एकदा महर्षिः नारदः भगवन्तं पृष्टवान्—धर्मस्य गूढं रहस्यं, सूर्यस्य च विष्णोः च व्रतानां फलम्। तदा भगवता महर्षये धर्मविधिं विस्तरेणोक्तम्। यः ब्राह्मणः सदैव तद् उपास्य शुभं प्राप्नोति, अतः रविवासरे रात्रौ उपवासं कर्तव्यं। यदि सूर्यदिनं हस्तेन सह संयोगं गच्छति, शनिवासरे केवलं एकवारं भोजनं कर्तव्यं, द्वेषरहितः। रविवासरे रात्रौ उत्तमब्राह्मणान् भोजनं दत्त्वा, रक्तचन्दनैः द्वादशपत्रं कमलं निर्माय, तत्र आदित्यस्य पूजनं विधाय। पूर्वदिशि आदित्यं श्रद्धया स्थापयेत्, ततो दक्षिणपूर्वे दिवाकरं, पश्चात् विवस्वन्तं। दक्षिणपश्चिमे भगं देवतां स्थापयेत्, पश्चिमे वरुणं, महेन्द्रं च अनिलं तत्रैव, उत्तरदिशि आदित्यं। उत्तरपूर्वे शान्तं श्रद्धया स्थापयेत्, मध्यपत्रे सूर्यस्य अश्वान्। दक्षिणे आर्यमानं, पश्चिमे मार्तण्डं, उत्तरदिशि रविं, केन्द्रे भास्करं। तत्र रक्तपुष्पगन्धितं जलं तिलैः रक्तचन्दनैः मिश्रितं अर्घ्यरूपेण कमले समर्प्य, ततः मन्त्रं जपेत्—"कालात्मा, सर्वभूतात्मा, वेदसारः, सर्वमुखः, अग्न्यिन्द्ररूपः, रक्ष दिवाकर।" "अग्निं स्तौमि, नमः ते। अन्ने बलं भास्कर। अग्ने, वरद, दीपेश्वर, नमः।" अर्घ्यं समर्प्य, रात्रौ तिलरहितं विसर्जयेत्; वर्षान्ते सुवर्णकमलं उत्तमं द्विबाहुं पुरुषं यथाशक्ति निर्माय। पिङ्गलां गौः सुवर्णशृङ्गां, श्रेष्ठां, रजतपादां, कांस्यदोहिनीं, तस्याः बच्छं, गुडेन पूर्णं ताम्रपात्रे—एतानि कमलपुरुषसहितानि दातव्यं। ब्राह्मणं रक्तवस्त्रैः, माल्यैः, धूपैः पूज्य, सुवर्णशृङ्गयुक्तं पुरुषं कमलं दानव्रतशीलाय, दोषरहिताय, दम्याय, गृहस्थाय, विनयाय दातव्यं। पुनः पुनः नमः पापहराय, विश्वात्मने, सप्ताश्वरथाय, सामऋक्यजुषां निधये, स्रष्ट्रे, संसारसागरप्लवे, जगत्पोषकाय। यः वर्षपर्यन्तं व्रतं एवं करोतिः, तस्य पापानि नश्यन्ति, स सूर्यलोकं याति, श्वेतचामरपङ्क्तिभिः सेव्यमानः। धर्मसम्पन्नः राजा दुःखरहितः, भयव्याधिरहितः, सप्तद्वीपाधिपत्यं पुनः पुनः लभते, दुर्जयस्वरूपः, अपरिमितबलसम्पन्नः। या स्त्री पतिव्रता, वृद्धदेवताभक्त्या, वेदस्वरूपं दिनरात्रं आचरति—सा अपि नारद, अमरपूजितं लोकं प्राप्नोति, सूर्यस्योदयवत् न संशयः। यः शृणोति, पठति, अनुमोदयति, स इन्द्रलोके अमरैः पूज्यः, स्वर्गे नित्यं वसति। अथ संक्रान्त्युद्यापनव्रतस्य अक्षयफलं कथयामि, यः परलोकसिद्धये सर्वकामदं। संक्रान्तिव्रतं विषुवे वा अयनान्ते कर्तव्यं; पूर्वदिने दन्तधावनं, एकभोजनं; संक्रान्तिदिने तिलैः स्नानं कर्तव्यं। सूर्यस्य संक्रमणकाले भूमौ चन्दनपङ्केन अष्टपत्रं कमलं, मध्यबीजं निर्माय, तत्र सूर्यं आवाहयेत्। बीजे सूर्यं स्थापयेत्, पूर्वे आदित्यं, ततो रक्तरश्मये, याम्याय, ऋग्वेदमण्डलाय नमः। दक्षिणपश्चिमे सवित्रे, वरुणाय, तापनाय नमः; उत्तरपश्चिमे भगं स्थापयेत्, पुनः पूजयेत्। उत्तरदिशि मार्तण्डं, उत्तरपूर्वे विष्णुं स्थापयेत्; ततः वेदिपूजां गन्धैः, माल्यैः, फलैः, नैवेद्यैः। यथाशक्ति सुवर्णपात्रं, घृतपात्रं, कमलं ब्राह्मणाय दातव्यं। चन्दनजलेन पुष्पैः भूमौ देवताय अर्घ्यं दत्वा, "सर्वाय नमः, सर्वरूपाय, सर्वधाम्ने, स्वयम्भुवे, अनन्ताय, स्रष्ट्रे, ऋक्सामयजुषां पतये नमः।" एतत् मासे मासे, वर्षान्ते, अथवा द्वादशगुणं कर्तव्यम्। वर्षान्ते अग्निं, श्रेष्ठब्राह्मणान् घृतक्षीरैः तर्पयित्वा, द्वादश घटकानि, गौः, रत्नैः, सुवर्णकमलैः भूषितानि दातव्यं। दुग्धदायिन्यः, शुभशृङ्गाः, रजतपादाः, अष्ट वा सप्त, कांस्यदोहिनीः, माल्यवस्त्रैः भूषिताः; अशक्तः चतुस्त्रः; दारिद्र्य afflicted, पिङ्गलां गौः श्रेष्ठब्राह्मणाय दातव्यं। भूमिं सुवर्णेन भूषितां दातव्यं; अशक्तः रजतं वा ताम्रं वा; तदपि अशक्तः, प्रतिमां निर्माय, सुवर्णसूर्यसहितां दातव्यं। धनविषये कपटं न कर्तव्यम्; कपटी पतति, न संशयः। यावद् भूमिः सप्तसागरैः, महेन्द्रादिगिरिभिः सह तिष्ठति, तावद् नारद, सर्वगन्धर्वगणैः स्वर्गशिखरे पूज्यते। ततः कर्मक्षये सप्तद्वीपाधिपत्यं प्राप्नोति, उत्तमकुलसम्पन्नः, सदाचारवान्, दोषरहितशरीरः, सृष्ट्यादौ, पत्नीसहितः, पुत्रपौत्रैः पूज्यते। एवं यः संक्रान्तिविधिं फलसमेतं श्रद्धया पठति, शृणोति, चिन्तयति, स देवैः अमराधिपगृहे पूज्यते। अथ नारद, विष्णोः व्रतं परमं वदामि, यद् विभूतिद्वादशीति प्रसिद्धं, सर्वदेवैः पूजितम्। कार्तिक, चैत्र, वैशाख, मार्गशीर्ष, फाल्गुन, आषाढमासेषु, शुक्लदशम्यां, लघुभोजनं कृत्वा, सायं सन्ध्यापूजां विधाय, बुद्धिमान् व्रतं आरभेत्। एकादश्यां उपवासं कृत्वा, यथावत् जनार्दनं पूज्य, द्वादश्यां ब्राह्मणैः सह भोजनं कुर्यात्। "मम व्रतं विघ्नरहितं, फलदं भवतु, केशव," इति प्रार्थयेत्; "नारायणाय नमः" इति रात्रौ शयनात् पूर्वं वदेत्। प्रभाते स्नात्वा, जपं कृत्वा, शुद्धः, पुंडरीकाक्षं श्वेतमाल्यैः, श्वेतलेपैः पूजयेत्। "विभूतये नमः" पादयोः, "अशोकाय" जानुयोः, "शिवाय" ऊरुषु, "विश्वरूपाय" कटिस्थले। "कन्दर्पाय" गुप्तयोः, "आदित्याय" हस्तयोः, "दामोदराय" उदरे, "वासुदेवाय" उरःस्थले नमः। एवं भगवता नारदाय धर्मविधिः विस्तरेणोक्तः।