राज्ञः दशसहस्राणि पुत्राः आसन्, सर्वे धर्मिष्ठाः धनुष्मतां श्रेष्ठाः च। एतानि सर्वाणि दृष्ट्वा स राजा पुनः पुनः विस्मयं प्रपेदे। तदा प्रचेतसः पुत्रः महर्षिः तत्र आगतः, तं दृष्ट्वा राजा इदं वचनम् उवाच— "किं कारणं एषा निर्मला कीर्ति: देवानां मानुषाणां च पूजिता सर्वविजयी उत्पन्ना? किं च अहं तपसा अल्पेन सर्वेषां स्त्रीणां मध्ये रूपेण श्रेष्ठां पत्नीं लब्धवान्? अयं च पद्ममन्दिरं मम ब्रह्मणा दत्तम्, हे मुने श्रेष्ठ?" "अत्र यदि कोऽपि राजा कोटिशः मन्त्रिभिः, गजैः, रथैः, जनसमूहैः सह प्रविश्येत, न कोऽपि जानाति ते कुत्र गताः, यथा आकाशे सर्वतः प्रभासु तारासु चन्द्रमा लीयते।" "तस्मात् एतेषां सर्वेषां कारणं किम्? किमेतत् मम स्वकृतात्, उत पुत्राणां, उत अस्याः स्त्रियाः? हे प्रचेतस, सर्वेषां पूर्णफलानां शुभं कारणं वद।" तदा महर्षिः, राज्ञः असाधारणं अद्भुतं च कार्यं दृष्ट्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्— "पूर्वजन्मनि त्वं निषादकुले जातः, अतीव कठोरः, प्रतिदिनं पापानि अकरोषीः।" "तदा तव देहम् मानवम् आसीत्, किन्तु पशुपादैः संयुक्तम्, सर्वतः दुर्गन्धसर्पैः परिवृतम्। न त्वया मित्रं, न पुत्रः, न बान्धवः, न पिता, न भगिनी, न माता—एवं शप्तः अभवः।" "या स्त्री त्वया प्रियतमा आसीत्, सा अपि त्वत्तः निवृत्ता, अतिवैरिणी अभवत्, उष्णकाले महती तृष्णेव। कदाचित् क्षुधया पीडितः किञ्चिदपि न लब्धवान्—न धान्यम्, न फलम्, न मांसम्।" "तदा त्वं महद् पद्मसरः अपश्यः, यत्र तटाः कीचकैः आकुलाः आसन्। तस्मात् बहून् पद्मान् गृहीत्वा, वैदिशां नगरीम् अगच्छः।" "तान् पद्मान् विक्रयाय सर्वां नगरीं भ्रमन्, तस्मिन्नेव दिने कोऽपि क्रीता न जातः। क्षुधया क्लान्तः, महान् दुःखितः, तत्रैव उपाविशत्।" "ततः स्वया भार्यया सह गृहमण्डपस्य मध्ये उपविष्टः, रात्रौ च शुभः महान् शब्दः श्रुतः।" "तं शुभनिनादं श्रुत्वा, भार्यया सह तत्र गच्छन्, मण्डपस्य मध्ये विष्णोः प्रतिमां दृष्टवान्।" "अनङ्गवती नाम वेश्या, विभूतिद्वादशीव्रतं सम्पूर्ण्य, माघमासस्य अन्ते, लवणगिरौ उत्तमे—" "सा स्वगुरवे निवेद्य, शय्यां वस्त्रालङ्कृतां कृत्वा, हृषीकेशं सुवर्णकल्पवृक्षेण अलङ्कृतवती।" "तां दृष्ट्वा तौ चिन्तयामासतु: 'किं एतेषां पद्मानां प्रयोजनम्? श्रीविष्णोः अलङ्करणं श्रेष्ठम्।'" "एवं तस्मिन्नवसरे तयोः भक्तिः उत्पन्ना। लवणगिरौ केशवस्य पूजनं कृत्वा, पुष्पराशिभिः शय्या पूजिता, भूमिः अपि सर्वतः पुष्पैः अलङ्कृता।" "अनन्तरं अनङ्गवती तुष्टा, त्रिशतं सुवर्णमुद्राः, त्रिशतं क्षारधौतवस्त्राणि ताभ्यां दातव्यम् आज्ञापयत्।" "किन्तु तौ महाव्रते स्थितौ न स्वीकृतवन्तौ। पुनः अनङ्गवती चतुर्विधं भोजनं ताभ्यां समर्प्य, 'एतत् भुङ्क्त्वा, हे राजन्,' इति अवदत्।" "तौ अपि तद् अपाकुर्वन्तौ, 'हे सुन्दरी, अस्य व्रतस्य उपवासस्य च कारणात् अद्य एव सुखम् प्राप्तम्,' इत्युक्त्वा।" "जात्या पापिष्ठौ, दुष्कृत्येषु निष्ठितौ, किन्तु अस्य व्रतस्य प्रभावात् किंचित् पुण्यं उत्पन्नम्, हे निष्पापे।" "एवं तस्मिन् व्रते जागरणं कृत्वा, प्रभाते लवणगिरिसंयुक्ता शय्या दत्ता। द्वादश ग्रामाः, गुरुभक्त्या, गोः सह वत्सैः, वस्त्राभरणैः अलङ्कृताः, ब्राह्मणेभ्यः दत्ताः।" "भोजनं मित्रैः, सखिभिः, दीनैः, अन्धैः, दुःखितैः सह समं वितरितम्; तौ लोभिनौ दम्पती पूजां कृत्वा विसृष्टौ।" "हे राजेन्द्र, तं निषादं तवमासीत्, पत्नी च तव; केशवः पद्मराशिभिः न पूजितः।" "तव पद्ममन्दिरं, हे राजन्, सर्वपापानि नाशितवान्; तस्य पुण्यस्य प्रभावात् अल्पेन तपसा—" "यथेष्टं जगतां नाथः, चतुर्मुखः प्रकटितः; जनार्दनः ब्रह्मरूपेण त्वया तुष्टः।" "सा अनङ्गवती वेश्या अधुना कामदेवस्य पत्नी च सहपत्नी च जाता; लोके श्रूयते रतिप्रियास्याः, सर्वदेवैः पूजिता।" "तस्मात्, हे राजन्, भूमौ पद्ममन्दिरं त्यक्त्वा गङ्गातटे गत्वा विभूतिद्वादशीव्रतं कुरु; निःसंशयं मोक्षं प्राप्स्यसि।" एवमुक्त्वा स ऋषिः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। राजा च, यथोक्तं, पुनः पुष्पवाहनस्य पूजनं चकार। "हे ब्राह्मण, एतदविच्छिन्नव्रतं सम्यक् आचरितव्यं, यथाशक्ति द्वादशीद्वादशदिनानि पद्मैः पूजनं कर्तव्यम्।" "यथाशक्ति ब्राह्मणेभ्यः दानानि देयानि, हे निष्पाप, वित्ते च न कुर्वीत दम्भं; केशवः भक्त्या तुष्यति।" "अधुना षष्ठीव्रतस्य उत्तमं स्वरूपं प्रवक्ष्यामि, दिव्यं रुद्रेण निर्दिष्टं, महापापकृच्छ्रनाशनम्।" "संवत्सरमेकं निशि उपोष्य, गोः सह कुलैः, सुवर्णचक्रं त्रिशूलं च वस्त्राणि च ब्राह्मणाय दद्यात्।" "ततः शिवरूपं कृत्वा, शिवलोकं प्राप्नोति; एतद् दिव्यं व्रतं, महापापनाशनम्।" "यः एकचित्तः सुवर्णगां सुवर्णवृषभं तिलगां च ददाति, स शिवलोकं प्राप्नोति; एतत् रुद्रव्रतं, पापशोकनाशनम्।" "यः सुवर्णोत्पलम्, शर्करापात्रं च, संवत्सरान्ते प्रतिरात्रोपवासं कृत्वा वृषभेन सह ददाति, स विष्णुलोकं प्राप्नोति; एतत् क्रीडाव्रतम्।" "आषाढादि चतुर्मास्ये, पुरुषः स्नेहानुलेपनं वर्जयेत्; भाण्डानि दद्यात्, हरिलोकं प्राप्नोति; एतत् तुष्टिव्रतम्, जनानां प्रीतिदायकम्।" "यः वसन्ते दधिदुग्धघृतशर्कराणि वर्जयित्वा, उत्तमानि वस्त्राणि द्रवपात्रैः सह ददाति—" "ब्राह्मणद्वयं सम्यक् पूज्य, 'गौरी मयि तुष्यतु' इति वदेत्; एतत् गौरिव्रतं, भवानीलोकदायकम्।" "पुष्यस्य आदौ त्रयोदश्यां, निशि उपोष्य, पुनः वसन्ते सुवर्णाशोकतरुं दशाङ्गुलं शर्करया सह ब्राह्मणाय वस्त्रैः सहितं दद्यात्—" "'प्रद्युम्नः मयि तुष्यतु' इति उक्त्वा विधिवत् पूजां कृत्वा, विष्णोः पादयोः स्थित्वा, स पुरुषः दुःखात् विमुक्तः भवति; एतत् कामव्रतं, सर्वदा शोकनाशनम्।