एवं ज्ञानं योगः तीर्थयात्रा च महता प्रयत्नेन लभ्यन्ते, युधिष्ठिर। एभिः परमं पदं गम्यते। ज्ञानं त्रिषु कालेषु उत्पद्यते, तेन दिव्यं लोकं प्राप्नोति। ततः युधिष्ठिरः महर्षिं पप्रच्छ—“कथं खलु एषः प्रयागवर्णनविधिः उक्तः? सर्वं मे कथय, यथा अहं अपि तेन मोक्षं प्राप्नुयाम्।” तदा महर्षिः उवाच—“शृणु राजन्, यत् प्रयागे उक्तं, यत्र ब्रह्मा विष्णुः ईशानश्च, देवाः च अक्षरः ईश्वरः च सर्वे सन्निहिताः। ब्रह्मा सर्वाणि स्थावरजङ्गमानि सृजति, तानि विष्णुः परमं लोके धारयति, तत्र प्रजाः वर्धन्ते। कल्पान्ते रुद्रः समग्रं विश्वं संहरति, तथापि पुण्यः प्रयागतीर्थः न कदापि विनश्यति। यः सर्वभूताधिपतिं पश्यति, स एव वस्तुतः पश्यति; एवं प्रयत्नेन तिष्ठन् परमं पदं गच्छति। कथं एषः परम्परया स्थितः, किमर्थं च लोकेषु श्रेष्ठाः जनाः अत्र वसन्ति, इति मे सत्यं वद। प्रयागे ब्रह्मा विष्णुः महेश्वरश्च वसन्ति; तस्य हेतुमपि ते वक्ष्यामि, शृणु यथार्थं युधिष्ठिर। प्रयागमण्डलं पञ्च योजनानि विस्तीर्णं; तत्र ते रक्षार्थं दुष्कृतनिवारणाय तिष्ठन्ति। प्रतिष्ठानस्य उत्तरदिशि ब्रह्मा गुह्यरूपेण स्थितः; तत्र भगवांश्च वेणीमाधवः रूपेण तिष्ठति। परमेश्वरः वटवृक्षरूपेण तत्र स्थितः; ततः देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः महर्षयश्च सदा तं देशं रक्षन्ति, दुष्कृतनिवारणाय। यः तत्र हविर्ददाति, स पापं न पश्यति, न च नरकं; एवं ब्रह्मा विष्णुः महेश्वरश्च प्रयागे सन्निहिताः। सप्तद्वीपाः, समुद्राः, पर्वताः च पृथिव्यां यावत् प्रलयपर्यन्तं अत्र रक्ष्यन्ते। यच्चान्यद्भूरि, युधिष्ठिर, यत् पृथिव्यां वर्तते, तत् सर्वं अत्र स्थापितं, त्रीणां देवतानां सृष्टमिति। एषः प्रजापतेः क्षेत्रं प्रयागाख्यं प्रसिद्धम्; एषः पुण्यः शुद्धः प्रयागः, युधिष्ठिर, त्वया स्वराज्यरूपेण पालयितव्यः, भ्रातृभिः सहितः, पापकर्मणः। ततः युधिष्ठिरः सर्वैः भ्रातृभिः द्रौपद्याः च सह, विप्रान् प्रणम्य, आचार्येभ्यः देवतेभ्यश्च तुष्टिं चकार। तस्मिन्नेव समये वासुदेवः अपि तत्र आगतः; माधवः सर्वैः पाण्डवैः पूजितः। कृष्णेन च महात्मभिः सहितः धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः पुनः राज्याभिषिक्तः। एवमग्रतः महर्षिः मार्कण्डेयः “स्वस्ति” इति उक्त्वा शीघ्रं स्वाश्रमं प्रतस्थे। धर्मात्मा युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह तत्र स्थित्वा, महादानं दत्त्वा, पुण्यात्मा धर्मपुत्रः तत्रैव वासं कृतवान्। यः प्रातःकाले प्रयागमाहात्म्यं पठति स्मरति च, स परमं पदं गच्छति, सर्वपापैः विमुक्तः रुद्रलोकं प्राप्नोति। मम वचनानि पालनीयानि, महाबाहो; प्रयागे सदा जपहोमादीनि कुरु, क्लेशरहितः। प्रयागं सदा अस्माभिः सह स्मर, युधिष्ठिर; त्वं स्वर्गलोकं निश्चितं प्राप्स्यसि, न संशयः। यः प्रयागं गच्छति, वा तत्र वसति, स सर्वपापैः विमुक्तः रुद्रलोकं गच्छति। यः दानग्रहणं परित्यजति, संतुष्टः, जितेन्द्रियः, शुचिः, अहंकाररहितः, तीर्थयात्राफलं प्राप्नोति। यः अक्रोधनः, सत्यवादी, दृढव्रतः, सर्वभूतानि आत्मवत् पश्यति, स तीर्थयात्राफलं प्राप्नोति। यज्ञाः ऋषिभिः देवैः च विधानतः विहिताः, राजन्; किन्तु दरिद्राः तान् कर्तुं न शक्नुवन्ति। यज्ञाय बहूनि साधनानि नानाविधानि च द्रव्याणि अपेक्ष्यन्ते; धनिनः एव कदाचित् तान् सम्पादयन्ति। किन्तु, नृपश्रेष्ठ, अस्ति कश्चित् विधिः येन दरिद्रः अपि धर्मलाभं प्राप्नोति; तं विद्धि, युधिष्ठिर, स यज्ञफलसमानं पुण्यं ददाति। एषः ऋषिसंप्रदायस्य परमं रहस्यं, भरतश्रेष्ठ; पुण्यतीर्थयात्रा यज्ञादपि श्रेष्ठा। दशसहस्रतीर्थानि, त्रिंशत्कोट्यः पुण्यनद्यः च, माघमासे गङ्गां प्रति यान्ति, भरतर्षभ। स्वस्थः भव, महाराज, निर्बाधेन राज्यं भोक्ष्य; त्वं यज्ञकर्तारं पुनः द्रक्ष्यसि, नृपश्रेष्ठ। एवमुक्त्वा भगवतः महातपाः मार्कण्डेयः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। ततः स राजा स्वजनैः सह तत्र स्नात्वा, विधिवत् कृत्यं सम्पाद्य, परमं तुष्टिं प्राप्नोत्। त्वमपि, दिव्यऋषे, प्रयागं प्रति प्रस्थितः भव; अद्य स्नानं कृत्वा स्वकार्यं सिद्धं करिष्यसि। एवमुक्त्वा नन्दीशः तत्रैव अन्तर्धानं गतः; नारदः अपि शीघ्रं प्रयागं प्रति जगाम। तत्र स्नात्वा, मन्त्रान् जप्त्वा, विधिवत् कर्म कृत्वा, द्विजश्रेष्ठेभ्यः दानं दत्वा, स स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। अनन्तरं पृष्टवान्—“भगवन्, कति द्वीपाः समुद्राः च, कति पर्वतानि? कति देशाः, के च नद्यः तत्र स्मृताः? किम् एतद्भूमेः परिमाणं, तथा लोकालोकस्य? चन्द्रसूर्ययोः विस्तारं, आयामं, गतिं च वद। एतत्सर्वं विस्तारतः वद, यथातत्त्वं जानासि; वयं सर्वं श्रोतुमिच्छामः।” इति सन्दर्भानुसारं महर्षेः वचनेन प्रयागमाहात्म्यं, तत्र देवतानां सन्निधिं, पुण्यतीर्थयात्रायाः प्रभावं, तथा युधिष्ठिरस्य राज्याभिषेकं, सर्वं विस्तारतः वर्णितम्।