द्वारपालः तं दृष्ट्वा शीघ्रं धर्मराजानं निवेदयामास—"मार्कण्डेयः त्वां द्रष्टुम् इच्छति, स महर्षिः द्वारे स्थितः।" ततः धर्मपुत्रः शीघ्रं द्वारं प्रति जगाम। स तं महर्षिं दृष्ट्वा हर्षपूर्णमनाः प्रणम्य प्राह—"स्वागतम्, भगवन्! स्वागतम्, महर्षे! अद्य मे जन्म सफलम्, अद्य मे कुलं कृतार्थम्। अद्य पितरः प्रीताः, अद्य मे शरीरं पवित्रं, यतः त्वां दृष्ट्वा सन्तोषम् अनुभवानि।" ततः धर्मात्मा युधिष्ठिरः तम् ऋषिं सिंहासने उपवेश्य पाद्यादिभिः सत्कारम् अकरोत्। पूजितः सन्तुष्टः च मार्कण्डेयः राजानं उवाच—"किं कारणम् अश्रूणां, राजन्? किं दुःखम्? किं तव मनः क्लेशयति? शीघ्रं मे कथय।" युधिष्ठिरः सविनयं प्रत्युवाच—"भगवन्, राज्यकारणात् यदस्माकं घटितम्, तत् ज्ञात्वा मम चित्तं चिन्तया पीड्यते।" तदा मार्कण्डेयः धर्मराजानं उपदिशन् उवाच—"शृणु, महाबाहो राजन्, क्षत्रियस्य धर्मः कृत्स्नः। युद्धे पण्डितानां पापं न विद्यते। विशेषतः राज्ञः, क्षत्रियस्य च, पापे मनः न स्थापयेत्। अतः, हृदयं स्थिरीकृत्य त्वम् दुःखं न कर्तुम् अर्हसि।" एवम् उक्त्वा, युधिष्ठिरः मुनिं प्रणम्य विनयपूर्वकम् पापनाशस्य उपायम् पृष्टवान्—"महामुने, त्रिलोकदर्शिन्, पापात् मोक्षः कः उपायः? संक्षेपेण कथय।" तदा मार्कण्डेयः उवाच—"महाबाहो राजन्, शृणु पापनाशस्य उपायम्—प्रयागयात्रा पुण्यात्मनां श्रेष्ठा।" युधिष्ठिरः पुनः सविनयं उवाच—"भगवन्, यथा प्राचीनकाले ब्रह्मणा उक्तं तथा त्वया यथावत् श्रुतं मया श्रोतुम् इच्छामि। कथं जनाः प्रयागं गच्छन्ति? तत्र मृतानां गतिः का? स्नानस्य फलम् किम्? निवासिनां च किम्? सर्वं विस्तार्य मे कथय।" मार्कण्डेयः प्रीत्या उवाच—"प्रिय, शृणु प्रयागस्य परमं फलम्, यथा प्राचीनकाले विप्रेषु श्रुतम्। प्रयागात् प्रतिṣ्ठानं यावत्, तस्मात् वासुकिसरः पर्यन्तं, कम्बलाश्वतरयोः मध्ये, बहुमूलकनागपर्यन्तं—एषः प्रजापतेः क्षेत्रम्, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धम्। यत्र स्नात्वा स्वर्गं यान्ति, मृताः पुनर्जन्म न प्राप्नुवन्ति। अतः ब्रह्मादयः देवाः तस्य रक्षायै समागच्छन्ति। अन्ये तीर्थानि अपि बहूनि, शुभानि, सर्वपापहराणि, राजन्, परन्तु तेषां वर्णनम् शतवर्षेण अपि न शक्यम्। संक्षेपेण प्रयागमाहात्म्यं वक्ष्यामि। षष्टिसहस्रधनुषः गङ्गां रक्षन्ति, सप्ताश्वयुक्तः सूर्यः यमुनां सदा रक्षति। इन्द्रः विशेषतः प्रयागस्य रक्षकः, हरिः सर्वैः देवैः सहितः तस्य क्षेत्रस्य रक्षकः। शूलपाणिः शिवः तत्र वटवृक्षं सदा रक्षति। देवाः तं देशं पावनं सर्वपापनाशनं रक्षन्ति। अधर्मावृतं जगत् तं पदं न लभते, किन्तु ये प्रयागं स्मरन्ति, तेषां लघुतमं पापमपि क्षीयते। तद्दर्शनात्, नामोच्चारणात्, भूमिग्रहणात् वा, पापात् मुच्यते। तत्र पञ्चपर्वेषु गङ्गा मध्ये विद्यते; प्रयागद्वारे एव पापं नश्यति। सहस्रयोजनदूरे अपि गङ्गास्मरणेन, पापात्मापि परमं पदं गच्छति। स्तुत्या पापान्मुच्यते, दर्शनात् शुभं पश्यति, स्नानपानेन सप्तजनानां शुद्धिः स्यात्। यो सत्यवादी, जितक्रोधः, अहिंसकः, धर्मनिष्ठः, तत्त्ववित्, गोब्राह्मणहिते रतः, स गङ्गायमुनयोः मध्ये स्नात्वा पापात् मुच्यते; यानि कामान् मनसा चिन्तयति, तानि समृद्धानि लभते। ततः प्रयागं गत्वा ब्रह्मचर्येण मासमेकं वसन्, पितृदेवताभ्यां तर्पणं कृत्वा, यत्र कुत्रापि जातः स इच्छितं फलम् प्राप्नोति। तत्र सूर्यतनया देवी यमुनानदी त्रैलोक्यविख्याता वहति; साक्षात् महेश्वरः अपि तत्र सदा स्थितः। प्रयागः मानुषैः दुर्लभः, यत्र देवदानवगन्धर्वर्षिसिद्धचारणाः स्नात्वा स्वर्गलोकं वसन्ति। पुनः शृणु, राजन्, प्रयागमाहात्म्यं, यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापान्मुच्यते। क्लिष्टानां, दरिद्राणां, दृढनिश्चयानां प्रयागः विख्यातः, सदा स्तुत्यः, कदापि न तिरस्करणीयः। रोगी, दुःखितः, वृद्धः वा, यः गङ्गायमुनयोः मध्ये प्राणान् त्यजति, स गन्धर्वाप्सरसां मध्ये दिव्यैः विमानैः स्वर्गे क्रीडति। तत्र सर्वकामान् प्राप्नोति, इति ऋषयः वदन्ति; दिव्यरत्नमण्डिते, पताकाभिरलङ्कृते, शुभलक्षणायुक्ताभिः रमणीयाभिः स्त्रीभिः सेव्यमानः स्वर्गे सुखानि भुङ्क्ते। गीतवाद्यरवैः प्रबोध्यमानः स स्वर्गे यावत् जन्म विस्मरति तावत् तत्र रमते। ततः पुण्यक्षये स्वर्गात् पतित्वा सुवर्णरत्नसमृद्धे कुले जायते; स तीर्थस्मरणात् पुनः तत्र गच्छति। स्वदेशे, वने, विदेशे, गृहे वा, यः प्रयागं स्मृत्वा देहम् त्यजति, स ब्रह्मलोकं गच्छति, इत्यग्र्याः मुनयः वदन्ति। यत्र कल्पवृक्षाः, सुवर्णमयी भूमिः, यत्र मुनयः, तपस्विनः, सिद्धाश्च वसन्ति, तत्र स गच्छति।