ततः नियतविधिना आचम्य, अग्रे पद्मं रेखयित्वा, अक्षतैः पुष्पैः जलेन रक्तचन्दनेन च सम्यक् समर्प्य, आदित्यस्य नामानि श्रद्धया उच्चारयेत्। ततः विष्णुरूपाय नमः, विष्णुमुखाय नमः, सहस्रकिरणाय शाश्वताय सर्वतेजसे नमः इति स्तौति। पुनः शर्वाय नमः, सर्वेशाय नमः, सर्वजनप्रियाय, लोकनाथाय, दिव्यचन्दनभूषिताय च नमः इति प्रणमति। पद्मासने स्थिताय, कुंडलकिरीटिनि भूषिताय, भुजबन्धनधारिणे, लोकनाथाय, विश्वजागर्त्रे च नमः इति वदति। स एव सर्वपुण्यपापकर्मदर्शी, सर्वव्यापि, सत्यदेव, भास्कर, तुभ्यं नमः, प्रसादं कुरु इति प्रार्थयति। दिवाकराय नमः, प्रभाकराय नम इत्येवं त्रिवारं सूर्यं प्रणम्य प्रदक्षिणं कृत्वा, ब्राह्मणं गाः सुवर्णं च स्पृष्ट्वा, ततः विष्णोः स्थानं प्रति यान्ति। अथाहं ते प्रयागाख्यानं प्रवक्ष्यामि, यत् पुरा मार्कण्डेयेन पाण्डुपुत्राय कथितम्। यदा भारतकृत्ये समुपस्थिते, पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः कुन्तीपुत्रः राज्यं प्राप्य, भ्रातृवियोगदुःखेन संतप्तः पुनः पुनः चिन्तयन्, सुयोधनराजेन, एकादशाक्षौहिणीपतिना सहोपविष्टः। वसुदेवाश्रयैः पाण्डवपञ्चैव शेषिताः, तेषां दुःखहेतुभूताः सर्वे नष्टाः। भीष्मं द्रोणं महाबलिनं कर्णं च हत्वा, राजानं दुर्योधनं पुत्रभ्रातृसहितं च, अन्यांश्च वीरमानिनः सर्वान् निहत्य, गोविन्द, किं नः राज्येन, किं भोगैः, किं वा जीवितेन इति वदति। ‘हा कष्टम्’ इति चिन्तयन्, राजा दुःखग्रस्तः स्थिरः, शिरः झुकित्वा किञ्चित्कालं तिष्ठति। चेतनां पुनः प्राप्तः, राजा पुनः पुनः विचारयन्, किम् व्रतम् अथवा तीर्थयात्रां कर्तव्यमिति चिन्तयति। येन महापातकदोषात् शीघ्रं विमुच्ये, येन च तत्र स्थित्वा पुरुषः विष्णोः परमं पदं प्राप्नोति। कथं कृष्णं पृच्छेयम्, येनाहं कृतं कृतवान्? कथं धृतराष्ट्रं पृच्छेयम्, यस्य पुत्रशतम् हतं? कथं व्यासं पृच्छेयम्, यस्य वंशः विनष्टः? इति दुःखेन पीडितः राजा युधिष्ठिरः, भ्रातृवियोगशोकसमाकुलाः पाण्डवाश्च रुदन्ति। ते च महात्मानः तत्र समागताः—पाण्डवाः, कुन्ती, द्रौपदी च, अन्ये च सर्वे समवेत्य भूमौ पतिताः, सर्वत्र रुदन्तः। काश्यां मार्कण्डेयः युधिष्ठिरस्य विदितः, दुःखार्णवे पतितः स राजा रुदन् आसीत्। शीघ्रं मार्कण्डेयः महातपाः हस्तिनापुरं समुपेत्य, राजद्वारे स्थितः। द्वारपालः तं दृष्ट्वा शीघ्रं राजानं निवेदयामास—‘मार्कण्डेयः त्वां द्रष्टुम् इच्छति, द्वारे स्थितः मुनिः।’ ततः धर्मपुत्रः त्वरया द्वारं प्रति गतः। ‘स्वागतम् भगवन्, स्वागतम् महर्षे! अद्य मे जन्म सफलम्, अद्य कुलं रक्षितम्। अद्य पितरः प्रीयन्ते, दृष्ट्वा त्वां महर्षे। अद्य शरीरेण शुद्धोऽस्मि, दृष्ट्वा त्वां महात्मन्।’ इति युधिष्ठिरः स मुनिं सिंहासने स्थाप्य, पाद्यादिभिः सत्कारं चकार। ततः तेन सन्तुष्टेन पूजितेन मार्कण्डेयेन राजानं प्रोक्तम्—‘शिघ्रं वद, राजन्, किं कारणम् रुदन्तः असि? किम् दुःखं, किम् अप्रियम् प्राप्तम्?’ स राजा उवाच—‘भगवन्, राज्यहेतोः यत् सर्वं मम घटितम्, तत् ज्ञात्वा अहं चिन्तायाम् पतितः।’ ततो मार्कण्डेयः उवाच—‘शृणु राजन्, क्षत्रियाणां धर्मनियमः—युद्धे पण्डितानां पापं न दृश्यते। किं पुनः राज्ञः, क्षत्रियस्य च? अतः हृदि स्थित्वा त्वं पापे दुःखं मा कृथाः।’ ततः राजा युधिष्ठिरः मुनिं प्रणम्य, पापक्षयस्य उपायं विनयेन पप्रच्छ। ‘वद, महर्षे, ये त्र्यलोक्यदर्शिनः, संक्षेपेण केन पापात् विमुच्यते?’ तदा मार्कण्डेयः उवाच—‘शृणु, महाबाहो, सर्वपापक्षयस्य उपायम्—पुण्यकर्मणां नराणां प्रयागयात्रा श्रेष्ठा।’ ततः युधिष्ठिरः पप्रच्छ—‘भगवन्, यथापुराणे ब्रह्मणा उक्तं, त्वया सम्यग् निवेदितं, प्रयागे गमनं कथम्? तत्र मृतानां गति: का? स्नानस्य फलं किम्? वत्स्यतां फलं च किम्?’ तदा मार्कण्डेयः उवाच—‘शृणु प्रिय, तत्र परमं फलं, यत् पुरा ब्राह्मणेषु श्रुत्वा मया कीर्तितम्। प्रयागात् प्रतिष्टानं, नगरात् वासुकिसरः, कंबलाश्वतरयोर्मध्ये, बहुमूलकसर्पे च—एष प्रजापतेः क्षेत्रं, त्रिलोक्ये विख्यातम्। ये तत्र स्नात्वा, ते स्वर्गं यान्ति; तत्र मृतः पुनर्जन्म न लभते। अतः ब्रह्मादयः देवाः तद्रक्षणाय सदा समागच्छन्ति। तत्रान्ये तीर्थानि सन्ति, पुण्यानि, सर्वपापनाशनानि, राजन्, यानि शतसंवत्सरेष्वपि न वर्णनीयानि; संक्षेपेण प्रयागस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि। षष्टिसहस्रधनुषः गङ्गां रक्षन्ति; सप्ताश्वरथोऽर्कः यमुनां सदा पालयति। इन्द्रः विशेषतः प्रयागं सदा रक्षति, हरिश्च देवैः सहितः तद्वेणीं पालयति।