शुक्लद्वितीयायां लवणपात्रदानं कृत्वा, तदन्ते शिवमन्दिरे विप्राय गोदानेन, यः जनः सोमव्रतम् अनुस्मरन् ददाति, स युगान्ते राजाधिराजो भवति। प्रथमदिनेैकभोजनं कृत्वा, तदन्ते कपिलां दत्वा, वैश्वानरपदं प्राप्नोति—एष शिवव्रतस्य स्मरणम्। दशम्यां दिनेैकभोजनं कृत्वा, तदन्ते दशगावो दत्वा, सुवर्णेन दिशः निर्दिश्य, स सर्वलोकाधिपतित्वं प्राप्नोति—एष सर्वलोकव्रतं, महापापनाशनं स्मृतम्। यः कश्चन एतानि षष्टिव्रतानि पठति वा शृणोति वा, स शतमन्वन्तरपर्यन्तं गन्धर्वाधिपतित्वं प्राप्नोति। नारद, त्वया एतानि षष्टिव्रतानि पुण्यरूपाणि जगतो हेतुभूतानि उक्तानि। यदि अन्यदपि श्रोतुमिच्छसि, तर्हि वदामि—प्रियेषु किं वक्ष्यामि? शुद्ध्यभावे चित्तशुद्ध्यभावे च स्नानस्य नास्ति फलम्, अतः चित्तविशुद्ध्यर्थं स्नानस्य प्रारम्भे विधानं कृतम्। उदकं किञ्चित् आहृतं वा, अनाहृतं वा, तेन स्नानं कर्तव्यम्। तत्र मूलमन्त्रेण तीर्थं स्थापयेत्; ‘नमो नारायणाय’ इति मन्त्रः मूलमन्त्ररूपेण निर्दिष्टः। विधिवत् कुशग्रहणं कृत्वा, मुखप्रक्षालनं संपाद्य, समाहितः शुचिः चतुर्भुजं चतुर्दिक् देशं समुपवेशयेत्, तत्र गङ्गां मन्त्रैः आवाहयेत्। ‘त्वं विष्णोः पदपङ्कजात् उत्पन्ना, वैष्णवी दिव्यशक्ति, जन्ममरणयोः पापात् रक्षस्व।’ इति गङ्गायै प्रार्थना। त्रिकोट्यर्धकोटिसंख्या तीर्थानि गन्धवत्याः वायुनोक्तानि, स्वर्गे, पृथिव्यां, व्योम्नि च तानि स्थितानि। देवेषु तव नामानि नन्दिनी, नलिनी, दक्ष, पृथ्वी, विहगा, विश्वकाया, अमृता, शिवेति प्रसिद्धानि। विद्याधरी, शान्ता, सर्वानन्दप्रदा, क्षेमा, जाह्नवी, शान्तिदात्री च त्वमेव। स्नानकाले एतानि शुभनामानि जपेत्; तदा त्रिलोकगामिनी गङ्गा तत्रैव सन्निहिता भवति। सप्तवारं नामानि जपित्वा, कृताञ्जलिः शिरसि जलं त्रिः, चतुर्वारम्, पञ्चवारम्, सप्तवारं वा क्षिपेत्; पृथिव्या अपि स्नानं विधिवत् कुर्यात्। ‘हे पृथिवि, अश्वैः, रथैः, विष्णुना च चालिता, त्वं पापं मम हर।’ ‘वराहेणोद्धृता, शतबाहुना कृष्णेन, ब्रह्मणा दत्ता, कश्यपेन दीक्षा, त्वं ममाङ्गानि समारुह्य सर्वपापं नाशय।’ ‘पोषणं देहि, सर्वं त्वयि प्रतिष्ठितं, नमस्ते लोकमातः।’ एवं स्नात्वा, आचम्य, शुक्लवस्त्राणि धारयित्वा, त्रैलोक्यपोषणार्थं तर्पणं कुर्यात्। देवाः, यक्षाः, नागाः, गन्धर्वाः, अप्सराः, असुराः, उग्रसर्पाः, सुपर्णाः, वृक्षाः, शृगालाः, पक्षिणः, अन्तरिक्षवासी, जलचरी, व्योमचारी, आधाररहिताः, धर्मनन्दनाः—एतेषां सर्वेषां तृप्त्यर्थं जलं दद्यात्। देवतानां उपवीतं कृत्वा, ततो निवीतं कुर्यात्। भक्त्या मनुष्यांश्च, ब्रह्मपुत्रांश्च, सनक, सनन्द, सनातन ऋषीन् तर्पयेत्। कपिल, आसुरी, वोढु, पञ्चशिखं च—एतेषां सदा तृप्तिर्भवतु। मरीचि, अत्रि, अङ्गिरस्, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, प्रचेतस्, वसिष्ठ, भृगु, नारद, दिव्यर्षयः, ब्राह्मणा, अविच्छिन्नेन जलप्रवाहेन तर्पयेत्। ततोऽपसव्यं कृत्वा, पुनः सव्यं कृत्वा, दक्षिणजानुना भूमौ स्थित्वा, अग्निष्वात्त, सौम्य, हविष्मत्, उष्मपात्, बार्हिषद, वाज्यपात् पितॄन् तिलचन्दनयुक्तेन जलप्रवाहेन तर्पयेत्। यम, धर्मराज, मृत्युः, अन्तक, वैवस्वत, काल, सर्वभूतनाशक—एतेभ्यः, औदुम्बर, दध्न, नील, परमेष्ठिन्, वृकोदर, चित्र, चित्रगुप्तेभ्यश्च नमः। कुशग्रहणपूर्वकं पितॄन् विधिवत् तर्पयेत्। नामगोत्रोत्कर्षेण पूर्वजान् मातामहान् च भक्त्या तर्पयित्वा, मन्त्रं पठेत्—‘येऽत्रान्ये, पूर्वजन्मनि बान्धवा, तेऽपि तृप्तिं यान्तु, ये च मत्तः तृप्तिमिच्छन्ति।’ ततो विधिवदाचम्य, पुरतः पद्मं रेखयेत्, अक्षतैः, पुष्पैः, जलेन, रक्तचन्दनेन अर्घ्यं समर्पयेत्, सूर्यस्य नामानि पठेत्। ‘विष्णुरूपाय नमः, विष्णुमुखाय नमः, सहस्रकिरणाय, नित्याय, सर्वप्रभाय नमः।’ ‘शिवाय, सर्वनाथाय, सर्वप्रियाय, लोकनाथाय, दिव्यचन्दनाङ्किताय नमः।’ ‘पद्मासीनाय, कुण्डलकिरीटभूषिताय, लोकनाथाय, विश्वजागर्त्रे नमः।’ ‘सर्वकर्मसाक्षिणे, सर्वव्यापिने, सत्यदेवताय, भास्कराय नमः।’ ‘दिवाकराय, प्रभाकराय नमः।’ एवमुत्तरत्रिस्सम्यक् नमस्कृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, द्विजं, गावं, सुवर्णं स्पृष्ट्वा, विष्णोः स्थानं गच्छेत्। अथाहं प्रयागमाहात्म्यं वक्ष्यामि, यद् पुरा मार्कण्डेयेन पाण्डुपुत्रायोक्तम्। भारतकथायां सम्पूर्णायां, पाण्डुपुत्रे राज्यं प्राप्य, तदा कुन्तीपुत्रः धर्मराजः युधिष्ठिरः भ्रातृवियोगदुःखेन संतप्तः, पुनः पुनः चिन्तयन्, एकस्मिन्नेव स्थले, एकादशाक्षौहिणीपतीनां नायकः सुयोधनः सह उपाविशत्। वासुदेवाश्रयेण पाण्डवाः पञ्चैव शेषाः, अन्ये सर्वे दुःखप्रदायिनः विनष्टाः।