शृणु, भगवन्, पुण्यव्रतानां महिमानं यथाक्रमं कथयामि। यः सुवर्णमयं रथं द्वौ पट्टाभ्यां संयुक्तं, अश्वयुक्तं, उपवासेन समन्वितः ददाति, स शतयुगपर्यन्तं स्वर्गे वसति; युगान्ते च स राजा राज्ञां भवति—एष अश्वव्रतस्य कीर्तिः। तथैव यः सुवर्णरथं गजयुक्तं ददाति, स सहस्रयुगपर्यन्तं सत्यलोके वसति, पुष्टिमान् राजा च भवति—एष गजव्रतस्य स्मृतिः। यः उपवासं परित्यज्य गाम् ददाति, स यक्षपतित्वं प्राप्नोति—एष सौम्यव्रतम् इति स्मृतम्। यः रात्रौ जले स्थित्वा प्रातः काले गाम् ददाति, स वरुणलोकं गच्छति—एष वरुणव्रतम् इति कथ्यते। चन्द्रायणं कृत्वा सुवर्णचन्द्रमसम् अर्पयन्, चन्द्रव्रतं प्राप्नोति, यतः चन्द्रलोकफलं लभते। ज्येष्ठे मासि सायं पञ्चतपः कृत्वा सुवर्णगाम् अर्पयन्, अष्टमी-चतुर्दश्योः दिव्यं स्वर्गं याति—एष रुद्रव्रतस्य प्रसिद्धिः। शिवमन्दिरे तृतीयायां छत्रार्पणं कृत्वा, अन्ते गाम् दत्वा, भवानीव्रतम् आप्नोति। माघे मासि रात्रौ तर्पदाम्बरे स्थित्वा सप्तम्यां गाम् दत्त्वा, कल्पपर्यन्तं स्वर्गे वसति, इह च राजा भवति—एष वातव्रतम्। फाल्गुने त्रिरात्रोपवासं कृत्वा सुन्दरं गृहम् अर्पयन्, सूर्यलोकं प्राप्नोति—एष गृहव्रतम्। त्रिसन्ध्यायां पूजां कृत्वा, उपवासेन, भार्यया सहितः, भूषणैः भूषितः, स अन्नं, गावः, मोक्षं च आप्नोति—एष इन्द्रव्रतम्। शुक्लद्वितीयायां लवणपात्रं दत्त्वा, शिवमन्दिरे विप्रे गाम् अर्पयन्, युगान्ते राजराजः भवति—एष सोमव्रतम्। प्रतिपद्येकभोजनं कृत्वा, अन्ते कपिलगाम् दत्त्वा, वैश्वानरपदं प्राप्नोति—एष शिवव्रतम्। दशम्यां एकभोजनं कृत्वा, दशगावः दत्त्वा, सुवर्णदिशः अर्पयन्, विश्वेश्वरत्वं प्राप्नोति—एष विश्वव्रतम्, महापापनाशकः। यः एतानि षष्टिव्रतानि पठति वा शृणोति वा, स शतमन्वन्तरपर्यन्तं गन्धर्वेश्वरत्वं प्राप्नोति। हे नारद, एतानि षष्टिव्रतानि त्वया पृष्टानि, यानि सृष्टिं जनयन्ति; यदि अन्यं श्रोतुम् इच्छसि, तदा वक्ष्यामि—प्रियेषु किं वदामि? शुद्ध्यभावे चित्तशुद्ध्यभावे च स्नानस्य भावो नास्ति; अतः चित्तशुद्ध्यर्थं स्नानस्य विधानम् आदौ प्रवर्तितम्। उदकं वा अनुदकं वा गृहित्वा, मन्त्रेण पवित्रं क्षेत्रं स्थापयेत्; 'नमो नारायणाय' इति मूलमन्त्रो ज्ञेयः। कुशग्रहणं कृत्वा, मुखविसर्जनं समाप्य, शुद्धः, चतुर्भुजचतुष्कोणं क्षेत्रं विन्यस्य, गङ्गां मन्त्रैः आह्वयेत्। "त्वं विष्णोः पदोद्भवा, वैष्णवी, विष्णोः दिव्यशक्तिः; जन्ममरणपर्यन्तं पापात् अस्मान् रक्ष," इति प्रार्थयेत्। वायुः त्रयः कोट्यः अर्धकोट्यश्च तीर्थानाम् अस्तित्वं स्वर्गे, पृथिव्यां, अन्तरिक्षे च, इति निगदितवान्। देवानां मध्ये तव नामानि नन्दिनी, नलिनी, दक्ष, पृथ्वी, विहगा, विश्वकाया, अमृता, शिवेति सन्ति। त्वं विद्याधरी, परमशान्ता, सर्वानन्दप्रदा, क्षेमा, जाह्नवी, शान्ता, शान्तिदात्री च। एतानि शुभनामानि स्नानकाले जपेत्; तदा त्रिलोकगामिनी गङ्गा तत्रैव सन्निहिता भवति। सप्तवारं जपित्वा, अञ्जलिं कृत्वा, शिरसि जलं त्रिः, चतुर्वा, पञ्चवारं, सप्तवारं वा क्षिपेत्, पृथिव्यां सम्यक् आह्वानं कृत्वा स्नानं कुर्यात्। "हे पृथिवि, अश्वैः, रथैः, विष्णुना च पदस्पृष्टा, त्वं मम पापं हर; यद् अपराधं मया कृतम्। त्वं वराहेणोद्धृता, शतबाहुना कृष्णेन, ब्रह्मणा दत्ता, कश्यपेन अभिषिच्ता; ममाङ्गेषु समुत्पद्य सर्वपापं नाशय। त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितं, त्वं सर्वलोकजननी, पोषदात्री; नमस्ते पुण्ये," इति मन्त्रेण पृथिव्यां स्नानं समाप्य, आचम्य, शुक्लवस्त्राणि धारयेत्। ततः त्रैलोक्यपोषणार्थं तर्पणं कुर्यात्। देवा, यक्षा, नागा, गन्धर्वाः, अप्सराः, असुराः, उग्रसर्पाः, सुपर्णाः, वृक्षाः, शृगालाः, विहङ्गमाः—ये वायौ, जले, अन्तरिक्षे, निरालम्बाः, धर्मरताः च वसन्ति—एतेषां तृप्त्यर्थं आपः अर्पयेत्। देवतर्पणं कृत्वा, निवीतं कुर्यात्। भक्त्या मनुष्यांश्च, ब्रह्मपुत्रांश्च, मुनीन्—सनकं, सनन्दं, सनातनं च—तर्पयेत्। कपिलं, आसुरीं, वोढुं, पञ्चशिखं च—एतेषां आपः समर्पयेत्। मरीचिं, अत्रिं, अङ्गिरसं, पुलस्त्यं, पुलहं, क्रतुम्, प्रचेतसं, वसिष्ठं, भृगुं, नारदं, सर्वान् दिव्यब्राह्मणर्षीं अविच्छिन्नजलैः सन्तर्पयेत्। ततः अपसव्यं कृत्वा, पुनः सव्यं, दक्षिणजानुना भूमौ स्थाप्य, अग्निष्वात्तान्, सौम्यान्, हविष्मतः, उष्मपांश्च तर्पयेत्। समये बर्हिषदः, वाज्यपांश्च, पुनः पितॄन् तिलचन्दनयुक्तेन तोयेन भक्त्या तर्पयेत्। धर्मराजाय, मृत्यवे, अन्तकाय, वैवस्वताय, कालाय, सर्वभूतनाशाय च आपः समर्पयेत्। औदुम्बराय, दध्नाय, नीलाय, परमेष्ठिने, वृकोदराय, चित्राय, चित्रगुप्ताय च नमः; कुशग्रहणं कृत्वा, पितॄन् विधिवत् तर्पयेत्। पितॄन् मातृवर्गांश्च नामगोत्रेण भक्त्या तृप्तिं प्राप्य, मन्त्रं जपेत्—"ये न बान्धवाः, ये वा पूर्वजन्मनि बान्धवाः आसन्, ते सर्वे पूर्णतृप्तिं यान्तु; यश्च मत्तः इच्छति, स अपि तृप्तिं लभेत्।" एवं पुण्यव्रतानां, स्नानविधेः च महात्म्यं श्रुत्वा, धर्मनिष्ठः पुरुषः स्वर्गं, राज्यं, मोक्षं च प्राप्नोति।