देवानां मध्ये तव नामानि नन्दिनी नलिनी च, त्वं च दक्षाऽसि पृथ्वी विहगा विश्वकाया अमृता शिवा च। त्वं विद्याधरी परमशान्ता सर्वानन्दप्रदा क्षेमा जाह्नवी शान्ता शान्तिदात्री च। एतानि शुभानि नामानि स्नानकाले जपेत्, तदा त्रिलोकगामिनी गङ्गा तत्रैव सन्निधिं गच्छति। एतानि सप्तवारं सम्यक् कृताञ्जलिः जपित्वा, ततो जलं शिरसि त्रिः चतुर्वा पञ्च वा सप्तवारं प्रक्षिपेत्, पृथिव्या च स्नानं विधिवत् कुर्यात्। हे पृथिवि, त्वं अश्वैः रथैः विष्णुना च सन्दत्ता, त्वं मम कृतं पापं सर्वं हर। हे पृथिवि, वराहेणोत्क्षिप्ता शतबाहुना कृष्णेन, ब्रह्मणा दत्ता कश्यपेन च संस्पृष्टा, त्वं ममाङ्गेषु समुत्क्रान्त्वा सर्वपापं नय। त्वं नोऽन्नं ददासि, त्वय्येव सर्वं प्रतिष्ठितम्, नमस्ते पुण्ये सर्वलोकस्य कारणे धारणे च। एवं स्नात्वा, आचम्य शुद्धवस्त्राणि धारयित्वा, ततो विश्वस्य पूर्त्यर्थं तर्पणं कुर्यात्। देवाः यक्षाः नागाः गन्धर्वाः अप्सरसोऽसुराः उग्रसर्पाः सुपर्णाः वृक्षाः शृगालाः पक्षिणः च, ये च वायौ जले च वसन्ति, ये च व्योम्नि सञ्चरन्ति, ये चाधाराः, धर्मनिरता ये च, सर्वेषां तृप्त्यर्थं एतत् जलं ददामि। देवेषु उपवीतं कृत्वा, ततो निवीतं कुर्यात्। भक्त्या मानवांश्च ब्रह्मपुत्रांश्च सन्तोषयेत्, सानकं सनन्दं तृतीयं च सनातनम्। कपिलं आसुरीं वोढुं पञ्चशिखं च, एते सर्वे मया दत्तेन जलेन तृप्तिम् आप्नुयुः। मरीचिं अत्रिं अङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् प्रचेतसं वसिष्ठं भृगुं नारदं च, दिव्यर्षीन् ब्राह्मर्षींश्च अविच्छिन्नेन जलेन तर्पयेत्। ततोऽपसव्यं कृत्वा ततोऽपि सव्यं, दक्षिणजानुना भूमौ स्थित्वा, अग्निष्वात्तान् सौम्यान् हविष्मतः उष्मपांश्च तर्पयेत्। कालान् बर्हिषदः वाज्यपांश्च, पुनः पितॄन् तिलचन्दनयुतजलेन भक्त्या तर्पयेत्। धर्मराजाय यमाय मृत्यवे अन्तकाय वैवस्वताय कालय च सर्वभूतविनाशिने च, औदुम्बराय दध्नाय नीलाय परमेष्ठिने वृकोदराय चित्राय चित्रगुप्ताय च नमः। कुशधरः पण्डितः पितॄन् विधिवत् तर्पयेत्। पितॄन् मातामहान् च नामगोत्रेण सन्तुष्ट्य भक्त्या विधिवत् तर्पयित्वा, एषा मन्त्रं जपेत्— येऽस्माकं न बान्धवाः, ये वा पूर्वजन्मनि बान्धवाः, ते सर्वे पूर्णतृप्तिम् आप्नुयुः, ये च मत्तः तृप्तिं इच्छन्ति। ततो विधिवत् आचम्य, पुरतः पद्मं रचयेत्, अक्षतपुष्पजलरक्तचन्दनैः सावधानः अर्घ्यं दद्यात्, सूर्यस्य नामानि च जपेत्। नमो विष्णुरूपाय, नमो विष्णुमुखाय, सहस्ररश्मये नित्याय, सर्वतेजसे नमः। नमः शिवाय सर्वेशाय, सर्वप्रियाय लोकनाथाय, दिव्यचन्दनाङ्गाय ते नमः। पद्मासने कुण्डलिनाभरणाय, सर्वलोकनाथाय, जगदुद्धर्त्रे ते नमः। त्वं सर्वकर्मसाक्षी पापपुण्यविभागवित्, सत्यदेव विश्वव्यापिन्, भास्कर कृपां कुरु। दिवाकराय प्रभाकराय नमः; एवमुक्त्वा सूर्यं त्रिवारं नमस्कृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, विप्रं गावं सुवर्णं च स्पृष्ट्वा, विष्णोः स्थानं गच्छेत्। अथ प्रवक्ष्यामि प्रयागाख्यानं, यथाऽतीते काले मार्कण्डेयेन पाण्डुपुत्राय प्रोक्तम्। यदा भारतवृत्तान्ताः अभवन्, पृथा-पुत्रः राज्यं प्राप्य, तदा कुन्तीपुत्रः धर्मराजः युधिष्ठिरः, भ्रातृवियोगदुःखेन पीडितः, पुनः पुनः चिन्तयन्, एकस्मिन्स्थले सुयोधनराजेन, एकादशाक्षौहिण्याः सेनापतिना सह उपविष्टः। बहु दुःखं दत्त्वा ये सर्वे विनष्टाः, वासुदेवपरायणाः पाण्डवाः पञ्चैव अवशिष्टाः। भीष्मं द्रोणं कर्णं महाबलिनं, दुर्योधनं पुत्रैः भ्रातृभिश्च सह हत्वा, अन्ये च वीरत्वमन्यन्ते, ते सर्वे निहताः। हे गोविन्द, किमस्माकं राज्येन, किम् सुखैः वा जीवितेन वा? इति चिन्तयन्, "हन्त, कियद् भीषणम्!" इति दुःखेन पीडितः राजा स्थिरः, शिरसा नम्रः, किञ्चित्कालं तस्थौ। राजा चेतनां प्राप्य, पुनः पुनः विचिन्त्य, किं व्रतम् अथवा तीर्थयात्रां कर्तव्यमिति विचारयामास। येन महापातकदोषात् शीघ्रं विमुक्तो भूयासं, तत्र स्थित्वा यत्र पुरुषः विष्णोः परं पदं गच्छति। कथं कृष्णं पृच्छेयम्, येनाहं कृत्स्नं कर्तव्यम् उपन्यस्तः? कथं धृतराष्ट्रं पृच्छेयम्, यस्य शतपुत्रा हता? कथं व्यासं पृच्छेयम्, यस्य वंशः नष्टः? इति दुःखेन पीडितः राजा युधिष्ठिरः, भ्रातृशोकसन्तप्ताः पाण्डवाश्च, अश्रूणि मुञ्चन्ति। सर्वे च महात्मानः तत्र समागताः, पाण्डवाः स्मृताः कुन्ती द्रौपदी च, ये च अन्ये समुपविष्टाः, ते सर्वे भूमौ पतित्वा, सर्वत्र रुदन्ति। वाराणस्यां मार्कण्डेयः युधिष्ठिरस्य प्रियः आसीत्, स दुःखार्तं रुदन्तं, शोकग्रस्तं च ज्ञातवान्। स शीघ्रमेव महातपाः मार्कण्डेयः हस्तिनापुरं प्राप्य, राजद्वारे स्थितवान्।