शृणुत धर्मप्रियाः, मया अद्य मंदारसप्तमीव्रतस्य पावनमाहात्म्यं संक्षेपेण निवेद्यते। एषा सप्तमी सर्वपापहरिणी, सर्वकामफलप्रदा, चित्तहारी च स्मृता। माघमासस्य शुक्लपक्षे पञ्चमीदिने लघुभोजनं कृत्वा, तदनन्तरं दन्तधावनाय काष्ठं सज्जयित्वा, षष्ठ्याम् अह्नि धीरः उपवासं कुर्यात्। ततः ब्राह्मणान् सम्यक् पूजयित्वा, रात्रौ मंदारस्य सेवनं विधाय, प्रातःकाले स्नात्वा, द्विजातीन् पुनः पूजयेत्। शक्त्यानुसारं तान् तर्पयित्वा, अष्ट मंदारपुष्पाणि सुवर्णमयञ्च सुन्दरं पद्महस्तं च चित्रं निर्माय, तानि काञ्चने पात्रे कृतानि कर्षणतिलैः सह अष्टदलपद्मं सम्यक् स्थापयित्वा, पूर्वदिशि सूर्यं सुवर्णमंदारैः पूजयेत्। दक्षिणदले ‘सूर्याय’, नैऋत्ये ‘अर्काय’, पश्चिमे ‘अर्यम्णे’, पश्चिमदले ‘वेदधाम्ने’, वायव्ये ‘चण्डभानवे’, उत्तरदले ‘पूष्णे’, ततः परे ‘आनन्दाय’ सम्यक् पूजनं कुर्यात्। मध्ये सर्वात्मरूपं तद्देवं शुभ्रवस्त्रैः आवृत्य, नानाविधैः नैवेद्यैः, पुष्पफलादिभिः अलङ्कृत्य स्थापयेत्। एवं सम्पूज्य सर्वं, वेदविते दद्यात्। ततः पूर्वाभिमुखः मौनं स्थापयित्वा, गृहस्थः तैललवणयुक्तं भोजनं समाश्नीयात्। एवं मासे मासे सप्तम्यां वर्षपर्यन्तं वित्तस्नेहं विना यथाशक्ति विधानम् आचरितव्यम्। व्रतसमाप्तौ तदेव दानं घटोपरी स्थाप्य, गवां च दानं यथाशक्ति सम्यक् दद्यात् श्रेयःकामः। अथ मंदारेश्वराय, मंदारवासिने च नमः; हे सूर्य, संसारभीतिसागरात् अस्मान् उद्धर। यः कश्चिद् एवं मंदारसप्तमीं सम्यक् आचरति, स पापरहितः इह सुखानि भुङ्क्ते, दिवि चिरकालं रमते। एषा सप्तमी पापान्धकारनाशिनी दीपवत् सर्वेषां कामानाम् सिद्धिदायिनी स्मृता। यः पठति, शृणोति वा, मंदारसप्तमीव्रतं फलकामदं, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। अथ शुभसप्तम्याः वर्णनं शृणु। या सप्तमी आरोग्यदायिनी, दुःखशोकनाशिनी च स्मृता। आश्वयुजमासे स्नात्वा, शुद्धचित्तः, ब्राह्मणपाठपूर्वकं शुभसप्तमीव्रतं आरभेत। गौः पिङ्गला सुगन्धद्रव्यैः, माल्यैः, लेपैः भक्त्या पूजनीया—‘सूर्यजाताय, लोकधात्र्यै, शुभशरीराय, सर्वसिद्धिप्रदायै नमः’ इति मन्त्रोच्चारणेन। ततोऽनन्तरं तिलप्रस्थं ताम्रपात्रे स्थाप्य, सुवर्णवृषभं गन्धानुलेपनमाल्यगुडैः अलङ्कृत्य, नानापुष्पफलभक्ष्यैः, घृतपायसैः च, द्विसंध्यं ‘अर्यम्णः प्रीयताम्’ इत्युक्त्वा समर्पयेत्। पंचगव्यं पीत्वा, भूमौ निद्रां कुर्यात्, द्वेषरहितः। प्रातःकाले द्विजातीन् भक्त्या पूजयेत्। मासे मासे वस्त्रं, सुवर्णवृषभं, सुवर्णमयीं च गौः दद्यात्। संवत्सरान्ते, इक्षुदण्डयुक्तं शय्यासनं, गुडयुक्तं, पात्रासनसहितं दद्यात्। वेदविदे तिलप्रस्थं ताम्रपात्रे, सुवर्णवृषभं च, ‘विश्वात्मा प्रीयताम्’ इति दत्त्वा। यः शुभसप्तमीं सम्यक् आचरति, तस्य सर्वजन्मनि महती श्रीः कीर्तिः च भवति। अप्सरसां गन्धर्वाणां च सम्मानितः, देवलोके चिरकालं वसति; कल्पादौ सप्तद्वीपाधिपतित्वं लभते। एषा सप्तमी सहस्रब्राह्मणहत्या-शतगर्भहत्यानाशिनी स्मृता। यः पठति, शृणोति, दानकाले पश्यति वा, स पापरहितः विद्यातराधिपत्यं प्राप्नोति। सप्तवर्षाणि सप्तविधोपवासयुक्तां सप्तमीं यः आचरति, स सप्तलोकाधिपतित्वं प्राप्य, मुरारिपरमपदं गच्छति। अथोच्यते—‘किं नाम व्रतं वा उपवासो वा, हे दुःखनाशन, येन प्रियवियोगदुःखसमूहात्, संसारभयात्, सौख्यं च सम्पद्यते?’ इत्येतद् विश्वप्रियं, देवैरपि दुर्लभं, भक्त्यैव ते निगूढं व्रतं प्रवक्ष्यामि। आश्वयुजे मासि पुण्ये, विद्वद्भिः दशम्यां लघुभोजनपूर्वकं शुभं विशोकद्वादशीव्रतं आरभेत। उत्तरदक्षिणाभिमुखः, एकादश्यां दन्तधावनं कृत्वा, केशवं श्रीं वा ‘श्वः सम्यगश्नास्यामि’ इति संकल्प्य, उपवासं कुर्यात्। एवं संयम्य, रात्रौ शयनं कृत्वा, प्रातः सर्वौषधीः पंचगव्येन स्नात्वा, शुभ्रपुष्पवस्त्रधारी, श्रीं पद्मैः पूजयेत्। पादयोः शोकनाशिन्यै, जंघयोः वरप्रदायै, जान्वोः श्रीमत्यै, ऊरुषु जलशयायै नमः। गुह्ये कन्दर्पाय, कटौ माधवाय, उदरे दामोदराय, पार्श्वयोः विष्णवे नमः। नाभौ पद्मनाभाय, हृदि मनमथाय, उरसि श्रीधराय, हस्तयोः मधुजिते नमः। चक्रिणे वामभुजे, गदाधराय दक्षिणे, कण्ठे वैकुण्ठाय, वक्त्रे यज्ञमुखाय नमः। नासिकायां विशोकधाम्ने, नेत्रयोः वासुदेवाय, ललाटे वामनाय, भ्रूयोः हरये नमः। केशेषु माधवाय, शिरसि विश्वरूपाय, मूर्ध्नि सर्वात्मने नमः इति पूजनं कुर्यात्। एवं मंदारसप्तमी, शुभसप्तमी, विशोकद्वादशी च, यथाविधानं आचरिताः, सर्वपापविनाशन्यः, सर्वकामफलदायिन्यश्च सन्ति। एषां श्रवणपठनदर्शनमात्रेण अपि पुण्यलाभः, पापक्षयः, दिव्यलोकप्राप्तिश्च निःसंशयं भवति।