शृणु राजन्, पापक्षयस्य सम्पूर्णविधिं प्रवक्ष्यामि। पुण्यकर्मणां नराणां प्रयागगमनं श्रेष्ठं मार्गमाहुः। अथ किल, भगवतः ब्रह्मणः पुराकल्पे यथोक्तमिदं श्रुत्वा त्वया सम्यगुक्तमिदानीं मया प्रवक्तव्यम्। कथं जनाः प्रयागं यान्ति? तत्र मरणं कस्य फलाय? स्नानस्य च कीदृशं फलम्? प्रयागनिवासिनां किं फलम्? एतानि सर्वाणि मम जिज्ञासां नाशयित्वा सम्यगाख्यातुमर्हसि। ततोऽहं ते रहस्यं परमं प्रवक्ष्यामि, यथाकालं ब्राह्मणैः श्रुतं पुरातनैः। प्रयागात् प्रतिṣ्ठानपर्यन्तं, नगराद् वासुकितडागपर्यन्तं, कम्बलाश्वतरयोर्मध्ये, बहुमूलकसर्पयोरन्तरं यच्च—एष क्षेत्रं प्रजापतेः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धम्। ये तत्र स्नानं कुर्वन्ति, ते स्वर्गं यान्ति; ये तत्र म्रियन्ते, ते पुनर्जन्म न लभन्ते। अतः ब्रह्माद्या देवाः तं क्षेत्रं रक्षन्ति। अन्येऽपि बहवः पुण्यतीर्थानि सन्ति, शुभानि पापनाशनानि, हे राजन्, यान्यनेकशतवर्षैरपि वर्णयितुं न शक्यन्ते। तस्मात् प्रयागस्य माहात्म्यं संक्षेपेण कथयामि। षष्टिसहस्रधनुषः गङ्गां पालयन्ति; सप्ताश्वरथस्थः सूर्यः सदा यमुनां रक्षति। इन्द्रः विशेषेण प्रयागं रक्षति; हरिः सर्वैः देवैः सह पुण्यस्थलं पालयति। त्रिशूलधारी शिवः तं वटवृक्षं सदा रक्षति; देवाः तं स्थलम् पालयन्ति, यत् पुण्यं सर्वपापनाशनम्। अधर्मनिष्ठितं जगत् तं पदं न प्राप्नोति; किं तु प्रयागस्मरणेनापि लघुतमं पापं नश्यति। तस्य पुण्यस्थलस्य दर्शनात्, नामोच्चारणात्, भूमिग्राहणात् वा, पापात् विमुक्तो भवति जनः। तत्र पञ्चपुष्करिण्यः, गङ्गा मध्ये विराजते; प्रयागद्वारे एव पापं विनश्यति। सहस्रयोजनदूरेऽपि गङ्गास्मरणेन, पापात्मापि परमं पदं प्राप्नोति। तस्याः स्तुत्या पापमुक्तिः, दर्शनात् शुभदर्शनम्, स्नानपानाभ्यां सप्तकुलपर्यन्तं शुद्धिः स्यात्। यो सत्यवक्ता, जितक्रोधः, अहिंसकः, धर्मिष्ठः, तत्त्ववित्, गोब्राह्मणहितरतः, स गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्नात्वा पापात् विमुच्यते; यानि कामान् मनसि चिन्तयति, तानि सर्वाणि प्राप्नोति। ततः प्रयागं गत्वा, सर्वैः देवैः संरक्षितः, ब्रह्मचारी मासमेकं तत्र वसेत्, पितृदेवताभ्यां तर्पणं दद्यात्; यत्र यत्र स जन्म लभते, तत्र तत्र सर्वकामान् प्राप्नोति। तत्र सूर्यतनया देवी यमुनानदी त्रैलोक्यविख्याता प्रवहति; तत्रैव महेश्वरः सदा साक्षात् स्थितः। प्रयागः, हे युधिष्ठिर, दुर्लभः पुण्यक्षेत्रः; तत्र देवासुरगन्धर्वर्षिसिद्धचारणाः स्नानं कृत्वा स्वर्गलोकं प्राप्नुवन्ति। पुनः शृणु प्रयागस्य माहात्म्यं, यत् श्रवणमात्रेण सर्वपापान्मुक्तिर्भवति, नात्र संशयः। दुःखितानां, दरिद्राणां, धृतात्मनाम्, प्रयागः परमस्थानमिति निगद्यते; तत्र कदापि लाघवं न कुर्वीत। रोगी, क्लिष्टो, वृद्धो वा, यः गङ्गायमुनयोर्मध्ये प्राणान् त्यजति— स गन्धर्वाप्सरसां मध्ये दिव्यैः विमानैः, कनकसूर्यसदृशैः, क्रीडति स्वर्गे। तत्र सर्वकामान् प्राप्नोति, इति ऋषयः; रत्नमण्डिते दिव्यगृहे, पताकावितते, शुभलक्षणयुक्ताभिः रमणीयाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, तेषां संगतिरेव मोदते। गीतवाद्यध्वनिभिः प्रमुदितः, स स्वर्गे पूज्यते, यावत् स्वजन्म विस्मरति। ततः पुण्यक्षयात् स्वर्गात् पतितः, सुवर्णरत्नसमृद्धे कुलोत्कृष्टे जन्म लभते; स पुण्यस्थलस्मरणात् पुनः तत्र गच्छति। स्वदेशे, वने, विदेशे, गृहे वा, यः प्रयागस्मरणपूर्वकं प्राणान् त्यजति, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति, इति ऋषयः। तत्र कल्पवृक्षयुक्ते, सुवर्णमयी भूमौ, यत्र ऋषयः, तपस्विनः, सिद्धाश्च निवसन्ति, स गच्छति। मन्दाकिन्याः सुरम्ये तटे, सहस्रस्त्रीपरिवृतः, स ऋषिभिः सह रमते, स्वकृतपुण्यफलात्। तत्र सिद्धचारणगन्धर्वदैवतैः पूज्यते; ततः स्वर्गात् पतितः, जम्बूद्वीपस्य अधिपतिः भवति। पुनः पुनः पुण्यकर्मणि मन्यमानः, स गुणसम्पन्नः, धनसम्पन्नश्च भवति, नात्र संशयः। यः धर्मसत्यनिष्ठः, काये मनसा वाचा च, गङ्गायमुनयोर्मध्ये गवां दानं ददाति— स्वर्णरत्नमुक्तादानं वा, स्वार्थे, पित्रर्थे, देवपूजायां वा, तत्र पुण्यस्थले पूर्णं फलमवाप्नोति। तस्मात् तादृशे पुण्यस्थले, पुण्यतीर्थे वा, दानग्रहणं न कर्तव्यम्; तत्र द्विजः सदा जागरूकः स्यात्। यः कपिलां गां रक्तपिङ्गलां, सुवर्णशृङ्गीं, रजतखुरां, ताम्रदोहनपात्रां, क्षीरदुग्धां च प्रयागे ददाति, स च सम्यग्व्रतस्थाय, शान्ताय, शुक्लवस्त्रधारिणे, धर्मज्ञाय, वेदपारगाय ब्राह्मणाय दद्यात्— गङ्गायमुनयोः संगमे, वस्त्ररत्नादिभिः सहितां तां गां दद्यात्। यस्याः शरीरसमस्तरोमसंख्यया, तावन्तः सहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते सः, हे नरश्रेष्ठ। एवं प्रयागमाहात्म्यं, पुण्यफलप्रदं, सर्वपापविनाशनं, सुरासुरर्षिसिद्धैः पूजितं, पुण्यतीर्थं च निरूपितम्।