श्रीभगवान् परमेश्वरः तत्र महान् वटवृक्षरूपेण स्थितवान्, स एव महेश्वरः इति प्रसिद्धः। तत्र देवा गन्धर्वाः सिद्धाः महर्षयश्च सर्वदा तं देशं पापकर्मणां निवारणाय रक्षन्ति। यः कश्चिदत्र हविर्यजति, स स्वं पापं न पश्यति, न च नरकं गच्छति; तस्मात् ब्रह्मा विष्णुश्च महेश्वरश्च प्रयागे सन्निहिताः। सप्तद्वीपाः समुद्राः पर्वताश्च पृथिव्यां यावत्प्रलयं तावत् अत्र रक्ष्यन्ते। यावन्ति अन्यानि च, युधिष्ठिर, अत्र निवसन्ति—यद् यद् पृथिव्यां तद् अत्रैव स्थापितं, त्रिदेवैः सृष्टम्। एषः प्रजापतेः क्षेत्रं प्रयाग इति ख्यातम्। स पुण्यः शुद्धश्च प्रयागः, युधिष्ठिर, त्वया स्वराज्यरूपेण पालयितव्यः, भ्रातृभिः सह, पापरहित। ततः स युधिष्ठिरः सर्वैः भ्रातृभिः द्रौपद्याः च सह विप्रान् प्रणम्य, आचार्येभ्यः देवताभ्यश्च तुष्टिं दत्तवान्। तस्मिन्नेव काले वासुदेवः अपि तत्र आगतः; समस्तैः पाण्डवैः माधवः पूजितः। कृष्णेन च महात्मभिः सहितः धर्मात्मजः युधिष्ठिरः पुनः राज्याभिषिक्तः। तदा महर्षिः मार्कण्डेयः 'स्वस्ति' इत्युक्त्वा शीघ्रं स्वाश्रमं प्रतिनिवृत्तः। युधिष्ठिरः धर्मात्मा भ्रातृभिः सह तत्र स्थित्वा, महादानं दत्त्वा, धर्मपुत्रः सन्तुष्टः अवसत्। यः कश्चिद् प्रातःकाले एतद् माहात्म्यं पठति प्रयागं च स्मरति, स परमां गतिं प्राप्नोति, सर्वपापैः विमुक्तः रुद्रलोकं गच्छति। मम वाक्यानि अनुवर्तनीयानि, महाबाहो; प्रयागे सदा जप्यं हव्यकव्यं च कर्तव्यम्, निर्भयेन चेतसा। प्रयागं सदा स्मर, अस्माभिः सह, युधिष्ठिर; त्वं स्वयम्, राजेन्द्र, स्वर्गलोकं अवश्यं प्राप्स्यसि—नात्र संशयः। यः प्रयागं गच्छति वा तत्र वसति, स सर्वपापैः विमुक्तः रुद्रलोकं प्राप्नोति। यः दानग्रहणं वर्जयति, तृप्तः, जितेन्द्रियः, शुचिः, अहंकाररहितः, स तीर्थयात्राफलं प्राप्नोति। यः क्रोधरहितः, सत्यवादी, व्रतस्थः, सर्वभूतेषु आत्मवत् आचरति, स तीर्थयात्राफलं लभते। यज्ञाः ऋषिभिः देवैश्च विधिवत् विहिताः, राजन्; किन्तु दरिद्राः यज्ञं कर्तुं न शक्नुवन्ति। यज्ञाय बहूनि साधनानि नानाविधानि च द्रव्याणि अपेक्षितानि; धनिनः कदाचित् तानि साधयन्ति। परन्तु, नरश्रेष्ठ, एकः धर्मः अस्ति यं दरिद्रः अपि कर्तुं शक्नोति; स प्रयागतीर्थयात्रा, या यज्ञफलसमां श्रियं ददाति। एष धर्मः परमगुह्यः, भरतश्रेष्ठ; पुण्यं तीर्थयात्राफलं यज्ञात् अपि श्रेष्ठम्। दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रिंशत्कोट्यो नद्यः च, माघमासे गङ्गां प्रति प्रयान्ति, भरतर्षभ। तस्मात्, महाबाहो, त्वं निःशङ्कं राज्यं भोक्तुमर्हसि; त्वं यजमानं पुनः द्रक्ष्यसि। इत्युक्त्वा महायशाः महर्षिः मार्कण्डेयः तत्रैव अदृश्यः अभवत्। ततः राजा सखिभिः सह तत्र स्नानं कृत्वा, विधिवत् कृत्यं सम्पाद्य, परमं सन्तोषं प्राप। अतः त्वमपि, दिव्यर्षे, प्रयागं प्रति प्रयातुमर्हसि; अद्य स्नानं कृत्वा, स्वकार्यं सिद्धं भविष्यति। इत्युक्त्वा नन्दीशः तत्रैव अन्तर्धानं गतः; नारदः अपि शीघ्रं प्रयागं प्रति प्रस्थितः। तत्र स्नात्वा मन्त्रान् जप्त्वा, विधिवत् क्रियाः कृत्वा, द्विजश्रेष्ठेभ्यः दानं दत्त्वा, स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। ततः शौनकादयः पप्रच्छुः—भगवन्, कति द्वीपाः कति च समुद्राः, कति पर्वतानि, कति जनपदाः, काश्च नद्यः तत्र स्मृताः? किम् उच्यते महापृथिव्याः प्रमाणं, लोकालोकस्य च? चन्द्रसूर्ययोः मण्डलस्य प्रमाणं, विस्तारं, गतिं च वद। सर्वं तत्त्वेन वद, यथातत्त्वं जानासि; वयं सर्वं श्रोतुमिच्छामः। तदा स उवाच—सहस्रधा द्वीपविभागः, तेषु सप्त मुख्याः; सर्वस्य लोकस्य विस्तारः क्रमशः वाच्यः न शक्यते। किन्तु सप्त द्वीपाः, चन्द्रसूर्यग्रहैः सह, तेषां प्रमाणानि यथामानुषं वक्ष्यामि। यानि तु अचिन्त्यानि, तानि तर्केण न साध्यानि; प्रकृत्यतिक्रान्तं तदचिन्त्यलक्षणम्। सप्त जम्बूद्वीपस्य प्रदेशान्, विस्तारं, परिधिं च शृणु; तेषां प्रमाणं योजनैः प्रवक्ष्यामि। सः द्वीपः योजनशतसहस्रविस्तीर्णः, नानाजनैः पूर्णः, नगरीभिः शोभितः। सिद्धचारणैः आकीर्णः, पर्वतैः शोभितः, रत्नमयैः शिलासमूहैः भूषितः। सर्वतः पर्वतसमुत्थिता नद्यः प्रवहन्ति, तेषां तटे महान् प्रदेशः; षट् प्रदेशपर्वताः तत्र सन्ति। पूर्वपश्चिमयोः समुद्रौ लङ्घनीयौ; हिमवन्, हेमकूटः, हेमवान् च तत्र। सर्वतो निषधः पर्वतः, सुन्दरमुखः; मेरुः सुवर्णमयः, उन्नतः, चतुर्वर्णः, सुवर्णमयः, चतुर्दिशं चतुर्विंशतिसहस्रयोजनप्रमाणः। तस्य रूपं वर्तुलम्, स्थापनं च चतुरस्रं, सर्वतः समं, नानावर्णैः शोभितं, प्रजापतेर्गुणैः युक्तम्। एवं स पुण्यः प्रयागः, सप्तद्वीपाः, पर्वताः, नद्यः, सर्वे च, भगवता सृष्टाः, रक्ष्यन्ते च, यावद् युगक्षयः।