यथा उक्तं शास्त्रे, श्रद्धालुः पुरुषः स्वशक्त्या रजतस्य निर्मितानि फलानि—औदुम्बरं, नारिकेलं, द्वे द्राक्षे, द्वे वर्ताकौ—एतानि षोडश फलानि यथाविधि निर्मितानि कुर्वीत। ताम्रस्य तु निर्मितानि—तालफलम्, अगस्त्यफलम्, पिण्डफलम्, कश्मरीफलम्, सुरणकन्दः च। तथैव रक्तकन्दः, कनकाह्वफलम्, चिर्भिटः, चित्रवल्लीफलम्, शाल्मलीफलम् अपि ताम्रस्यैव निर्मितानि। आम्रं, निष्पावः, यष्टिमधु, वटः, मुद्गः, पटोलः—एतानि षोडश फलानि ताम्रस्यैव यथाशक्ति निर्मितानि स्यात्। ततः द्वे कुम्भे जलपूर्णे तत्र धान्यं स्थाप्य वस्त्रेण आच्छाद्य, तस्योपरि उत्तमवस्त्रैः शय्यां विधाय, तृणपात्राणि तिनि खाद्याय यमवृषेण रुद्रवृषेण सह गोः सहितानि सम्यक् स्थापयेत्। शान्तं ब्राह्मणं कुलसंयुक्तं तस्य भार्यया सह शुभदिने सत्कार्य दत्त्वा पूजयेत्। यथाऽनन्ताः अमराः सर्वेषु फलेषु निवसन्ति, तथा सर्वफलदानव्रतस्य प्रभावात् शिवभक्तिः मम हृदि उद्भवतु। यथा शिवः धर्मः च अनन्तफलप्रदौ, तथा फलदानस्य फलेन तौ मम वरान् ददाताम्। यथा शिवभक्तानां अनन्तफलानि सर्वकाले, तथा अहं जन्मजन्मनि अनन्तं फलमवाप्नुयाम्। यथा शिवविष्णुसूर्यपद्मजेषु कोऽपि भेदो न दृश्यते, तथा शङ्करः विश्वात्मा सदा मम स्यात्। एतत् सर्वं दत्त्वा भूषणैः अलङ्कृत्य, यथाशक्ति सर्वोपस्करयुक्तां शय्यां अपि दद्यात्। यदि शक्तिः नास्ति, तर्हि केवलं नियतफलानि, द्वे कुम्भे, द्वे सुवर्णमूर्तिं शिवधर्मयोः दद्यात्। ब्राह्मणाय दत्त्वा, शुद्धवाक् तैलवर्जितः भोजनं कुर्यात्, यथाशक्ति अन्यान् ब्राह्मणान् अपि भोजयेत्। वेदविदः भगवद्भक्तानां, सूर्यविष्णुयोगनिष्ठानां च, सर्वफलदानव्रतं शुभमाहुः। हे मुने, अनन्तफलप्रदं एतद्व्रतं स्त्रियः अपि यथाशक्ति आचरन्ति; अन्यद्व्रतं नास्ति यदेतत् अतिशयति। सुवर्णरजतताम्राणां यावन्तः अणवः फलानां पीडने सन्ति, तावन्ति सहस्राणि युगानां रुद्रलोके पूज्यते। सर्वपापहरं, दीर्घायुष्यम्, इन्द्रलोकसुखदं, पुनर्जन्मे पुत्रहानिसन्तापात् रक्षति। दारिद्रः अपि यः देवमन्दिरे वा साधुगृहे वा श्रुणोति वा पठति, स पापमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। ततः नन्दीशं पृष्टवान्—किं तद्व्रतं यद् आरोग्यं, अनन्तफलप्रदं, शान्तिदं स्यात्? उत्तमं ब्रह्म, विश्वात्मनः स्थानं, त्रिधा स्थितम्—सूर्यरूपेण, अग्निरूपेण, चन्द्ररूपेण। तस्य पूजनात् सदा कल्याणं भवति; अतः रविवासरे रात्रौ उपवासं कुर्यात्। यदा सूर्यदिनं हस्तेन सह स्यात्, शनिवासरे एकवारं भोजनं, द्वेषरहितः कुर्यात्। रविवासरे रात्रौ ब्राह्मणं भोजयित्वा, रक्तचन्दनात् द्वादशपत्रं कमलं निर्मायेत्। तत्र पूर्वदिशि सूर्यं, दक्षिणपूर्वे दिवाकरं, ततो विवस्वन्तं स्थापयेत्। दक्षिणपश्चिमे भगं, पश्चिमे वरुणं, महेन्द्रं अनिलं च, उत्तरदिशि आदित्यं स्थापयेत्। उत्तरपूर्वे शान्तं, मध्यपत्रे सूर्यस्य अश्वान् स्थापयेत्। दक्षिणे अर्यमणं, पश्चिमे मार्ताण्डं, उत्तरदिशि रविं, मध्ये भास्करं स्थापयेत्। तत्र जलं रक्तपुष्पैः तिलैः रक्तचन्दनैः मिश्रितं अर्घ्यं दद्यात्, ततः मन्त्रं पठेत्—"कालात्मन्, सर्वभूतात्मन्, वेदसारः, सर्वमुखः, अग्निन्द्ररूपः, रक्ष मां दिवाकर!" "अग्निं स्तौमि, नमः ते। अन्नबलदः भास्करः। अग्ने, वरदः आगच्छ; नमः दीपेश्वराय।" अर्घ्यं दत्त्वा, रात्रौ तैलवर्जितः विसर्जयेत्। संवत्सरान्ते सुवर्णकमलं द्विबाहुं पुरुषं यथाशक्ति निर्मायेत्। कपिला गौः सुवर्णशृङ्गा, मूल्यवती, रजतपादाः, कांस्यदोहनी, तस्याः वत्सः, गुडपूर्णं ताम्रपात्रे—एतानि कमलपुरुषसहितानि दद्यात्। रक्तवस्त्रैः, मालयाः, धूपैः ब्राह्मणं पूजयित्वा, सुवर्णशृङ्गयुक्तं पुरुषं कमलं च तस्मै दद्यात्, यः बहुव्रतानां दानानां कर्ता, दोषरहितः, संयतात्मा, गृहस्थः, विनयी च। पुनः पुनः नमः पापहराय, विश्वात्मने, सप्ताश्वाय, सामऋक्यजुसां निधये, सृष्टये, संसारसिन्धुप्लवाय, लोकपोषकाय। यः संवत्सरव्रतं एवं आचरति, स पापक्षयः सूर्यलोकं याति, श्वेतचामरपङ्क्तिभिः सेवितः। धर्मसम्पन्नः राजा दुःखरोगभयविहीनः, सप्तद्वीपेश्वरः, अपराजितरूपः, असीमशक्तिमान् पुनः पुनः भवति। या स्त्री पतिव्रता, वृद्धदेवपूजायुक्ता, वेदस्वरूपं दिनरात्रं आचरति, सा अपि नारद, अमरपूज्यं लोकं प्राप्नोति, सूर्यस्योत्थानवत्; नात्र संशयः। यः पठति, शृणोति, वा अनुमोदति, स इन्द्रलोकं गच्छति, अमरैः पूज्यः, स्वर्गे नित्यं वसति। अथ संक्रान्त्युद्यापनयोः अक्षयफलं कथयामि, यद् परलोकसिद्धिदं। संक्रान्तिव्रतं अयनसंधौ वा विषुवे वा आचर्य, पूर्वदिने दन्तधावनं कृत्वा एकवारं भोजनं, संक्रान्तिदिने तिलैः स्नानं प्रातः कुर्यात्।