एकदा भगवती धर्मशास्त्रे, विविधव्रतानां महत्त्वं फलञ्च विस्तारतः कथ्यते। यः पुरुषः मासपर्यन्तं उपवासं कृत्वा ब्राह्मणाय शोभनां गौः ददाति, स भीमव्रतं नाम्ना विख्यातं पालनं कृत्वा विष्णोः धाम प्राप्नोति। तत्र पृथिवीव्रते, एकदिनं क्षीरव्रतम् आचर्य, किञ्चित् विंशतिपलपरिमाणं सुवर्णेन सुवर्णमयं भूमिं दत्वा, रुद्रलोकं प्राप्नोति; एतत् व्रतं सप्तशतकल्पपर्यन्तं पालनीयम्। मासे माग्धे वा चैत्रे, गौः च गुडं दत्त्वा तृतीयदिने गुडव्रतम् आचरन्, गौर्याः लोकं प्राप्नोति; एतत् महाव्रतम् परमानन्ददायकम्। यः पक्षे उपवासं कृत्वा द्वौ पीतगौ ब्राह्मणाय ददाति, स देवैः, दानवैः, ऋषिभिः पूजितं ब्रह्मलोकं प्राप्य, युगान्ते राजा राज्ञाम् भवति; एतत् प्रभाव्रतं। यः वर्षपर्यन्तं एकवारं भोजनं कृत्वा अन्नपात्रं जलं च ददाति, स शिवलोकं कल्पपर्यन्तं निवसति; एतत् प्राप्तिव्रतं। अष्टमीदिने रात्रौ भोजनं कृत्वा वर्षान्ते गौः दत्त्वा, स इन्द्रनगरं प्राप्नोति; एतत् सुगतिव्रतं। चतुर्षु ऋतुषु, वर्षारम्भे आद्ये, ब्राह्मणाय इन्धनं दत्त्वा, अन्ते घृतयुक्तगौः दत्त्वा, स परमं ब्रह्म प्राप्नोति; एतत् वैश्वानरव्रतं सर्वपापविनाशनम्। एकादशीदिने रात्रौ भोजनं कृत्वा वर्षान्ते सुवर्णमयं चक्रं दत्त्वा, स विष्णुधाम प्राप्नोति; एतत् कृष्णव्रतं युगान्ते राजत्वं ददाति। यः क्षीरपायसम् उपयुज्य, अन्ते ब्राह्मणाय द्वौ गौः ददाति, स लक्ष्मीलोकं प्राप्नोति; एतत् देवीव्रतं। सप्तमीदिने रात्रौ भोजनं कृत्वा अन्ते दुग्धदायिनीं गौः दत्त्वा, स सूर्यलोकं प्राप्नोति; एतत् भानुव्रतं। चतुर्थ्यां रात्रौ भोजनं कृत्वा वर्षान्ते सुवर्णमयं गजं दत्त्वा, स वैनायकव्रतस्य फलम्, शिवलोकं प्राप्नोति। कार्तिके चतुर्मासे ब्राह्मणाय सुवर्णफलानि द्वौ गौः दत्त्वा, स फलव्रतस्य फलम् विष्णुलोकं प्राप्नोति। सप्तमीदिने उपवासं कृत्वा अन्ते सुवर्णपद्मं गौः च सुवर्णपात्रैः ब्राह्मणाय दत्त्वा, स सौरव्रतस्य फलम् सूर्यलोकं प्राप्नोति। द्वादशीव्रतानि द्वादश समाप्य, ब्राह्मणान् गोवाससि सुवर्णमेखलया पूजयित्वा, स परमं स्थानं प्राप्नोति; एतत् विष्णुव्रतं। कार्तिकीदिने वृषं मुक्त्वा रात्रौ उपवासं कृत्वा, स शिवधाम प्राप्नोति; एतत् वार्षव्रतं। कृच्छ्रव्रतान्ते ब्राह्मणाय गौः अन्नं च दत्त्वा, स शंकरधाम प्राप्नोति; एतत् प्राजापत्यं। चतुर्दशीदिने रात्रौ भोजनं कृत्वा अन्ते गोसमूहं दत्त्वा, स शिवधाम प्राप्नोति; एतत् त्रयम्बकव्रतं। सप्तरात्रं उपवासं कृत्वा ब्राह्मणाय घृतपात्रं दत्त्वा, स घृतव्रतस्य फलम् ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। वर्षारम्भे व्योमशयनं कृत्वा अन्ते दुग्धदायिनीं गौः दत्त्वा, स इन्द्रलोकं शाश्वतं प्राप्नोति; एतत् इन्द्रव्रतं। तृतीयदिने अनाग्न्यं भोजनं कृत्वा गौः दत्त्वा, स शिवं प्राप्य विरलम् पुनः आगच्छति; एतत् श्रेयव्रतं। यः सुवर्णमयं रथं द्विपट्टिकं अश्वयुक्तं दत्त्वा, उपवासं कृत्वा, स शतयुगं स्वर्गे वसति, युगान्ते राजा राज्ञाम् भवति; एतत् अश्वव्रतं। एवं सुवर्णमयं गजरथं दत्त्वा, स सत्यलोकं सहस्रयुगं वसति, पुष्टिराजत्वं प्राप्नोति; एतत् गजव्रतं। उपवासान्ते गौः दत्त्वा, स यक्षेश्वरः भवति; एतत् सौम्यव्रतं। रात्रौ जलशयनं कृत्वा प्रभाते गौः दत्त्वा, स वरुणलोकं प्राप्नोति; एतत् वरुणव्रतं। चन्द्रायणं कृत्वा सुवर्णचन्द्रं दत्त्वा, स चन्द्रलोकं प्राप्नोति; एतत् चन्द्रव्रतं। ज्येष्ठमासे पञ्चतपः सायं कृत्वा सुवर्णगौः दत्त्वा, अष्टमीचतुर्दशीदिने स्वर्गारोहणं प्राप्नोति; एतत् रुद्रव्रतं। शिवमन्दिरे तृतीयदिने छत्रार्पणं कृत्वा अन्ते गौः दत्त्वा, स भवानीव्रतं प्राप्नोति। माग्धे रात्रौ सिक्तवस्त्रे शयनं कृत्वा सप्तमीदिने गौः दत्त्वा, स युगं स्वर्गे वसति, भूमौ राजा भवति; एतत् वायुव्रतं। त्रिरात्रं उपवासं कृत्वा फाल्गुने शोभनं गृहं दत्त्वा, स सूर्यलोकं प्राप्नोति; एतत् गृहव्रतं। दिनत्रये सन्ध्यायां पूजां कृत्वा, पत्न्या सह अलंकारितः उपवासं कृत्वा, स अन्नं गौः मोक्षं च प्राप्नोति; एतत् इन्द्रव्रतं। शुक्लद्वितीयायां लवणपात्रं दत्त्वा, अन्ते शिवमन्दिरे ब्राह्मणाय गौः दत्त्वा, स युगान्ते राजा राज्ञाम् भवति; एतत् सोमव्रतं। प्रथमदिने एकवारं भोजनं कृत्वा अन्ते पीतगौः दत्त्वा, स वैश्वानरपदं प्राप्नोति; एतत् शिवव्रतं। दशमीदिने एकवारं भोजनं कृत्वा अन्ते दशगौः सुवर्णदिशः दत्त्वा, स विश्वेश्वरः भवति; एतत् विश्वव्रतं महापापनाशनम्। यः एतानि षष्टिव्रतानि पठति वा शृणोति वा, शतमन्वन्तरपर्यन्तं, स गन्धर्वेश्वरः भवति। नारद, एतानि षष्टिव्रतानि पुण्यदायकानि त्वया विज्ञातानि, विश्वोत्पत्तिदायकानि; यदि अन्यं श्रोतुम् इच्छसि, अहं कथयामि — प्रियेषु अन्यत् किं वदामि? ततः स्नानस्य विधिः उपदिश्यते। शुद्धिहीनस्य, मनःशुद्धिहीनस्य स्नानं न विद्यते; अतः मनःशुद्ध्यर्थं स्नानं प्रारम्भे विधीयते। जलं, आप्तं वा अनाप्तं वा, स्नानाय योज्यते; तत्र मूलमन्त्रेण तीर्थं स्थापनीयम् — "नारायणाय नमः" इति मूलमन्त्रः। विधिपूर्वकं दर्भग्रहणं कृत्वा, मुखशुद्धिं कृत्वा, चित्तशुद्धः चतुर्हस्तचतुर्दिक् क्षेत्रं निर्माय, गङ्गायाः आवाहनं मन्त्रैः कर्तव्यम्। "त्वं विष्णोः पदसम्भूता, वैष्णवी, विष्णोः दिव्यशक्ति:। जन्मात् मृत्युपर्यन्तं पापात् रक्षस्व।" इति गङ्गायाः स्तुति:। वायुः उक्तवान् — "त्रिकोट्यः अर्धकोट्यः च तीर्थानि सन्ति, हे जाह्नवि, तानि स्वर्गे, पृथिव्यां, अन्तरिक्षे च सन्ति।" एवं व्रतानां पुण्यकथाः स्नानविधिं च धर्मशास्त्रे श्रद्धया, भक्त्या च शृताः।