तत्र तु प्रथमं हरिणचर्मणः लघुं तन्तुं वत्सार्थं विधाय, धेनुं पूर्वाभिमुखीं जलपूर्णपात्रेण पादयोः स्थापयित्वा तद्वत्सेन सह सम्यक् व्यवस्थापयेत्। या च धेनुः श्रेष्ठा स्यात्, सा सर्वदा चतुर्भारभारयुक्ता कार्या; वत्सस्य तु एकभागः, द्वाभ्यां मध्यमा, अर्धभागेन वत्सस्य न्यूनता, चतुर्थांशेन अधमा इति निश्चितम्। वत्सस्य भागो गृहस्य वित्तानुसारं नियोजनीयः। धेनुवत्सौ घृतमुखौ शुक्लवस्त्रसंवृतौ, शङ्खकर्णौ इक्षुपादौ च कार्यौ, निर्मलमुक्ताफलनेत्रौ च स्याताम्। शुक्लसूत्रकेशौ श्वेतचर्मसु आच्छादितौ, ताम्रगण्डपीठौ, श्वेतचामरयुतौ च। प्रवालभ्रूभ्यां, घृतस्तन्यौ, क्षौमपुच्छौ, कांस्यदोहनी, नीलमणिनेत्रकर्णिकौ च। सुवर्णशृङ्गशोभितौ रजतखुरौ, फलविविधैः भूषितौ, सुरभिपात्रनासिकौ च। एवं कृत्वा, धूपदीपैः सम्पूज्यौ। ततः सम्पूज्य तां धेनुं प्रार्थयेत्— या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीः रूपेण स्थिताऽस्ति, या च सुरेषु वसति, या गोमूर्त्या सदा शान्तिं ददातु। या रुद्राणी शङ्करस्य प्रिया, या देहे वसति, सा गोमूर्त्या पापं मे नाशयतु। या विष्णोः कण्ठलक्ष्मीः, वह्नेः स्वाहा, सोमसूर्येन्द्रशक्तिरूपा, सा गोमूर्त्या मे समृद्धिं ददातु। या चतुर्मुखस्य लक्ष्मीः, कुबेरलक्ष्मीः, लोकपाललक्ष्मीः, सा गोमूर्त्या वरान् ददातु। या पितृणां स्वधा, यज्ञभागिनां स्वाहा, सर्वपापहरिणी धेनुः, सा शान्तिं मे ददातु। एवं तां धेनुं सम्पूज्य, विप्राय समर्पयेत्; एष एव नियतविधिः सर्वासां धेनूनां। दश धेनवः पापनाशिन्यः प्रोक्ताः; तासां रूपाणि नामानि च वक्ष्यामि। प्रथमाऽस्ति गुडधेनुः, द्वितीया घृतधेनुः, तृतीया तिलधेनुः, चतुर्थी जलधेनुः। पञ्चमी क्षीरधेनुः, षष्ठी मधुधेनुः, सप्तमी शर्कराधेनुः, अष्टमी दधिधेनुः, नवमी रसायनधेनुः, दशमी स्वभावतः धेनुः। द्रवधेनूनां पात्राणि, अन्यासां च स्थूपाः प्रयुज्यन्ते; केचित् भानुनन्दनाः अत्र सुवर्णधेनुं कामयन्ते। केचित् महर्षयः नवनीतं रत्नानि च प्रयुञ्जते; एष विधिः, एतानि साधनानि। मन्त्राभ्यर्चनेन, श्रद्धया, पर्वणि पर्वणि दातव्याः; ताः भोगमोक्षफलप्रदाः। गुडधेन्याः सम्बन्धेन सर्वाः प्रोक्ताः; सर्वाः शुभाः, पापनाशिन्यः, यज्ञसम्पूर्णफलदाः। विशोकद्वादशीव्रतं सर्वोत्तमं व्रतानां; तस्मात् गुडधेनुः अत्र विशेषतः स्तूयते। उत्तरायणदक्षिणायने, संक्रान्तौ, ग्रहणे, शुभयोगे, पर्वणि च, गुडधेन्यादयो दातव्याः। विशोकद्वादशी पुण्या पापनाशिनी; यः एनां चरति, स विष्णोः परमं पदं प्राप्नोति। अस्मिन्लोके स शुभभाग्यं दीर्घायुष्यम् आरोग्यं च प्राप्नोति; मृत्यौ हरिं स्मरन् विष्णुपुरीं याति। नवसहस्राण्यष्टादशसहस्राणि वर्षाणि, धर्मज्ञ, दुःखक्लेशदुःस्वप्नं न प्राप्नोति। या स्त्री अपि विशोकद्वादशीव्रतं चरति, नृत्यगीतपरायणा सदा, सा तदेव फलम् आप्नोति। तस्मात्, राजन्, यः श्रियं इच्छति, सः सदा हरिपूजायां अनन्तगीतवाद्यं परमभक्त्या कुर्यात्। यः वा पठति, शृणोति, वा साक्षात् पश्यति मधुसूदनपूजां, मुरारिनं ददाति च, स इन्द्रलोकं कालेन देवगणैः पूजितः वसति। ततः पार्थिवः पप्रच्छ— भगवन्, दानस्य परमं माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि, यत् परत्र अक्षयं, देवर्षिभिः पूजितम्। तस्मै मुनिवरः उवाच— दशधा मेरुदानं वक्ष्यामि, येन दानेन नरः देवलोक्याः सम्मानितान् लोकान् प्राप्नोति। न हि पुराणवेदयज्ञतीर्थेषु फलं केवलाध्ययनकर्मणा लभ्यते। तस्मात् पर्वतानां विधिं क्रमशः कथयिष्यामि— प्रथमः धान्यपर्वतः, द्वितीयः लवणपर्वतः। तृतीयः गुडपर्वतः, चतुर्थः सुवर्णपर्वतः, पञ्चमः तिलपर्वतः, षष्ठः कर्पासपर्वतः। सप्तमः घृतपर्वतः, अष्टमः रत्नपर्वतः, नवमः रजतपर्वतः, दशमः शर्करापर्वतः। एतान् पर्वतान् विधिपूर्वकं क्रमशः कथयिष्यामि— उत्तरायणदक्षिणायने, संक्रान्तौ, ग्रहणे, दिनान्ते वा। शुक्लतृतीयायां, चन्द्रग्रहणे, कृष्णपक्षे, विवाहे, उत्सवे, यज्ञे, द्वादश्यां च। शुक्लपञ्चदश्यां, शुभनक्षत्रे वा, धान्यादिपर्वतान् शास्त्रवित् दद्यात्। तीर्थे, देवालये, गोशाले, गृहाङ्गणे वा, भक्त्या चतु:कोणं मण्डपं निर्माय, उत्तराभिमुखं, पूर्वस्रोतसं वा, पूर्वाभिमुखं च स्थापयेत्। गोमयेन भूमिं लिपित्वा, कुशान् विस्तार्य, तत्र मध्ये पर्वतं उपपर्वतैः सहितं निर्मायेत्। श्रेष्ठः पर्वतः सहस्रद्रोणैः कृतः, मध्यः पञ्चशतद्रोणैः, न्यूनः त्रिशतद्रोणैः इति। एवं, महाभाग, पर्वतदानविधिं, धेनुदानविधिं च, यथाक्रमं शास्त्रसम्मतं सम्यक् निरूपितम्।