शृणु पुनरन्यद्भविष्यद्वृत्तान्तं सौन्दर्यसमृद्धिदं यं द्वापरान्ते भविष्यति। तत्र नैमिषारण्ये धर्मपुत्रः धर्मनिष्ठः युधिष्ठिरः महर्षिं पिप्पलादं समीपमागत्य प्रश्नं पृच्छति स्म। "कथं आरोग्यं, ऐश्वर्यं, धर्मनिष्ठा, प्रगतिर्भवति? दोषरहितता, शिवभक्तिः, विष्णुभक्तिर्वा कथं लभ्यते?" इति स पृच्छति। तस्य धर्मात्मनः प्रश्नं श्रुत्वा महर्षिः पिप्पलादः प्रीत्या प्रत्युवाच—"सुभाषितं त्वया, भाग्यवत्! शृणु, अङ्गारव्रतं नामैतत् प्रवक्ष्यामि। अस्यैव विषयस्य प्राचीनमेकं आख्यानं प्रवदन्ति—विरोचनस्य भृगुवंशजेन भार्गवेण सह संवादः।" कदाचित् षोडशवर्षेभ्यः परं अप्रतिमरूपवपुषि प्रह्लादपुत्रे विरोचने दृष्ट्वा, भार्गववंशजः शुक्रः सस्मितमुवाच—"शुभं ते, वीर्यवन्त् विरोचन! उत्तमं, उत्तमं! आशीर्वादाः ते!" तदा विरोचनः पप्रच्छ—"ब्राह्मण! किमर्थं त्वं हसन् 'उत्तमं, उत्तमं' इति मामुक्तवान्? कारणं ब्रूहि।" तस्मै शुक्रः प्राह—"व्रतस्य महिम्ना विस्मितः स्मि। पुरा, दक्षयज्ञविनाशकाले त्रिशूलधारिणः क्रोधात् भयानकात् ललाटात् एकं स्वेदबिन्दुं पतितम्। स बिन्दुः सप्त पातालान् विदार्य सप्त समुद्रान् दग्धवान्; अनन्तमुखलोचनः ज्वलनमयः सः भीषणः बभूव। स वीरभद्रनामकः दशसहस्रबाहुपादयुतः, यज्ञविनाशकृत्, भूयः पृथिव्यां जातः, त्रैलोक्यं दग्ध्वा शिवेन निरुद्धः।" शिवः तमुवाच—"दक्षयज्ञविनाशः कृतः, इदानीं त्रैलोक्यदाहनं पर्याप्तम्। सर्वग्रहेषु प्रथमः शमदायकः भव। जनाः त्वां द्रष्ट्वा पूजयिष्यन्ति, मत्तः वरान् प्राप्स्यन्ति। त्वं अङ्गारकनाम्ना ख्यातिं यास्यसि, देवेषु तव रूपं असमानम्।" "ये नराः चतुर्थ्यां तव दिवसे त्वां पूजयन्ति, ते अनन्तं सौन्दर्यं, आरोग्यं, समृद्धिं च लभन्ते।" इत्युक्त्वा, वीरभद्रः शान्तिं प्राप्तवान्, इच्छारूपधारी पुनः ग्रहत्वं गतः। एकदा त्वं तस्य उत्तमपूजां दानं च शूद्रेण कृतं दृष्ट्वा तिष्ठन् साक्षी बभूव। तस्मात् त्वं सुरारिवर! अतिशयेन सुन्दरः जातः, विशेषसौन्दर्यं त्वयि अभवत्। अतः सुरदानवाः त्वां विरोचनमिति वदन्ति। शूद्रेण कृतं व्रतं दृष्ट्वा तव अतुलं रूपं दृष्ट्वा अहं विस्मितः। अत एव 'उत्तमं, उत्तमं! अहो, महान् महिमा!' इति मया उक्तम्। केवलं द्रष्टा एव सौन्दर्यं समृद्धिं च प्राप्नोति, किमु कर्मणा? भूमिपुत्रे भक्त्या गोदानादिकं यत् तेन दत्तं, तदवमानितमपि सत्त्वेन तव देवद्विषां गर्भे जन्महेतुः अभवत्।" एवमुक्त्वा भार्गवस्य महात्मनः वचः श्रुत्वा प्रह्लादात्मजः विरोचनः विस्मयान्वितः पुनः पप्रच्छ—"भगवन्! तद्व्रतस्य तत्त्वं, पूर्वजन्मनि दृष्टं दानं च विस्तार्य श्रोतुमिच्छामि। कृपया अस्य महिमानं विधानं च सम्यक् वद।" तदा सः पुनरुवाच—"चतुर्थ्यां अङ्गारके दिने, हे दानव! मृदया स्नातव्यं, पद्मरागमणिभिः भूषणीयम्। उत्तराभिमुखः अग्निं स्थापयेत्, मन्त्रैः जपन्, शूद्रः मौनं आस्थाय, भौमं स्मरन्, विषयत्यागं कृत्वा उपवसेत्।" "अस्तं गते सूर्ये, गोमयेन प्राङ्गणं लेपयेत्, पुष्पमालाभिः अक्षतैश्च सर्वतो भूषयेत्। पूजायां कृत्वा अष्टदलपद्मं कुङ्कुमेन लिखेत्, तदभावे रक्तचन्दनमपि योज्यते।" "चत्वारः पात्राणि सुसिद्धान्नपक्वान्नैः पूरयित्वा, रक्तशाल्यन्नेन च पद्मरागमणिभिः शोभयित्वा, चतुर्दिक्षु स्थापयेत्। विविधानि फलानि, सर्वाणि गन्धान्, माल्यादीनि च समर्पयेत्।" "गौरवर्णां सुवर्णशृङ्गीं गवां पूजां कृत्वा, रौप्यपात्रं, कांस्यदोहनीं, वत्सयुक्तां गाम्, शान्तां रक्तवर्णां धेनुं, सप्तवस्त्रैः वेष्टितं धान्यं च दद्यात्।" "अङ्गुष्ठमात्रं सुवर्णपुरुषं दीर्घबाहुं चतुर्भुजं च सुवर्णपात्रे गुडेन साज्येन समर्पयेत्।" "एतानि सर्वाणि यः यथाशक्ति ददाति, सः संयताचारिणे द्विजगृहस्थाय, न तु कपटीभ्यः, उत्तमब्राह्मणाय भक्त्या, सम्यग् मन्त्रं उच्चार्य, दद्यात्।" "मन्त्रः—'हे भूमिपुत्र! पिनाकधारिणः स्वेदजन्मन्! तव रूपार्थं आगतः अस्मि, इदं ते समर्पयामि, नमः ते।' इति।" "एवं दत्वा, रक्तचन्दनयुततोयेन ब्राह्मणं रक्तमाल्यवस्त्रादिभिः पूजयेत्। तेनैव मन्त्रेण भौमदानं गवां युग्मेन, यथाशक्ति शय्यायुक्तं च दद्यात्।" "यद् इच्छितमुत्तमं लोके, यच्च स्वगृहे प्रियतमं, तत् सर्वं गुणसम्पन्नाय, अक्षयपुण्यार्थं, यः इच्छति, दद्यात्।" "प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणं विसृज्य, रात्रौ लवणरहितं साज्यं भक्षयेत्।" एवं पिप्पलादेन धर्मपुत्राय युधिष्ठिराय अङ्गारव्रतस्य महिमा विधानं च सम्यक् निरूपितम्।