शृणु, महर्षे! सहस्रशः द्वीपविभागाः सन्ति, तेषु सप्त द्वीपाः प्रमुखाः। सर्वस्य जगतो वर्णनं अत्र क्रमशः कर्तुं न शक्यते। किन्तु अहं केवलं सप्त द्वीपान्, चन्द्रसूर्यग्रहैः सह, तेषां मानानि मानवविवेकानुसारं वर्णयिष्यामि। यथार्थतः, ये वस्तूनि अचिन्त्यानी सन्ति, तानि तर्केण न निश्चीयन्ते; प्रकृत्याः परं यत्, तद् अचिन्त्यस्य लक्षणम्। अहं ते सप्त जम्बूद्वीपस्य प्रदेशान्, तेषां विस्तारं, चक्रं च यथाक्रमं कथयिष्यामि; तेषां मानानि योजनेषु शृणु। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः शतसाहस्रयोजनः, विविधजनैः पूर्णः, नगरेभ्यः शोभितः। सिद्धचारणैः समाकीर्णः, पर्वतैः सुशोभितः, रत्नैः आच्छादितः, शिलासमूहैः उन्नतः। सर्वतः पर्वतानां प्रवाहात् नद्यः प्रस्रुताः, महानदीकूलैः युक्ताः; एतेषां षट् पर्वतश्रेण्यः प्रदेशानां विभागाः। पूर्वपश्चिमयोः समुद्रौ उभौ पारगम्यौ; हिमवद्, Hemakūṭa, Hemavān च तत्र सन्ति, हिमैः आवृतः। सर्वतः महान् पर्वतः निषधः सुशोभितः; मेरुः सुवर्णमयः, उच्चः, चतुर्वर्णः, सर्वतः चतुर्विंशतिसाहस्रयोजनविस्तृतः। मेरु पर्वतः वृत्ताकारः, किन्तु चतुरस्ररूपेण स्थितः, विविधवर्णैः भूषितः, प्रजापतेः गुणैः युक्तः। सः ब्रह्मनाभिबन्धनात् उत्पन्नः, यस्य जन्म अप्रकटम्; पूर्वदिशि श्वेतः, तेन ब्राह्मणस्वभावः तत्र स्थिता। दक्षिणे पीतः, तेन वैश्यस्वभावः स्वीकृतः; पश्चिमे भृङ्गीपत्रवर्णः, तेन शूद्रस्वभावः नामेन, अर्थेन, कर्मणा च स्थापितः। उत्तरदिशि रक्तवर्णः, तेन क्षत्रियस्वभावः तत्र स्थिता; एवं वर्णाः निरूपिताः। मेरुः वैदूर्यवर्णः, श्वेतः, पीतः, सुवर्णमयः, मयूरपिच्छवर्णः, शुद्धसुवर्णमयः, शृङ्गयुक्तः च। एते पर्वतानां राजा, सिद्धैः, चारणैः सेविताः; तेषां मध्ये नवसाहस्रयोजनविस्तारः कथितः। महामेरुं परितः मध्ये इलावृतप्रदेशः, चतुर्विंशतिसाहस्रयोजनविस्तृतः, सर्वतः समः। तस्य मध्ये महामेरुः स्थितः, धूमरहिताग्निवत् दीप्तिमान्; तस्य वेदीः अर्धं दक्षिणे, अर्धं उत्तरदिशि स्थितम्। सप्त प्रदेशाः, प्रत्येकस्य स्वस्य पर्वतश्रेण्यः; पर्वतश्रेण्यः उत्तरदक्षिणयोः द्विसाहस्रयोजनविस्तारः। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः तेषां दीर्घतया निरूप्यते; नील, निषध, अन्ये च पर्वताः तेषां विस्तारः न्यूनः। श्वेत, Hemakūṭa, Himavān च शृङ्गैः सहिताः नाम्ना उल्लिखिताः; ऋषभः अपि जम्बूद्वीपमानानुसारं निर्दिष्टः। Hemakūṭa एकद्वादशांशेन लघु, Himavān एकविंशतांशेन लघु; Hemakūṭa महान् पर्वतः अष्टाशीतिसाहस्रयोजनविस्तारः। Himavān पर्वतः अशीतिसाहस्रयोजनः, पूर्वपश्चिमयोः दीर्घः; द्वीपस्य वृत्तस्वभावात्, वृद्धिः क्षयः च वर्ण्यते। प्रदेशाः, पर्वताः च भिन्नाः; उत्तरदिशि तेषां मध्ये ग्रामाः, सप्त प्रदेशाः एते। एते सप्त प्रदेशाः पर्वतैः, तीक्ष्णशिलाभिः, दुर्गमभूमिभिः परिवृताः; नद्याः विभागेन परस्परं अगम्याः। विविधाः जीवाः तत्र निवसन्ति; हिमवत् प्रदेशः 'भारतम्' इति प्रसिद्धः। Hemakūṭात् परं 'किम्पुरुष' नाम प्रदेशः; Hemakūṭात् निषधपर्यन्तं 'हरिवर्ष' इति ज्ञातम्। हरिवर्षात् परं मेरौ 'इलावृत' प्रदेशः; इलावृतात् परं नीलः, 'रम्यक' नाम्ना प्रसिद्धः। रम्यकात् परं श्वेतः, 'हिरण्यक' इति विख्यातः; हिरण्यकात् परं 'शृङ्गशाकङ्कुर' इति नाम्ना ज्ञातः। उत्तरे दक्षिणे च धनुषाकृत्या चारः दीर्घप्रदेशाः व्यवस्थिताः; मध्ये इलावृत प्रदेशः। निषधस्य पूर्वे वेदीदक्षिणार्धः; परं इलावृत, पश्चिमे वेदीउत्तरार्धः। तयोः मध्ये मेरु स्थितः, यत्र इलावृत प्रदेशः; नीलस्य दक्षिणे, निषधस्य उत्तरदिशि। उत्तरदिशि महापर्वतः माल्यवान् उन्नतः; सः पश्चिमे द्विसंवत्सरयोजनविस्तारः, समुद्रानुगतः। माल्यवान् नीलात् निषधपर्यन्तं सहस्रयोजनविस्तारः; गन्धमादनपर्वतः च द्विसंवत्सरयोजनविस्तारः। एते वृत्तश्रेण्यः मध्ये मेरुः सुवर्णमयः स्थितः, चतुर्वर्णसमवर्णः, चतुर्भुजः। तस्य पार्श्वेषु विविधवर्णाः; पूर्वे श्वेतः, दक्षिणे पीतः, उत्तरदिशि भृङ्गपक्षवर्णः, पश्चिमे रक्तः; एवं वर्णैः युक्तः। मेरुः दिव्यः, राजचिह्नैः परिवृतः, उदयितसूर्यप्रभया दीप्तिमान्, धूमरहिताग्निवत् शोभते। मेरुः चतुर्विंशतिसाहस्रयोजनविस्तारः, चतुशीतिसाहस्रयोजन उन्नतः, षोडशसाहस्रयोजन अधः पतितः। तस्य परिधिः सर्वतः द्विगुणः; सः दिव्यः पर्वतः देवौषधिभिः पूर्णः। सर्वतः सुवर्णमयैः लोकैः समलंकृतः; तत्र देवाः, गन्धर्वाः, असुराः, राक्षसाः, अप्सरोगणैः सह पर्वतराजे रमन्ते। मेरुः लोकैः, जीवस्थानैः परिवृतः; तस्य पार्श्वेषु चत्वारः प्रदेशाः स्थिताः।