सर्वेषु लोकेषु, प्राज्ञैः प्रयागः सदा पूजनीयः, यतः स एव तीर्थराजः, हे युधिष्ठिर, सर्वथा वन्दनीयः इति मतम्। स्वयं ब्रह्मा अपि प्रयागं परमं तीर्थराजं नित्यं स्मरति; तत्र गत्वा अन्यत् किमपि न स्पृहणीयम्। यथा देवत्वं प्राप्त्वा को मनुष्यत्वं पुनः इच्छेत्, एवं युधिष्ठिर, मया यत् पवित्रतमं उक्तं, तस्यार्थं त्वं सम्यगवगच्छ। एतद् यथोक्तं त्वया श्रुतम्; अहं पुनः पुनः विस्मयं गच्छामि—कथमिदं योगेन सिध्यति, कर्मणा स्वर्गवासश्च कथम्? दातृणां हि भोगाः कर्मफलानि च लभ्यन्ते, यथा गावः; अहं पुनरपि पृच्छामि—कर्मभिः किं पृथिवी लभ्यते? शृणु राजन्, विधिना यथैव पृथिवी, गावः, अग्निः, ब्राह्मणः, वेदः, सुवर्णं, जलं, स्त्रियश्च लभ्यन्ते। ये तु अधमाः जनाः मातरं पितरं च निन्दन्ति—तैः न कदापि उन्नतिः स्यादिति प्रजापतिः स्वयम् उक्तवान्। योगसिद्धिः परमदुर्लभा; ये पापकर्मिणः, ते घोरं नरकं यान्ति। यो हस्ती, अश्वान्, गावः, रथान्, रत्नानि, मुक्ताफलानि, सुवर्णं, किमपि गुप्तं चौर्येण हृत्वा पश्चात् ददाति, स स्वर्गं न प्राप्नोति; तादृशैः कर्मभिः पुनः नरके पच्यन्ते। एवं योगस्य, धर्मस्य, दानस्य, सत्यस्य, असत्यस्य, सतत्त्वस्य, असत्त्वस्य फलं मया उक्तम्; अद्य सूर्यस्य वचनमपि वक्ष्यामि। शृणु राजन्, पुनः प्रयागस्य माहात्म्यं, तथैव नैमिषं, पुष्करं, गोतीर्थं, सिन्धुसागरं च। गया, चित्रकं, गङ्गासागरसङ्गमं, अन्यानि च बहूनि तीर्थानि, पवित्रशिलासमूहाश्च तत्र सन्ति। दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रिंशत्कोट्यधिकानि च, प्रयागे नित्यं प्रतिष्ठितानि इति मनीषिभिः कथ्यते। तत्र त्रयः वह्निकुण्डाः सन्ति, येषां मध्ये जाह्नवी प्रयागात् निर्गच्छति, सर्वतीर्थैः पूजिता। यमुनापि, सूर्यतनया, त्रिषु लोकेषु विख्याता, गङ्गया सह संयोगं कृत्वा सर्वभूतानां हिताय भवति। गङ्गायमुनयोः मध्ये देशः पृथिव्याः गर्भ इति स्मृतः; राजेन्द्र, प्रयागस्य षोडशांशोऽपि अन्येन न तुल्यते। त्रिकोट्यर्धकोट्यधिकानि तीर्थानि, इति वायुः उक्तवान्, स्वर्गे, पृथिव्यां, व्योम्नि च सन्ति—तानि सर्वाणि गङ्गा एव इति गण्यन्ते। प्रयागः कंबलाश्वतरे च, भोगवत्याश्च स्थानम्; प्रजापतेः च यज्ञवेदिका। तत्र, हे युधिष्ठिर, वेदाः यज्ञाश्च रूपं गृह्णन्ति, तपस्विनः मुनयः प्रजापतिं यजन्ति। देवाः यज्ञैः पूजन्ति, राजानः शस्त्रधारिणः अपि; तस्मात्, भारत, त्रिषु लोकेषु पवित्रतरं किमपि नास्ति। प्रयागस्य बलात्, महाबाहो, सर्वाणि तीर्थानि अतिक्रान्तानि; दशसहस्राणि तीर्थानि त्रिकोट्यधिकानि तत्र सन्ति। यत्र पुण्या गङ्गा वहति, स भूमिभागः तपस्विनां वासस्थानम्, सिद्धक्षेत्रं, गङ्गातटेन शोभितम्। एतत् सत्यम्, साधूनां आत्मनश्च; मित्रस्य कर्णे, शिष्यस्य वा भक्तस्य वदेत्। एष पुण्यः, एष स्वर्गप्रदः, एष सत्यः, एष सुखदः, एष धर्म्यः, एष पावनः, एष परमः धर्मः। एष महर्षिणां रहस्यम्, सर्वपापविनाशकः; द्विजः यः एनं पठति, स शुद्धः भूत्वा स्वर्गं प्राप्नोति। यः प्रतिदिनं एतत् तीर्थमाहात्म्यं शृणोति, स नित्यशुद्धः पूर्वजन्मस्मृतिं लभते, परमानन्दं च स्वर्गे अनुभवति। साधवः तानि तीर्थानि प्राप्नुवन्ति, ये सत्पुरुषानां मार्गं अनुगच्छन्ति; तीर्थे स्नानं कुरु, कौरेव, न कुटिलबुद्धिः भव। तव यथोचितप्रश्नेन, महाबाहो, मया सर्वं उक्तम्; तव पितरः पितामहाश्च एवं मोक्षं प्राप्नुवन्ति। व्रतम्, दानम्, तपः, तीर्थयात्रा, यज्ञाः सम्यग्दक्षिणैः, योगः, सांख्यं, सदाचारः, अन्यानि च विद्योपायाः—एतेषां षोडशांशोऽपि प्रयागस्य तुल्यः न भवति। एवं ज्ञानं, योगः, तीर्थयात्रा च, युधिष्ठिर, महता प्रयत्नेन लभ्यन्ते; एतेन परं पदं गम्यते। ज्ञानं त्रिकाले जायते, स्वर्गलोकश्च प्राप्यते। कथं प्रयागस्य सर्वमिदं वर्णितम्, महर्षे? सर्वं वद, यथा अहं अपि मोक्षं लभेय। शृणु राजन्, प्रयागस्य यद् उक्तं सर्वं: ब्रह्मा, विष्णु, ईशानः, देवाः, अक्षरः प्रभुः—सर्वे तत्र सन्निहिताः। ब्रह्मा सर्वाणि भूतानि, स्थावरजङ्गमानि, सृजति; विष्णुः तानि परलोके धारयति, तेषु जीवाः वर्धन्ते। कल्पान्ते रुद्रः समग्रं विश्वं संहरति; प्रयागतीर्थं तु न कदापि नश्यति। यः सर्वभूताधिपतिं पश्यति, स एव पश्यति; एवं प्रयत्नेन स्थित्वा परमं पदं प्राप्नुवन्ति। कथं एषा परम्परा स्थिताऽस्ति, किमर्थं च लोकश्रेष्ठाः अत्र वसन्ति, तत्त्वेन वद। प्रयागे ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरश्च वसन्ति; तस्य हेतुम् अब्रवीमि, शृणु यथार्थम्, युधिष्ठिर। प्रयागमण्डलम् पञ्च योजनानि व्याप्नोति; ते तत्र रक्षायै पापकर्मविघाताय च स्थिताः। प्रतिष्टानात् उत्तरदिशि ब्रह्मा गुह्यरूपेण वसति; श्रीमद्वेणीमाधवस्वरूपेण भगवान् तत्र स्थितः इति।