धृतिः सर्वेभ्यः बलवती, यवसः सुवर्णमिव, वष्टिः तद्वत्, चरिष्णुः स्तुत्यः, सुमतिः धनस्वरूपः, शुक्रम् अपि शक्तिमान् इति कीर्त्यते। सावर्णिमन॑ोः दश पुत्राः, रौच्यादयः, भविष्यन्तः मनवः इति प्रसिद्धाः; अन्येऽपि मनवः तथैवोक्ताः। रुचिः प्रजापतिः पुत्रं रौच्यं नाम मनुं जनयिष्यति; तथा भूतेः पुत्रो भौत्यः नाम मनुः भविष्यति। ततः ब्रह्मणः पुत्रः मेरुसावर्णिः मनुः स्मृतः; ऋत, ऋतधामन्, विश्वक्सेनः अपि मनवः कीर्तिताः। एते मनवः, अतीतान् च भविष्यतः च, संख्याताः; एतेषां सह, हे राजन्, सहस्रशः युगानि व्यतीतानि। प्रत्येकस्य मनोः काले, चराचरं सर्वं सृष्टं भवति; कल्पान्ते तु, पूर्णे सति, ब्रह्मणा सह सर्वे विमुच्यन्ते। सहस्रयुगपर्यन्ते, ब्रह्मा चान्ये च पुनः पुनः विनश्यन्ति; हे द्विज, ते विष्णोः योगं प्राप्तवन्तः, प्राप्स्यन्ति च। इत्येवं पृथिव्याः भूतपूर्वैः नृपतिभिः भोगः श्रूयते; हे राजन्, पृथिव्याः राज्ञः वियोगे, केन संयोगेन सा पुनर्योज्यते इति पृच्छ्यते। कस्य हेतोः सा पृथिवी इत्युच्यते? गौः इति शास्त्रतः कथं? हे सूत, सा पृथिवी कथं प्रसिद्धा इति वद। स्वायम्भुववंशे अङ्गः नाम प्रजापतिः आसीत्; सः मृत्युः कन्या सुदुर्मुखां पत्नीं चकार। तस्यां वेनः नाम पुत्रः जातः, यः प्राचीनकाले अधर्मनिष्ठः, तथापि पृथिव्याः बलवान् अधिपः आसीत्। सः लोकेऽपि अधर्मकृत्, परदारगामी च जातः; तदा धर्मसंस्थापनार्थं महर्षयः संप्रयत्नम् अकुर्वन्। सः विनयेन अपि न अनुमतिं दत्तवान्; तस्मात् शापेन तं हत्वा, राजाभावेन क्लिष्टाः बभूवुः। तदा निष्पापाः ब्राह्मणाः तस्य देहम् अतिवेगेन मथितवन्तः; तस्य मथनात् म्लेच्छजातयः निपेतुः। मातुः अंशात्, कालाञ्जनसदृशाः प्रभायुक्ताः जाताः; पितुः अंशात् धर्मपरायणः, धर्मपालकः कश्चन जातः। सः दक्षिणहस्तात् उत्पन्नः, धनुः बाणं च धारयन्, गदायुक्तः, दिव्यतेजसा निर्मितदेहः, कवचकङ्कणैः भूषितः आसीत्। सः खलु पृथुः, प्रयत्नेन जातः; तदा पृथुः जातः। स ब्राह्मणैः अभिषिक्तः, घोरं तपः अकरोत्। विष्णोः वरात् सः पुनः सर्वस्य अधिपत्यं प्राप्तवान्; पृथिवीं वेदध्वन्यग्निहोत्ररहितां, अधर्मयुक्तां च दृष्ट्वा—अनन्तवीर्यः पृथुः कोपेन ताम् अशनिना दग्धुम् उद्यतः। तदा सा पृथिवी, गौः रूपं कृत्वा, पलायितुम् इच्छन्ती बभूव। पृथुः ज्वलद्बाणं गृहित्वा तां पृष्ठतः अन्वधावत्; तदा सा स्थिता, सः च चिन्तयामास—'किं करवाणि?' इति। पृथुः अपि उवाच—'साध्वी, यदिष्टं तत् शीघ्रं प्रयच्छ, सर्वस्य जगतः, स्थावरजङ्गमस्य च हिताय।' पृथिवी अपि तथैव प्रत्युवाच; स च राजा स्वायम्भुवमनुं वत्सं कृत्वा, स्वहस्तेन तां दुह्यत्। तत् दुग्धं शुद्धं जातं, येन प्राणिनः जीवन्ति; ततः ऋषयः सोमं वत्सं कृत्वा तां पयः अदुहन्। बृहस्पतिः दुहित्र् अभवत्, पात्रं वेदः, सारः तपः; देवा अपि तां दुह्युः, मित्रं दुहित्रम् अभवत्। इन्द्रः वत्सः, अमृतं बलवर्धनं दुग्धं देवाय अभवत्; सुवर्णमयं पात्रं, पितृणां तु रजतम्। अन्तकः दुहित्र्, यमः वत्सः, स्वधा सारः; नागानां पात्रं कुम्भः, तक्षकः वत्सः। विषं दुग्धमभवत्; धृतराष्ट्रः पुनः दुहित्र्; असुराः अपि लौहमयं पात्रं गृहित्वा, इन्द्राय क्लेशं जनयन्तः, तां दुह्युः। मायैव पात्रम्, प्रह्लादसुतः विरोचनः वत्सः, द्विमूर्धा दुहित्र्, येन माया उत्पादिता। यक्षाः अपि पृथिवीं दुह्युः, लयमिच्छन्तः; वैश्रवणः वत्सः, पात्रम् अपक्वम्। प्रेतराक्षसगणाः तां दुह्युः, तीक्ष्णं रुधिरं दुग्धम्; सुमाली दुहित्र्, रजतं पात्रं, वत्सः अपि स एव। गन्धर्वाः, अप्सरसां समूहः च, चित्ररथं वत्सं कृत्वा, पद्मपत्रेषु गन्धं दुग्धम्। वररुचिः, नाट्यवेदवित्, दुहित्र् अभवत्; पर्वतैः तु पृथिवी दुग्धा, नानाविधरत्नानि दुग्धानि। मेरुः पर्वतराजः दिव्यौषधीं दुहित्र् अभवत्; हिमवान् वत्सः, शिलापात्रं। वृक्षैः पृथिवी दुग्धा, शाखानां रसं दुग्धम्; पलाशपात्रेण, शालः पुष्पलतायुतः दुहित्र् अभवत्। प्लक्षः वत्सः, सर्ववृक्षपतिः दुहित्र्; एवं पृथिवी अन्यैः अपि यथाकामं दुग्धा। पृथुः राज्ये स्थिते, दीर्घायुः, धनं, सुखं चाभवत्; तदा न कश्चित् दरिद्रः, रोगी, वा दुष्टः आसीत्। पृथुः राज्यं कृत्वा, न कस्यचित् आपद्भयम्; सर्वे जनाः नित्यं प्रमुदिताः, क्लेशशोकविवर्जिताः। सः महाबलः धनुष्कोट्या महान् गिरिम् अपाकरोत्, पृथिव्याः समतलं कर्तुम्, जनहितकामः। न तदा नगराणि, ग्रामाः, दुर्गाणि, न च शस्त्रधारिणः; न चातिवृद्धदुःखं, न च वित्तशास्त्रचिन्ता। पृथुः राज्ये स्थिते, जनानां केवलं धर्म एव प्रवृत्तिः आसीत्; यानि पात्राणि, यद् दुग्धं, तत् सर्वं त्वया श्रुतम्।