एतेषु कालेषु, मन्वन्तराणां वर्णने, सहा नाम कनिष्ठः तेषां, पुण्यात्मा कीर्तिवर्धनः, तत्र देवाः भावनाः स्मृताः, सप्तर्षयः ऊर्जाः कथिताः। कौकुरुण्डि, दाल्भ्य, शङ्ग, प्रवाहण, शिव, सीत, सस्मित—एते सप्त योगवर्धकाः प्रसिद्धाः। चतुर्थं मन्वन्तरं तामसं ख्यातं, तस्य ऋषयः कवि, पृथु, अग्नि, अकपि, कपि च। तत्रापि जल्पधी, धीमान द्वौ ऋषी, सप्तर्षयः तामसस्य, साध्याः देवगणाः तत्र प्रसिद्धाः। अकल्मष, धन्वी, तपोमूल, तपोधन, तपोरति, तपस्या, तपोद्युति, परंतप—एते नामानि। तपोभागी, तपोयोगी, धर्मनिष्ठाः—एते दश तामसस्य पुत्राः वंशवर्धनाः अभवन्। पञ्चमं मन्वन्तरं रैवतस्य कथ्यते; तत्र ऋषयः देवबाहु, सुभाहु, पर्जन्य, सोमप। हिरण्यरोम, सप्ताश्व—एते सप्तर्षयः स्मृताः; देवाः आभूतरजसः, शुभस्वभावाः तत्र। अरुण सत्यदर्शी, हव्य धन्यः, कपि, युक्त, निरुत्सुक, सत्त्व, निर्मोह, प्रकाशक—एते नामानि। गुणवीर्यबलसम्पन्नाः दश रैवतस्य पुत्राः—भृगु, सुधामा, विरजा, सहिष्णु, नादादयः—प्रसिद्धाः। षष्ठे मन्वन्तरे चाक्षुषे, विवस्वान्, अति सप्तर्षयः; देवाः लेखा इति विख्याताः। ऋभवः, ऋभादयः, जलमूलाः, दिव्याः; चाक्षुषे मन्वन्तरे, देवपञ्चस्रोतांसि उद्घाटितानि। तथैव दश चाक्षुषस्य पुत्राः, रुरुद्यादयः, पूर्वं स्वायम्भुववंशे यथोक्तम्। एवं चाक्षुषमन्वन्तरं वर्णितम्; सप्तमं वैवस्वतं मन्वन्तरं वक्ष्यामि। अत्रि, वसिष्ठ, कश्यप, गौतम, योगी भरद्वाज, वीर्यवान् विश्वामित्र—एते। जमदग्निः च—एते सप्त वर्तमानस्य महर्षयः, धर्मव्यवस्थां स्थाप्य, परमं पदं गच्छन्ति। साध्याः, विश्वाः, रुद्राः, मरुतः, वसवः, अश्विनौ, आदित्याः—एते सप्त देवगणाः स्मृताः। तस्य दश पुत्राः, इक्ष्वाकुप्रमुखाः, पृथिव्यां प्रसिद्धाः; प्रत्येकस्मिन मन्वन्तरे सप्त महर्षयः सन्ति। धर्मं स्थाप्य, परमं पदं प्राप्ताः; अधुना सावर्णिमन्वन्तरस्य आगामिनं वर्णयामि। अश्वत्थामन्, शरद्वान्, कौशिक, गालव, शतानन्द, कश्यप, रामः—एते सप्त ऋषयः स्मृताः। धृति बलिष्ठः, यवस सुवर्णः, वष्टिरपि, चरिष्णु प्रशंस्यः, सुमति धन्यः, शुक्र शक्तिमान्। सावर्णिमन्वन्तरे दश पुत्राः, रौच्यादयः, भविष्यन्ति; अन्ये मनवोऽपि एवं स्मृताः। रुचिः प्रजापतिः, तस्य पुत्रः रौच्यः मनुः भविष्यति; भूतिः पुत्रः भौत्यः मनुः भविष्यति। ततः मेरुसावर्णिः ब्रह्मपुत्रः मनुः, ऋत, ऋतधाम, विश्वक्सेनः च मनवः। एते मनवः, अतीतानागताः, गणिताः; तैः सह, राजन्, प्रायः षट्सहस्रयुगानि व्यतीतानि। प्रत्येकस्मिन्तरे, सर्वं चराचरं उत्पाद्यते; कल्पान्ते पूर्णे, ब्रह्मणः सह मोच्यते। सहस्रयुगान्ते, ब्रह्मा अन्ये च पुनः पुनः विनश्यन्ति; द्विज, ते विष्णुयोगं प्राप्ताः प्राप्तव्यम्। अथ, भूमेः कथां शृणु। भूमिः अतीतानि राज्ञा भुक्ता इति श्रूयते; राजन्, राजा रहिता भूमिः केन योगेन पुनः संयोगं प्राप्नोति? कस्य हेतोः भूमिः 'भूमिः' इति नाम्ना प्रसिद्धा? 'गौ' इति तां तत्त्वतः कथ्यते? सूत, तस्य प्रसिद्धिं कथय। स्वायम्भुववंशे, अङ्गः प्रजापतिः आसीत्; तस्य पत्नि सुदुर्मुखा मृत्युपुत्री। तयोः पुत्रः वेनः, प्राचीनकाले धर्मविपरीतः, पृथिव्याः बलवान् अधिपः। स लोकेऽपि अधर्मकर्मा, परस्त्रीहरणकर्ता जन्मा; ततः धर्मस्थापनाय, महर्षयः—याच्यमानः अपि, अनुमतिं न ददात्। तस्मात् शापेन तं हत्वा, राजनाभावेन पीडिताः। निष्कल्मषा ब्राह्मणाः तस्य शरीरं मथित्वा, तस्मात् म्लेच्छजातयः पतिताः। मातृभागात्, काजलवर्णा जाताः; पितृभागात्, धर्मनिष्ठः, धर्मगामी जातः। स दक्षिणहस्तात् जातः, धनुष्बाणधारी, गदायुक्तः, दिव्यतेजसा शरीरः, कवचकङ्कणरत्नसज्जितः। स पृथुः, यत्नेन जातः; ततः पृथुः अभवत्। ब्राह्मणैः अभिषिक्तः, घोरं तपः अकरोत्। विष्णोः वरात्, सर्वाधिपत्यं पुनः प्राप्तः; पृथिवीं वेदध्वनिविहीनां, यज्ञरहितां, धर्मरहितां दृष्ट्वा—पृथुः अनन्तवीर्यः, क्रोधेन तां बाणेन दग्धुम् उद्युक्तः। भूमिः, गोमूर्तिं धृत्वा, पलायितुम् इच्छन्ती। पृथुः, दीप्तधनुषा, तां पृष्ठतः अन्वगच्छत्; ततः स्थिता, स एकस्थाने, उवाच—'किं करवाणि?