युधिष्ठिरः धर्मराजं प्रपश्यन् सन्देहपूर्वकं पप्रच्छ—"भगवन्, परमार्थरूपं दैवीं स्थितिं, इच्छितान् भोगांश्च यदि अल्पेन कर्मणा लभ्यन्ते, तर्हि किं धर्मस्य बहुस्तव एवमुपवर्ण्यते? मम एष संशयः, दृष्टश्रुतपूर्वकं तत्त्वं ब्रूहि।" तदा धर्मराजः प्रहसन् उवाच—"यद् अविश्वास्यं, तदपि साक्षात् प्रतीयमानमपि, पापदुष्टचित्तस्य श्रद्धाविहीनस्य न वक्तव्यम्। श्रद्धाहीनः अशुचिर्दुष्टबुद्धिः, शुभत्यक्तः—सर्वे एते पापिनः, यथास्माभिः उक्तम्।" "अतः, प्रयागस्य माहात्म्यं यथादृष्टश्रुतपूर्वकं शृणु, प्रत्यक्षं परोक्षं च कथयिष्यामि। यथा दृष्टं, न दृष्टं, श्रुतं च, शास्त्रं प्रमाणीकृत्य आत्मानं योगेन योजयेत्। अन्यः तु यः तत्र यत्नं करोति, स योगं न प्राप्नोति; सहस्रजन्मसु अपि मानवैः योगः महता क्लेशेन लभ्यते। सहस्रयोगाभ्यासानन्तरं मानवैः योगः लभ्यते, तथैव सर्वरत्नदानं ब्राह्मणेभ्यः कृत्वा अपि—तस्मात् दानात् योगः न लभ्यते।" "प्रयागे मृत्युप्राप्तौ तु सर्वं लभ्यते, नान्यथा। तव मुख्यं कारणं वक्ष्यामि, विश्वासं कुरु भारत—ब्रह्म यथा सर्वत्र सर्वेषु भूतेषु दृश्यते। यद् यत् ब्राह्मणे अस्ति, यदि अपि अब्रह्मेति उच्यते, तथापि ब्रह्म सर्वत्र पूजनीयम्।" "एवं सर्वेषु लोकेषु प्रयागः पूज्यः पण्डितैः; युधिष्ठिर, तीर्थानां राजा सदा पूजनीयः। स्वयं ब्रह्मा अपि प्रयागं स्मरति, सः परमं तीर्थम्; तत्र प्राप्ते तीर्थराजे अन्यत् किमपि न अपेक्ष्यते।" "यो दिव्यत्वं प्राप्य पुनर् मानुषत्वं न इच्छति, तेन उपमेयं त्वया बोध्यं, यथा मया पवित्रतमं उक्तम्। एतत् त्वया श्रुतम्, पुनः पुनः विस्मयो मे—कथं योगेन सायुज्यं, कर्मणा स्वर्गवासः च?" "दाता हि भोगान् कर्मफलानि च लभते, गोदायादीनि; पुनः तानि कर्माणि पृच्छामि—तैः किं पृथ्वी लभ्यते? शृणु राजन्, कर्मणां विधानं—पृथ्वी, गावः, अग्निः, ब्राह्मणः, शास्त्रं, सुवर्णं, जलं, स्त्रियः—एतेषां प्राप्तिः कथम्।" "ये तु पापिनः जनाः मातरं पितरं च निन्दन्ति, तेषां न कदापि उन्नतिः—एवं प्रजापतिः उक्तवान्। योगप्राप्तिः हि दुरापः देशः; ये पापकर्मिणः, ते घोरं नरकं यान्ति।" "यो हस्त्यश्वगवां रथरत्नमौक्तिकसुवर्णादीनि च चोरीत्वा, तदनन्तरं ददाति, सः न स्वर्गं यान्ति, यत्र दातारः भोगिनः; तादृशैः कर्मभिः पुनः नरके पच्यन्ते।" "एवं योगः, धर्मः, दाता, सत्यासत्ययोः फलम्, सत्-असत्—सर्वं उक्तं; अधुना सूर्यवचः प्रवक्ष्यामि।" "पुनः शृणु राजन्, प्रयागस्य माहात्म्यं, नैमिषं, पुष्करं, गतीर्थं, सिन्धुसागरं च। गया, चित्रकं, गङ्गासागरसङ्गमं, अन्यानि च बहूनि पुण्यस्थानानि, शिलासंघाः च।" "दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रिंशत् कोट्यः च, प्रयागे नित्यं संस्थितानि—एवं विद्वांसः वदन्ति। तत्र त्रयः वह्निकुण्डाः, मध्ये यत्र जाह्नवी प्रयागात् निर्गच्छति, सर्वतीर्थैः पूजिता।" "यमुनानदी, सूर्यकन्या, त्रैलोक्यविश्रुता, गङ्गया सह संयुक्ता, सर्वभूतहिताय प्रवहति। गङ्गायमुनयोः मध्ये क्षेत्रं पृथिव्याः गर्भ इति स्मृतम्; राजेन्द्र, प्रयागस्य षोडशांशोऽपि न तुल्यते।" "त्रयः कोट्यः अर्धकोट्यः च तीर्थानि, वायुः उक्तवान्, स्वर्गे, पृथिव्यां, व्योम्नि—सर्वाणि गङ्गा एव। प्रयागः कम्बलाश्वतरयोः, भोगवत्याः च, प्रजापतेः च वेदिकास्थानम्।" "तत्र युधिष्ठिर, वेदाः यज्ञाश्च मूर्तिमन्तः, तपस्विनः ऋषयः प्रजापतिं यजन्ति। देवाः यज्ञैः पूजयन्ति, राजानः शस्त्रपाणयः अपि; अतः त्रिषु लोकेषु पुण्यतरं नास्ति।" "प्रयागस्य प्रभावेन, वीर, सर्वतीर्थानि अतिक्रान्तानि; दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रयः कोट्यः अपि तत्र। यत्र गङ्गा प्रवहति, तत् तपस्विनां वासभूमिः, सिद्धक्षेत्रं, गङ्गातटशोभितम्।" "एष धर्मः, एष स्वर्गदायकः, एष सत्यम्, एष सुखदायकः, एष पुण्यः, एष धर्मः, एष पावनः, एष परमधर्मः।" "एष महर्षिसंप्रोक्तः रहस्यः, सर्वपापविनाशकः; द्विजः यः पठति, सः शुद्धः स्वर्गं याति। यः प्रतिदिनं शृणोति, सः पूर्वजन्मस्मरणं लभते, परमार्थे स्वर्गे मोदते।" "पुण्यतीर्थानि साधुभिः प्राप्यन्ते, साधुनां मार्गेण; तीर्थे स्नात्वा, कौरेव, कुटिलबुद्धिर्न भव।" "तव यथोचितं प्रश्नं कृत्वा, वीर, मया सर्वं उक्तम्; तव पितरः पितामहाश्च एवं मोक्षं प्राप्नुवन्ति।" "व्रतम्, दानम्, तपः, तीर्थयात्रा, सर्वयज्ञाः सम्यग्दक्षिणाः, योगः, सांख्यम्, सदाचारः, अन्यानि च ज्ञानोपायाः—एतेषां प्रयागस्य षोडशांशोऽपि न तुल्यते।" एवं धर्मराजः युधिष्ठिराय प्रयागादीनां माहात्म्यं, योगस्य दुष्प्राप्यता, श्रद्धायाः महत्वं, तथा धर्मस्य फलानि पुण्यानि च कथयामास।