये क्षीरवृक्षाः, षड्रसाः अमृतोपमं क्षीरं सततं ददति। भूमिः सर्वत्र रत्नमयः, सुवर्णरेणुयुक्ता, स्पर्शे सुखदायिनी, शुभवाताः शान्ताः। तत्र शुभाः मानवाः देवलोकात् पतिताः जायन्ते, सर्वे कुलीनाः, नित्ययुवाः। तत्र युग्मं जायते, स्त्रियः अप्सरःसमानाः; ताः क्षीरदातृणां क्षीरं पिबन्ति, यद् अमृतोपमम्। एकस्मिन्नेव दिवसे युग्मं जायते, समानवृद्धिः, रूपं च स्वभावः च तुल्यः, समकालं म्रियन्ति। एकैकः एकस्मै समर्पितः, चक्रवाकवत्; रोगशोकविहीनाः, चित्तं सदा प्रमुदितम्। ते महानुभावाः दशसहस्रं दशशतं च वर्षाणि जीवन्ति, अन्यास्त्रियः न सन्ति। एवं भारतीयुगे वर्षाणां स्वरूपं धर्मविद्भिः दृष्टं; किम् अन्यद् वः कथयामि? ऋषयः सूतपुत्रेण बुद्धिमता एवं उपदिष्टाः; उत्तरपाठे पुनः सूतपुत्रं पप्रच्छुः। भारतेषु भूमिषु, यत्र चतुर्दश मनवः स्वायम्भुवाद्याः सृष्टिसन्ततिं कृतवन्तः, तत्र भूमिः भारतीति प्रसिद्धा। ऋषयः पुनः पप्रच्छुः—"हे पुण्यात्मन्, उत्तरपाठं वद, वदतां श्रेष्ठ।" ततः लोमहर्षणः, पुराणविद्, शुद्धात्मभिः ऋषिभिः श्रुत्वा, विवेकपूर्वकं विचार्य, पुनः उत्तरपाठं कथितवान्। "भारतेषु भूमिषु जनान् वर्णयिष्यामि; उत्पत्त्याः कारणात् मनुः भरतः उच्यते। व्युत्पत्त्याः कारणात् भूमिः भारतीति नाम्ना प्रसिद्धा, यत्र स्वर्गः मोक्षः मध्यस्थानं च ज्ञायते। अन्यत्र भूमौ कर्मविधिः नास्ति; शृणु भारतेषु भूमिषु नवविभागाः—इन्द्रद्वीपः, कशेरुः, ताम्रपर्णः, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, सौम्यः, गन्धर्वः, वारुणः च। नवमः द्वीपः समुद्रेण परिवृतः; दक्षिणात् उत्तरं सहस्रयोजनं विस्तारः। कुमारीतः गङ्गामूलपर्यन्तं, पार्श्वतः दशसहस्रं विस्तारः। एष द्वीपः सीमायां म्लेच्छैः आवृतः; पूर्वपश्चिमयोः यवनाः किराताः वसन्ति। मध्ये ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः, शूद्राः भागशः, पूजायां, व्यापारायां, अन्येषु कर्मसु प्रवृत्ताः। तेषां व्यवहारः जीविकाः धर्मार्थकामानुसारः, स्वस्वकर्मानुसारः। पञ्चविधं आश्रमधर्मं यथाविधि अत्र पालनं, मानवकर्म स्वर्गमोक्षाभिमुखम्।