शृणु, राजन्, पुण्यभूम्नः गङ्गायाः तीर्थमाहात्म्यकथाम्। यः कश्चन पुरुषः सुप्रसिद्धं महादेवस्य तीर्थं गच्छति, स पूर्वजानपितॄनपि, उत्तरजानपितॄनपि, सर्वान् दश पितॄन् मोचयति। तत्र स्नानकर्मणः फलं अश्वमेधयागसमानं लभते, देवलोकं च यावदन्तकल्पं प्राप्नोति। गङ्गायाः पूर्वतटे, त्रिषु लोकेषु, सुप्रसिद्धः सैमुद्रः कूपः प्रतिष्ठानाख्यं च तीर्थं विद्यते। यः ब्रह्मचारी कोपं जित्वा तत्र त्रिरात्रं वसति, स सर्वपापविनिर्मुक्तात्मा अश्वमेधयागफलं लभते। प्रतिष्ठानस्य उत्तरदिशि, भागीरथ्याः पूर्वदिशि च, हंसप्रपतनाख्यं तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातम् अस्ति। तत्र केवलं स्नानमात्रेण अश्वमेधयागसमानं फलं प्राप्य, स्वर्गे चन्द्रसूर्याभ्यां यावत् पूज्यते। शृणु च, राजन्, यः पुण्ये विशाल हंसपाण्डुरे, यत्र उर्वशी रमते, तत्र प्राणान् त्यजति, स षट्सहस्राणि षट्शतानि वर्षाणि पितृभिः सहितः स्वर्गे रमते। तत्र स्वर्गे उर्वशीं नित्यं पश्यति, मुनिभिः, गन्धर्वैः, किन्नरैश्च सततं पूज्यते। ततः पुण्यक्षये स्वर्गात्पतितः, आकाशात् पतितः, स उर्वशीसदृशीः शतं कन्याः लभते। सहस्रेषु स्त्रीणां मध्ये बहूनां पतिः भूत्वा, दशसहस्रग्रामसमृद्धिं भुक्त्वा राजा भवति। तत्र स्वर्णनूपूरध्वनिना सुप्तः, महाभोगान् भुक्त्वा, पुनः तं तीर्थं प्राप्नोति। श्वेतवस्त्रधारी, संयतात्मा, एकाहार्यः स राजा मासमेकं राज्यं कृत्वा, शतं सुवर्णाभरणितानां स्त्रीणां लभते, समुद्रपर्यन्ते क्षितौ महराजा भवति। धनधान्यसम्पन्नः सततं दाता सन्, महाभोगान् भुक्त्वा, पुनः तं तीर्थमुपैति। ततः सुन्दरस्य सन्ध्यातीरे ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः, उपवासशुचिः सन्, सन्ध्याकाले ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यः कोऽपि कोटितीर्थे प्राणान् त्यजति, स स्वर्गे कोटिकोटिसंवत्सराणि पूज्यते। ततः पुण्यक्षये स्वर्गात्पतितः, आकाशात् पतितः, सुवर्णरत्नमुक्ताभूषिते महाकुले रूपसम्पन्नः जन्यते। ततः वासुकेः उत्तरदिशि भोगवत्यां गत्वा, दशाश्वमेधकाख्यं तीर्थं अस्ति। तत्र अभिषेकं कृत्वा अश्वमेधयागफलं लभते, धनवान्, रूपवान्, दक्षः, दाता, धर्मात्मा च भवति। चतुर्वेदाध्ययनस्य, सत्यस्य, अहिंसाया वा यत् पुण्यं, तत्र गमनमात्रेण तत्सर्वं लभ्यते। यत्र कुत्रापि गङ्गायां प्रविष्टिः कुरुक्षेत्रेण तुल्या, परं यत्र सा विंध्येन सह संगच्छति, तत्र सा दशगुणा कुरुक्षेत्रात्। यत्र सा पुण्यशीला गङ्गा बहुत्वतीर्थवती प्रवहति, तत् क्षेत्रं सिद्धिक्षेत्रमिति विज्ञेयम्, तत्र चिन्तनायाः आवश्यकता नास्ति। इयं गङ्गा मृत्युलोके मर्त्यान् उद्धरति, पाताले नागान्, स्वर्गे देवताः; अतः सा त्रिपथगा इति प्रसिद्धा। यावत्सम्वत्सरं गङ्गायां कस्यचित् अस्थीनि तिष्ठन्ति, तावत्संवत्सरसहस्राणि स्वर्गे पूज्यते। ततः स्वर्गात्पतितः, जम्बूद्वीपेश्वरः भवति; सर्वेषु तीर्थेषु एतत् श्रेष्ठं, सर्वेषु नदिषु गङ्गा सर्वोत्तमा, सर्वजनानां मोक्षदा, महापापिनामपि। गङ्गा सर्वत्र सुलभा, परंतु त्रिषु स्थलेषु दुर्लभा—गङ्गाद्वारे, प्रयागे, समुद्रसंगमे। तत्र ये स्नायन्ति, ये वा प्राणान् त्यजन्ति, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्जन्म न लभन्ते। येषां पापेन मनः क्लिष्टं, ये मार्गं इच्छन्ति, तेषां गङ्गायाः मार्गात् अन्यः मार्गो नास्ति। सा शुद्धानां शुद्धिकरी, शुभानां शुभा, महेश्वरशिरसः पतिता, सर्वपापनाशिनी, शिवा च। कृतयुगे नैमिषारण्यं क्षेत्रं, त्रेतायां पुष्करं, द्वापरे कुरुक्षेत्रं, कलौ तु गङ्गैव श्रेष्ठा। विशेषतः प्रयागे गङ्गां सम्पूज्येत, कलियुगे हि अन्यः उपायो नास्ति। पुनः शृणु, राजन्, प्रयागस्य माहात्म्यं; श्रोतुमात्रेण सर्वपापान्मुच्यते, नात्र संशयः। गङ्गायाः उत्तरतीरे मानसं नाम तीर्थं, तत्र त्रिरात्रोपवासेन सर्वकामान् प्राप्नोति। यत् पुण्यं गवां दानेन, भूमिदानेन, सुवर्णदानेन वा लभ्यते, तत् स्मरणमात्रेण तस्य तीर्थस्य समं भवति। काम्येन वा अकाम्येन वा यः गङ्गामुपैति, स म्रियते चेत्, स्वर्गं गच्छति, नरकं न पश्यति। तत्र अप्सरसां गीतैः प्रमुदितः, हंसबकयुक्तेन दिव्ययानने स्वर्गं गच्छति, राजेन्द्र, बहुसंवत्सराणि स्वर्गे भोगान् भुङ्क्ते। ततः पुण्यक्षये स्वर्गात्पतितः, सुवर्णरत्नमुक्ताभरणैः समृद्धे महाकुले जन्म लभते। षष्टिसहस्रतीर्थानि षष्टिकोटिनद्यश्च, माघमासे गङ्गायामुनयोः संगमे समागच्छन्ति। प्रयागे माघमासत्रयाह्निकस्नानेन यत् पुण्यं लक्षगवां दानेन लभ्यते, तत् एव लभ्यते। यः गङ्गायामुनयोर्मध्ये वह्निं प्रज्वलयति, स व्याधिशून्यः, विकलाङ्गशून्यः, सर्वेन्द्रियसम्पन्नः भवति। एवं गङ्गायाः तीर्थमाहात्म्यं, प्रयागस्य च पुण्यकथां श्रुत्वा, सर्वपापविनिर्मुक्तः, पुण्यलोकान् प्राप्नोति।