उत्तरदिशि महात्मन आदित्यस्य तीर्थं निरञ्जनाख्यं मया कथ्यते, यत्र देवा इन्द्रसहिताः सदा निवसन्ति। तत्र, हे युधिष्ठिर, ये जनाः त्रिसन्ध्यं प्रतिदिनं सम्पूज्यन्ते, तं तीर्थं देवाः सेवन्ते, तद्वदन्ये मुनयः प्राज्ञाश्च। श्रद्धया तत्र स्नानं कृत्वा, मनुष्याः सर्वपापविनाशकानि अन्यानि अपि तीर्थानि स्मरन्ति; ये तत्र स्नात्वा देहं त्यजन्ति, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्जन्म न लभन्ते। गङ्गा च यमुना च फलेन समाना स्मृते; केवलं ज्येष्ठत्वात् गङ्गा सर्वत्र पूज्यते। अतः, कुन्तिनन्दन, सर्वेषु तीर्थेषु स्नानं कर्तव्यम्; जीवने कृतं यत्पापं तत्सर्वं क्षणेन विनश्यति। यः प्रातःकाले उत्तिष्ठति, इदं शृणोति वा पठति वा, सः सर्वपापैः विमुक्तः स्वर्गलोकं गच्छति। ब्रह्मणा पुराणे ब्रह्मसम्भूते यत्कथितं, तदहं शृणोमि—सहस्राणि, शतानि, दशसहस्राणि च तीर्थानां—सर्वाणि पुण्यानि, विशुद्धानि, परमगत्युपदायकानि स्मृतानि। सोमतीर्थं महाफलं, महापापविनाशनं; केवलं स्नानेन शतानि जनानां त्रायते, अतः सर्वयत्नेन तत्र स्नातव्यम्। पृथिव्यां नैमिषं पुण्यं, दिवि पुष्करं च, त्रिषु लोकेषु कुरुक्षेत्रं विशिष्यते। सर्वाणि तानि परित्यज्य, कथं केवलं एकं स्तौषि? यत् तत्रोच्यते तदप्रमेयम्, न विश्वसनीयम्, अनुत्तमं च। परं दैवं पदं कामानां च, अल्पयत्नेन बहुधा धर्मस्य स्तुतिः कथं? इदं संशयं मे व्याख्याहि, यथा दृष्टं श्रुतं च त्वया। यदविश्वास्यं तद् वक्तव्यं न, अपि स्पष्टं स्यात्, पापबुद्धेः अविश्वासिनः। अविश्वासी, अशुचिः, दुष्टचित्तः, शुभत्यक्तः—एते सर्वे पापिनः, इत्येतत् त्वया उक्तम्। शृणु, प्रयागस्य माहात्म्यं यथादृष्टं श्रुतं च, प्रत्यक्षं परोक्षं च यथा प्रवक्ष्यते। यथादृष्टं, यथानदृष्टं, यथा श्रुतं च, शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा, योगेनात्मानं संयोजयेत्। परं तत्र यः अन्यः प्रयत्नं करोति, स योगं न प्राप्नोति; सहस्रजन्मसु अपि, योगः मनुष्यैः दुर्लभः। यथा सहस्रयोगाभ्यासेन योगः प्राप्यते, तथैव सर्वरत्नानि विप्राय दत्त्वा अपि— तदानीं तेन दानेन योगः न लभ्यते; किन्तु प्रयागे मृत्युकाले सर्वमेतत् प्राप्यते, अन्यथा न। तव प्रधानकारणं वक्ष्यामि; श्रद्धया शृणु, हे भारत, यथा ब्रह्म सर्वत्र सर्वेषु भूतेषु दृश्यते। ब्राह्मणे यत् यत् विद्यते, यदि अब्रह्मेति कथ्यते, तथापि ब्रह्म सर्वत्र पूजनीयम्। एवं, सर्वेषु लोकेषु, बुधैः प्रयागः पूजनीयः; नूनं, हे युधिष्ठिर, तीर्थानां राजा सततम् अर्चनीयः। ब्रह्मापि प्रयागं परमतीर्थं नित्यं स्मरति; तीर्थराजं प्राप्त्वा, अन्यत् किमपि न श्रेयः। कः हि दिव्यत्वं प्राप्य, मानवत्वं वाञ्छेत्? अनेन उपमानेन त्वं बोधि, यथा मया परमपवित्रं उक्तम्। एतद् त्वया श्रुतं यथोक्तं; पुनः पुनः विस्मयं गच्छामि—कथं योगसिद्धिः, कर्मणा स्वर्गवासश्च? दाता हि भोगान् कर्मफलानि च प्राप्नोति—गावः इव; पुनः तानि कर्माणि पृच्छामि—तैः किं पृथिवी प्राप्यते? शृणु, राजन्, यथानुश्ठितेन पृथिवी, गावः, अग्निः, ब्राह्मणः, शास्त्रं, सुवर्णं, आपः, स्त्रियश्च—सर्वं लभ्यते। ये तु मातरं पितरं च निन्दन्ति, तेषां नोत्कर्षः; सृष्टिकर्ता एवमाह। योगसिद्धिः दुष्प्राप्य स्थानम्; ये पापकर्मिणः, ते घोरं नरकं यान्ति। यो हस्त्यश्वगवां रथरत्नमुक्तासुवर्णादीनि च चौर्येण गृह्णाति, ततः पश्चात् दानं ददाति—ते स्वर्गं न यान्ति, यत्र भोक्ता दातारः; एवं कुर्वन्तः पुनः नरके पच्यन्ते। एवं, हे युधिष्ठिर, मया योगः, धर्मः, दाता, सत्यासत्ययोः फलम्, सत्तानास्तित्वयोः चोक्तम्; सूर्यस्यैव वचः वक्ष्यामि। शृणु, राजन्, पुनः प्रयागस्य माहात्म्यं, नैमिषस्य, पुष्करस्य, गोतीर्थस्य, सिन्धुसागरस्य च। गया, चित्रकं, गङ्गासागरसंयोगं, अन्यानि च बहूनि तीर्थानि, पुण्यशिलासंहतयश्च। दशसहस्राणि तीर्थानि, त्रिंशत्कोटी च अधिकानि, प्रयागे नित्यं संस्थितानि, इति विद्वांसः वदन्ति। त्रयः अग्निकुण्डाः तत्र, यस्य मध्ये जाह्नवी प्रयागात् निष्क्रान्ता, सर्वतीर्थैः पूजिता। सूर्यतनया देवी यमुना, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा, गङ्गया सह मिलित्वा, सर्वभूतानां हिताय भवति। गङ्गायमुनयोर्मध्ये प्रदेशः पृथिव्याः गर्भः स्मृतः; राजेन्द्र, प्रयागस्य षोडशमांशोऽपि न तुल्यते। त्रयः कॊट्यः अर्धकॊटिश्च तीर्थानि, इति वायुः, स्वर्गे, भूमौ, व्योम्नि च, सर्वाणि गङ्गैव स्मृतानि। प्रयागः कंबलाश्वतरयोः, भोगवत्याः च, प्रजापतेः च वेदिः। तत्र, युधिष्ठिर, वेदाः यज्ञाश्च रूपं गृह्णन्ति, तपोनिष्ठाः मुनयः प्रजापतिं पूजयन्ति।