हे महर्षे, शृणु। पर्वतानां महत्त्वे वर्तमाने, हेमकूटः पर्वतः तस्य तुलनया द्वादशांशेन क्षीणः कथ्यते, हिमवान् तु विंशतिभागेन न्यूनः। हेमकूटस्य महापर्वतस्य मापनं अष्टाशीतिसहस्रं भवति। हिमवान् पर्वतः पूर्वतः पश्चिमं प्रति अष्टसहस्रं विस्तारः अस्ति; द्वीपस्य वृत्ताकारत्वात् वृद्धिः क्षयश्च विवक्षितः। प्रदेशाः पर्वताः च भिन्नाः, उत्तरदिशि अपि तथा; तत्र सप्त प्रदेशाः, तेषु नगराणि स्थितानि। सप्त प्रदेशाः पर्वतैः तीक्ष्णशृङ्गैः दुर्गमैः परिवृताः, नद्याः विभागेन परस्परं अतीत्यागम्याः। तत्र विविधाः जीवाः निवसन्ति; एषा हिमवत्-प्रदेशः "भारता" नाम्ना प्रसिद्धा। हेमकूटात् परं किम्पुरुषः प्रदेशः, हेमकूटात् निषधपर्यन्तं हरिवर्षः कथ्यते। हरिवर्षात् परं मेरौ इलावृतं, तस्य परं नीलः, राम्यकः इति ख्यातः। राम्यकात् परं श्वेतः, हिरण्यकः नाम्ना प्रसिद्धः; हिरण्यकात् परं शृङ्गशाकङ्कुरः इति कथ्यते। महर्षे, उत्तरदक्षिणयोः चतुर्वृत्तप्रदेशाः धनुराकारवत् व्यवस्थिताः; मध्ये इलावृतं। निषधस्य पूर्वे दक्षिणार्धं वेदी, परं इलावृतं, पश्चिमे उत्तरार्धं वेदी। तयोः मध्ये मेरुः स्थितः, यत्र इलावृतं; नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य उत्तरं च। उत्तरदिशि माल्यवान् महापर्वतः उद्भवति; स पश्चिमं समुद्रं प्रति द्वात्रिंशत्सहस्रं विस्तारः। माल्यवान् पर्वतः नीलात् निषधपर्यन्तं सहस्रयोजनं विस्तारः; तथैव गन्धमादनः पर्वतः द्वात्रिंशद्योजनं विस्तीर्णः। एतेषु वृत्तशृङ्गेषु मध्ये मेरुः सुवर्णमयः पर्वतः स्थितः, चतुर्वर्णसमः, चतुर्दिशं चतुर्मुखः। तस्य पार्श्वेषु विविधवर्णाः—पूर्वे शुक्लः, दक्षिणे पीतः, उत्तरदिशि भृङ्गपक्षसदृशः कृष्णः, पश्चिमे रक्तः; एवं स वर्णैः युक्तः। मेरुः दिव्यः, राजचिह्नैः परिवृतः, सूर्यप्रभया दीप्तः, धूमरहिताग्नेः इव शोभते। मेरुः चतुर्विंशतिसहस्रयोजनं उन्नतः, षोडशसहस्रयोजनं अधः पतितः, अष्टाविंशतिसहस्रयोजनं विस्तीर्णः। तस्य परिधिः सर्वतः द्विगुणः; स महापर्वतः दिव्यः, दिव्यौषधिभिः पूर्णः। मेरुः सर्वतः सुवर्णमयैः लोकैः परिवृतः; तत्र देवाः, गन्धर्वाः, असुराः, राक्षसाः, अप्सरसां समूहैः सह पर्वतराजे मुदिताः। मेरुः लोकैः परिवृतः, प्राणिनां निवासस्थानानि तत्र; तस्य पार्श्वेषु चत्वारः प्रदेशाः स्थिताः—भद्राश्वः, भारतः, केतुमालः पश्चिमे, उत्तरकुरवः पुण्यकृतां स्थानानि। तेषां आधारपर्वताः—मन्दरः, गन्धमादनः, विपुलः, सुपार्श्वः; सर्वे रत्नैः अलङ्कृताः। तेषां उपरि अरुणोदा, मानसः, सितोदा, भद्रा नाम्ना चत्वारि सरांसि, तैः सह वनानि अपि। गन्धमादने भद्रः कदम्बवृक्षः, विपुले जम्बुवृक्षः, अश्वत्थः, महावटः च। पश्चिमे गन्धमादनस्य अमरगन्धिका, सर्वतः द्वात्रिंशत्सहस्रयोजनं विस्तीर्णा। तत्र केतुमालाः पुण्यकृत्यैः प्रसिद्धाः; तत्र सर्वे कालानलाः, बलपराक्रमसम्पन्नाः प्राणी। तत्र स्त्रियः नीलपद्मवर्णाः, रम्याः, दर्शनीयाः; तत्र दिव्यः महावृक्षः—कटहलः, पत्रैः दीप्तः। तस्य फलं पित्वा दीर्घायुः भवन्ति; माल्यवानस्य पूर्वे पूर्वगन्धिका, अपि द्वात्रिंशत्सहस्रयोजनं, शतं स्थानानि। तत्र भद्राश्वः ज्ञेयः, सदा प्रमुदितचित्तः; तत्र भद्रमालवनम्, महावृक्षः कालाम्रः। तत्र पुरुषाः शुक्लवर्णाः, बलसम्पन्नाः; स्त्रियः शुक्लपद्मसदृशाः, रम्याः, दर्शनीयाः। स्त्रियः चन्द्रप्रभाः, चन्द्रवर्णाः, पूर्णचन्द्रमुख्यः, शरीरं चन्द्रशीतलम्, नीलपद्मगन्धयुक्ताः। तेषां आयुः दशसहस्रवर्षाणि, रोगरहिताः; अमृतफलरसपानात् सर्वे युवा सदा तिष्ठन्ति। एवं ब्रह्मा ऋषिभ्यः वर्षाणि यथास्वभावं वर्णितवान्; पूर्वं अनुग्रहं दत्त्वा, किं अधिकं वक्ष्यामि? एवं वचनं श्रुत्वा, दृढव्रताः ऋषयः, कौतूहलेन पूर्णाः, हर्षेण प्रत्युवाचुः। "हे ऋषे, त्वया पूर्वपश्चिमप्रदेशाः, उत्तरप्रदेशाः पर्वताः च वर्णिताः। पर्वतेषु वासिनः सत्यम् आचक्ष्व" इति। ऋषिभिः एवं पृष्टः, पुनः तान् सम्बोधयामास। "शृणुत, ये प्रदेशाः पूर्वं मया उल्लिखिताः—नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य उत्तरं। तत्र रमणकं नाम भूमिः, यत्र प्राणी जन्मन्ति; तत्र शुद्धहृदयाः पुरुषाः, प्रमोदनिष्ठाः, कुलसम्पन्नाः, दर्शनीयाः। तत्र अपि महावटवृक्षः, रोहिणा नाम्ना; तस्य फलरसपानात् तेषां जीवितम्। ते धन्याः, उत्तमपुरुषाः, दशसहस्रं सह एकसहस्रं वर्षाणि जीवन्ति, सदा प्रमुदिताः।