युधिष्ठिरः तं महर्षिं दृष्ट्वा हर्षपूर्णः सञ्जातः। सः कृतार्थतां स्वस्य जन्मनः, कुलस्य च उद्धारं, महर्षेः साक्षात्कारेणैव अनुभूतवान्। सः प्रहृष्टः, भगवतः सान्निध्येन पूतः, तस्य पावनदर्शनेन सर्वपापात् विमुक्तः स्वात्मानं विज्ञातवान्। तदा सः स्वकृतेन पुण्येन महर्षेः जन्मनः, कुलस्य च सौभग्यं, तस्य वाक्यश्रवणेन पुण्यवृद्धिं, श्रवणमात्रेण पापक्षयं च अनुभवति स्म। युधिष्ठिरः पुनः पृष्टवान्—"हे महर्षे, यमुनायाः पुण्यं किं, तत्र फलं किम्? यथा त्वया दृष्टं श्रुतं च, सर्वं मे कथय।" महर्षिः प्रतिपद्य अकथयत्—"सूर्यतनया या देवी, या त्रिषु लोकेषु विश्रुता, सा यमुनानदी तत्र प्रवहति। यया गङ्गायाः पथेनैव यमुनापि प्रवृत्ता, सहस्रयोजनपर्यन्तं तस्याः स्तुत्या पापक्षयः स्यात्। तत्र स्नात्वा, पीत्वा च, युधिष्ठिर, स्तुत्या पुण्यलाभः, दृष्टिमात्रेण शुभदर्शनं लभ्यते। तत्र निमज्ज्य, पीत्वा च, सप्तमातृकुलपर्यन्तं शुद्धिः स्यात्; तत्र यः प्राणांत्यजति, स परमं पदं प्राप्नोति। दक्षिणे तटे यमुनायाः अग्नितीर्थं प्रसिद्धं, पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं नरकाख्यं स्मृतम्। ये तत्र स्नात्वा प्राणांत्यजन्ति, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्जन्म न लभन्ते। एवं दक्षिणे तटे सहस्रशो तीर्थानि सन्ति। उत्तरतटे महात्मन आदित्यस्य तीर्थं निरञ्जनाख्यं वक्ष्यामि, यत्र देवा इन्द्रसहिताः निवसन्ति। ये त्रिसन्ध्यं तत्र उपासते, तं तीर्थं देवाः सेवन्ते, अन्ये च मुनयः। तस्मात् भक्त्या तीर्थेषु स्नानं कुरु; अन्यानि अपि बहूनि तीर्थानि सर्वपापकृन्तनानि स्मृतानि। ये तत्र स्नात्वा प्राणांत्यजन्ति, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्जन्म न प्राप्नुवन्ति। गङ्गा च यमुनाचैव तुल्यफलप्रदाते स्मृते; केवलं ज्येष्ठत्वात् गङ्गा सर्वत्र पूज्यते। अतः कुन्तीसुत, सर्वेषु तीर्थेषु स्नानं कुरु; जीवने कृतं यत्पापं तत् क्षणेन विनश्यति। यः प्रातः उत्तिष्ठति, इदं शृणोति वा पठति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः स्वर्गलोकं गच्छति। अहं ब्रह्मणोक्तं पुराणं श्रुतवान्—यत्र सहस्रशः, शतशः, अयुतशः तीर्थानि, सर्वाणि पुण्यानि, शुद्धानि, परमपदप्रदानी च स्मृतानि। सोमतीर्थं महापुण्यं, महापापनाशनं च; केवलं स्नानेन शतानि जनानां उद्धारः स्यात्। तस्मात् यत्नेन तत्र स्नानं कर्तव्यम्। पृथिव्यां नैमिषं पुण्यं, दिवि पुष्करं, त्रिषु लोकेषु कुरुक्षेत्रं विशिष्टम्। एतानि सर्वाणि त्यक्त्वा, किं केवलं एकं स्तौषि? तत्र यदुक्तं, तत् अनिर्वचनीयम्, अविश्वास्यं, अतुल्यम्। परमं दैवमप्यर्थं, काम्यं च भोगं—किं अल्पेन श्रमेन बहुधा धर्मं स्तौषि? एष मे संशयः, यथा दृष्टं श्रुतं च, तन्मे ब्रूहि। यदविश्वास्यं, तत् न वक्तव्यं, अपि सति प्रत्यक्षे, तस्य अविश्वासिनः, पापग्रस्तचित्तस्य। अविश्वासी, अशुद्धचित्तः, दुर्बुद्धिः, शुभत्यक्तः—एते सर्वे पापिनः, यथा त्वया उक्तम्। शृणु प्रयागस्य माहात्म्यं, यथादृष्टं यथा श्रुतं, प्रत्यक्षं परोक्षं च, यथा वर्ण्यते। यथादृष्टं, यथानदृष्टं, यथा श्रुतं च, शास्त्रप्रमाणेन आत्मानं योगेन संयोजयेत्। परं तत्र अन्यः यः यत्नं करोति, स योगं न प्राप्नोति; सहस्रजन्मसु अपि, मानवैः योगः दुष्करः। यथा सहस्रयोगाभ्यासेन योगः प्राप्यते, तथा यः सर्वरत्नानि ब्राह्मणेभ्यो ददाति—तस्य दानेन योगः न सिध्यति; केवलं प्रयागे मृत्युप्राप्तौ सर्वं लभ्यते, अन्यथा न। तवाग्रे कारणं मुख्यं वक्ष्यामि; श्रद्धां कुरु, हे भारत, यथा ब्रह्म सर्वत्र सर्वेषु भूतेषु दृश्यते। यद् ब्राह्मणे अस्ति, तदपि यदि अब्रह्म इति उच्यते, तथापि ब्रह्म सर्वत्र सर्वेषु भूतेषु पूजनीयम्। एवं सर्वेषु लोकेषु बुधैः प्रयागः पूज्यः; युधिष्ठिर, तीर्थराजः सत्यमेव वन्दनीयः। ब्रह्मापि सदा प्रयागं स्मरति, परमं तीर्थराजं; तत्र प्राप्ते किं अन्यद् वाञ्छनीयम्? कः हि दिव्यत्वं प्राप्त्वा पुनः मानवत्वं इच्छेत्? एवं त्वं, युधिष्ठिर, मम उक्तं परमपवित्रं यथा अवगच्छसि। एतद् त्वया श्रुतं, यथोक्तं; पुनः पुनः चास्चर्यं मे, कथं योगसिद्धिः, कर्मणा च स्वर्गवासः? दातृः भोगान् एव फलं च लभते, यथा गावः; तानि कर्माणि पुनः पृच्छामि—किं तैः पृथिवी लभ्यते? शृणु, राजन्, महाबाहो, विधिवत् कर्मणा पृथिवी, गावः, अग्निः, ब्राह्मणः, शास्त्रं, सुवर्णं, जलं, स्त्रियः— ये पितरौ निन्दन्ति, ते अधमाः, तेषां नोत्कर्षः, इति प्रजापतिः निर्दिशति। योगसिद्धिः अतीव दुर्लभस्थानम्; ये दुष्कृतिनः, ते घोरं नरकं यान्ति। यो हस्त्यश्वगवां रथरत्नमुक्तासुवर्णादिकं चौर्येण गृह्णाति, पश्चात् तदानि ददाति—ते स्वर्गं न यान्ति, यत्र भोगिनः दातारः; तादृशकर्मणि प्रवृत्ताः पुनः नरके पच्यन्ते।