मार्गशीर्षमासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदश्यां दिवसे, एकवारमेव भोजनं कृत्वा, देवदेवस्य समक्षं भक्त्या प्रार्थयेत्—“त्वमेव शरणं प्रपन्नोऽस्मि” इति। चतुर्दश्यां तु उपवासं कृत्वा, विधिपूर्वकं शङ्करस्य पूजनं सम्पाद्य, सुवर्णवृषभं दत्त्वा, अनन्तरं पुनः भोजनं कुर्यात्। एवं व्रतमनुष्ठाय, रात्रौ शयनानन्तरं प्रातःकाले उत्तिष्ठेत्, स्नानं कृत्वा, मन्त्रपाठं च समाचर्य, उमा सहितं शङ्करं शुद्धपद्मैः, सुरभिग्रथितमालाभिः, सुरभिलेपैश्च भक्त्या पूजयेत्। तस्य चरणयोः “नमः शिवाय” इति, शिरसि “नमः सर्वव्यापिने”, नेत्रयोः “नमः त्रिनेत्राय”, ललाटे “नमः हराय” इति प्रणमेत्। मुखं “चन्द्राननाय”, कण्ठं “श्रीकण्ठाय”, कर्णौ “सद्योजाताय”, भुजौ “वामदेवाय” इति पूजयेत्। हृदयं “अघोरहृदयाय”, उरः “तत्पुरुषाय”, उदरं “ईशानाय” इति पूजयेत्। पार्श्वे “अनन्तधर्माय”, कटिं “विज्ञानमूर्तये”, ऊरू “वैराग्यसिंहाय” इति पूजयेत्। जानुनी “अनन्तैश्वर्यनाथाय”, जङ्घे “प्रमुखाय”, गुल्फौ “व्याप्यात्मने” इति पूजयेत्। केशं पृष्ठं च “व्याप्तरूपाय” इति पूजयेत्, पुष्टिं तुष्टिं च नमस्कुर्यात्, पार्वतीं च पूजयेत्। ततः, ब्राह्मणाय सुवर्णवृषभं कुम्भयुक्तं, श्वेतमाल्यवस्त्रालङ्कृतं, पञ्चरत्नविभूषितं, नानाविधान्नसम्पन्नं च दद्यात्। देवदेवः सद्योजातः पिनाकधारी अत्र तुष्टो भवतु इति प्रार्थयेत्। ततः शुद्धान् ब्राह्मणान् आहूय, भक्त्या तान् तर्पयेत्, ततः स्नेहम् अश्नीयात्, उत्तराभिमुखः भूमौ शयेते। पञ्चदश्यां ब्राह्मणपूजनं कृत्वा, मौनव्रतेन भोजनं कुर्यात्; एवं कृष्णचतुर्दश्यामपि सर्वं समाचरेत्। सर्वासु चतुर्दश्यां पूर्ववत् पूजनं कार्यम्; परन्तु मासविशेषस्य नियमाः शृणु। मार्गशीर्षादिमासेषु, “नमः शंकराय, नमः करवीरकाय” इत्यादीनि सम्यग् जपेत्। “नमः त्र्यम्बकाय, नमः परमहेश्वराय; नमः महादेवाय, नमः स्थाणवे; नमः पशुपतये भगवन्, नमः शम्भवे पुनः; नमः परमानन्दाय, नमः चन्द्रशेखराय; नमः भीमाय” इत्यादि क्रमशः जपेत्—एवं तव शरणं प्रपन्नोऽस्मि इति प्रार्थयेत्। गोमूत्रं, गोमयं, क्षीरं, दधि, घृतं, कुशोदकं च—एते पञ्चगव्याः, बिल्वपत्रं, कर्पूरं, अगुरु, यवाः, तिलाः—एतानि क्रमशः प्रयुञ्जीत; प्रतिमासे चतुर्दश्यां एकैकस्य सेवनं विधीयते। मन्दारमालतीधत्तूरसिन्दुवाराशोकमल्लिकापाटलपुष्पैः, अर्ककदम्बशतपत्रपद्मैः च—एतेन प्रभुं पार्वतीपतिं प्रतिचतुर्दश्यां पूजयेत्। कार्तिकमास आगते, नानाविधान्नपाकवस्त्राभरणमाल्यैः ब्राह्मणान् तर्पयेत्। शास्त्रविधिना नीलवृषभदानं कृत्वा, सुवर्णवृषभं गोसहितं उमामहेश्वरयोः समर्पयेत्। अष्टमुक्तामणिविचित्रं शय्यां, श्वेतपटाच्छादितलोचनां, सर्वोपकरणसम्पन्नां, कुम्भयुक्तां च दद्यात्। ताम् शय्यां ताम्रपात्रे तण्डुलान् स्थापयित्वा, शान्ताय वेदव्रतपराय ब्राह्मणाय दद्यात्। ज्येष्ठसामवेदविदुषे, वा नूतनव्रतधारिणे, वा गुणिनां मध्ये, श्रौताय, सत्यविद्या-गुरवे वा दद्यात्। यस्याङ्गानि सम्यगस्ति, शान्तः, नित्यकर्मरतः, स्वपत्नीसमेतः, स वस्त्रमाल्याभरणैः सत्कृत्य पूज्यः। यदि गुरुस्तत्रास्ति तस्मै दद्यात्; न चेत् द्विजाय। धनविषये कपटं न कुर्यात्, अन्यथा पतनं भवेत्। एवं विधिना यः शिवचतुर्दशीं सम्यगाचरति, स सहस्राश्वमेधफलमवाप्नोति। यानि पापानि—ब्राह्मणहत्या-प्रभृतिनि—इह वा अन्यत्र पूर्वजैः भ्रातृभिश्च कृतानि, तानि सर्वाणि नश्यन्ति। दीर्घायुः, आरोग्यम्, कुलसंपत्तिः, अक्षयमन्नं, चतुर्भुजस्वरूपत्वं, गणेश्वरत्वं, स्वर्गे शतकल्पपर्यन्तं वासः, पश्चात् शम्भोः सायुज्यं च लभते। न ब्रहस्पतिः, न इन्द्रः, न पितामहः, न सिद्धगणः, नाहमपि स्वयम्, यदि कोटिजिह्वा अपि स्युः, अस्य व्रतस्य अनन्तं फलम् वर्णयितुं शक्नुवन्ति। यः कश्चिद्—अमरप्रियः—एतां शिवचतुर्दशीं मोक्षप्रदां स्तोत्रं पठति, स्मरति, शृणोति च निरसूयया, यं सुराङ्गनाः स्तुवन्ति, सदा एवं आचरति, तस्मिन्को दोषः? या स्त्री पतिसुतगुरूणां अनुमत्यैव, परमानुग्रहात्, श्रद्धया सम्यगाचरति, सा अपि पिनाकपाणेः परमं पदं लभते। शृणु नारद! संन्यासस्य फलं यत् इह लोके अक्षयम्, परमं, सर्वाभिलषितसिद्धिदं, तत् वक्ष्यामि। शुभे मार्गशीर्षमासे तृतीय्यां, द्वादश्यां, अष्टम्यां, चतुर्दश्यां वा, शुक्लपक्षे ब्राह्मणेन पाठितं कृत्वा व्रतारम्भः कार्यः। अन्येषु शुभमासेषु अपि, यथाशक्ति मधुरोदनैः ब्राह्मणान् सदा ससत्कारं भोजयेत्। एकवर्षपर्यन्तं, भैषज्यं विना, अष्टादशधान्यादीनि फलमूलानि च वर्जयेत्; रुद्रं धर्मराजं च वृषभसुवर्णेन निर्मायेत्। कूष्माण्डं, मातुलुङ्गं, वातिगर्भं, पनसफलम्, आम्राटकं, कपित्थं, कलिङ्गं वा वालुकं च। नारिकेलं, अश्वत्थं, बदरं, निम्बुकं, कदलीं, कश्मरं, दाडिमं—षोडश फलानि यथाशक्ति शुद्धानि दद्यात्। मूलकं, आमलकीं, जम्बूफलम्, तिन्तिडिकं, आमर्दकं, कङ्कोलं, एला, तुण्डीरं, करीरं, कुष्ठं, शमीं च सम्यक् दद्यात्। एवं, मार्गशीर्षादिषु शुभदिनेभ्यः शिवचतुर्दश्यादिव्रतं श्रद्धया सम्यगाचरन्, भक्तः महदनुग्रहम्, सर्वपापक्षयम्, अक्षयफलम्, चिरायुः, स्वर्गवासं, अन्ते परमं शिवपदं च प्राप्नोति।