शृणुत, मुनिश्रेष्ठाः, कल्याणिनीति विख्यातां सप्तमीं विजयां च वर्णयामि। या सप्तमी शुक्लपक्षे सप्तम्यां सूर्यवासरे सम्पद्यते, सा परममङ्गला भवति। तस्यां दिवसे प्रातः काले गोदुग्धेन स्नात्वा, श्वेतवस्त्राणि धारयित्वा, अक्षतानां नवदधान्यैः कमलं सम्यक् निर्मीयते। पूर्वाभिमुखः सन्, अष्टपत्रं कमलं वृत्तमध्ययुक्तं स्थापयेत्। तत्र प्रत्येकपत्रे पुष्पैः अक्षतैश्च क्रमशः देवानां पतिं समर्चयेत्। पूर्वदिशि तपनाय नमः, आग्नेये मार्ताण्डाय नमः, दक्षिणे दिवाकराय नमः, नैऋत्यां विधात्रे नमः, पश्चिमे वरुणाय नमः, वायव्यां भास्कराय नमः, उत्तरस्यां विकर्तनाय नमः, अष्टमे पत्रे रवये नमः इति प्रतिपत्रं सम्यगर्चयेत्। आरम्भे, अन्ते, मध्ये च परमात्मने नमस्कारान् दद्यात्, एतेषु मन्त्रेषु पूजां कृत्वा, दीपदानं नमस्कारांश्च समापयेत्। श्वेतवस्त्रैः, फलैः, भोज्यैः, धूपैः, माल्यैः, लेपैः च श्रद्धया वेदिकायां पूजां कुर्यात्, गुडं लवणं च समर्पयेत्। ततः व्याहृतिमन्त्रेण ब्राह्मणश्रेष्ठान् सम्यग्विसर्जयेत्। यथाशक्ति गुडक्षीरघृतादिभिः भक्त्या पूजां कुर्यात्। तिलस्वर्णपात्रं ब्राह्मणाय दद्यात्। एवं नियमं सम्पालयित्वा, रात्रौ शयानः, प्रातः समुत्थाय, स्नात्वा जप्यं कृत्वा, ब्राह्मणैः सह क्षीरघृतपाकं भक्षयेत्। भोजनानन्तरं, वेदवित्काय न बिडालव्रतधारिणे, घृतपात्रं सुवर्णाभरणेन सह कुम्भं च दद्यात्। एवं भगवतः परमात्मनः सूर्यस्य तुष्टिः प्राप्यते; एतेन विधिना मासे मासे व्रतमाचरेत्। ततो द्वादशमासे समप्ते त्रयोदशे मासे, वस्त्राभरणविभूषिताः सुवर्णमुख्यः पयःप्रदा गौः त्रयोदश ब्राह्मणाय दद्यात्। यदि वित्ताभावः स्यात्, अनसूया सन्, एकां गामपि दद्यात्; वित्तेन न कुर्वीत मायां, मोहः पतनहेतुः स्यात्। एवं यः कल्याणसप्तमीं विधिना करोति, स सर्वपापैः विमुक्तः, सूर्यलोके सम्मानितः, अनन्तायुः, आरोग्यं, श्रीश्च लभते। कल्याणसप्तमी सदा सर्वपापापहारी, सर्वदैवतपूजिता, सर्वदोषनाशिनी, नित्यशुभा च। यः कल्याणसप्तमीं शृणोति वा पठति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। अथ मुनिवर, विशोकसप्तमीं वर्णयामि, या निष्क्लेशतां ददाति। माघमासे शुक्लषष्ठ्यां, तिलैः स्नात्वा, उपोष्य, दन्तधावनं कृत्वा, मुद्गोदनं भुक्त्वा, उपवासव्रतं गृहीत्वा, रात्रौ ब्रह्मचर्ये स्थातव्यम्। ततोऽर्धरात्रे उत्थाय, स्नात्वा जप्यं कृत्वा, शुद्धः सन्, सुवर्णकमलं, रक्तकण्टकारपुष्पैः, रक्तवस्त्रयुग्मेन च, 'सूर्याय नमः' इति पूजयेत्। यथा त्वं, हे सूर्य, जगत् सर्वदा विशोकं करोति, तथा अहं अपि विशोकः स्याम्; सर्वजन्मसु त्वयि भक्तिर्मे भवतु। एवं षष्ठ्यां भक्त्या पूज्य, द्विजानपि पूजयेत्; शयानः, गोमूत्रं पित्वा, उत्थाय, नित्यकर्माणि कुर्यात्। ब्राह्मणान् गुडपात्रसहितेन भोज्येन सत्कृत्य, वस्त्रयुग्मं कमलं च दद्यात्। सप्तम्यां तैललवणवर्जितं भोजनं कृत्वा, मौनं धारयन्, श्रीकामः पुराणश्रवणं कुर्यात्। एवं पक्षयोः सप्तम्यन्तं यावत् माघशुक्लसप्तमी पुनरागच्छेत्, तावत् विधिना व्रतमाचरेत्। व्रतसमाप्तौ सुवर्णकमलसुसज्जितं घटं, शय्यायुतं च, पिङ्गलां पयःप्रदां गाम् दद्यात्। एतद्विधिना यः विशोकसप्तमीं वित्तलोभशून्यः आचरति, स परां गतिं प्राप्नोति। शतकोटिसहस्रजन्मानि दुःखं न प्राप्नोति, रोगदुःखवर्जितः स्यात्। यद्यत् कामयते, तत् सर्वं प्राप्नोति; निष्कामः तु परब्रह्म प्राप्नोति। यः विशोकसप्तमीं पठति वा शृणोति वा, स इन्द्रलोकं प्राप्य, दुःखजन्म न लभते। अथान्यां फलं सप्तमीं वर्णयामि, या पालयन् पापमुक्तः स्वर्गं गच्छति। मार्गशीर्षे शुक्लसप्तम्यां, नियमेण उपोष्य, सुवर्णकमलं कारयेत्। गृहीते ब्राह्मणे सुवर्णमयं सूर्यप्रतिमां, एकपलमिश्रितं शर्करया, प्रातः सायं च, 'सूर्यः मयि तुष्टोऽस्तु' इति दद्यात्। भक्त्या ब्राह्मणान् पूजयित्वा, अष्टम्यां क्षीरभोजनं दद्यात्, फलैः सह व्रतं कृष्णसप्तम्यन्तं पालयेत्। तत्रापि पूर्ववत् विधिना सुवर्णकमलसुसज्जितं सुवर्णफलं दद्यात्। शर्करापात्रं, वस्त्रं, माल्यं च समर्प्य, संवत्सरमपि एवं सप्तम्यौ पालयेत्। उपोष्य, क्रमशः दत्त्वा, सूर्यनामानि पठेत्—'भानुः अर्कः रविः ब्रह्मा सूर्यः शक्रः हरिः शिवः श्रीमान् विभावसुः त्वष्टा वरुणः' इति। प्रतिमासे सप्तम्यां प्रतिनाम पठेत्, पक्षे पक्षे फलदानं कुर्यात्। व्रतसमाप्तौ ब्राह्मणद्वयं वस्त्राभरणैः सत्कृत्य, सुवर्णकमलपत्रसुसज्जितं शर्करापात्रं दद्यात्। 'हे सूर्य, यथा तव भक्तानां कामाः कदापि निष्फलाः न भवन्ति, तथा मम अपि सप्तजन्मसु अनन्तफलप्राप्तिः स्यात्' इति प्रार्थयेत्। एषा सप्तधा व्रतक्रिया, अनन्तफलप्रदा, सर्वपापविनाशिनी, सूर्यलोके प्रतिष्ठां ददाति। एवं कल्याणिनी, विशोका, फला च सप्तम्यः विधिपूर्वकं आचर्यन्ते, सर्वपापापहाः, आयुः, आरोग्य, श्री, स्वर्ग, परब्रह्मप्राप्तिं च ददाति। यः श्रद्धया एतानि व्रतानि शृणोति, पठति वा, स नित्यं पुण्यश्लाघ्यः भवति।