सन्ध्यायां सूर्यास्तसमये कृतसन्ध्योपासनेन नरः, "नारायणाय नमः, त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि" इति वदेत्। एकादश्यां तु, उपवासं कृत्वा, केशवं विधिवदर्चयित्वा, रात्रिं सम्यग्जागरूकः स्यात्, क्षीरस्नानं च कुर्यात्। द्वादश्यां दिवसे, श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः सह, स्नेहेन हव्यं जुहुयात्; ततः पद्मनेत्र, क्षीरपाकं भोजनं समाचरेत्। "एतदहं संयतः करिष्यामि, मम निर्विघ्नं सिध्यतु" इति कृत्वा, भूमौ शयीत, पुनः पुरातनकथाः शृणुयात्। ताः कथाः श्रुत्वा, प्रभाते नराधिप, नद्यां गच्छेत्, पूर्ववत् मृत्तिकया स्नानं कुर्यात्, पाखण्डिनः च वर्जयेत्। प्रभाते सम्यगुपास्य, पितृभ्यो बलिं समर्प्य, सप्तलोकैकनाथं हृषीकेशं प्रणम्य, गृहस्य पुरतः भक्त्या मण्डपं निर्मितव्यम्—दशयोजनं वा अष्टयोजनं वा, नरश्रेष्ठ। तत्र चतुर्व्याप्तं शोभनं वेदीं कृत्वा, शत्रुनाशन, चतुर्व्याप्तं द्वारं स्थापयेत्। तत्र कुम्भं निधाय, दिशां पालकान् समर्चयेत्; छिद्रेण जलं पूरयित्वा, कृष्णाजिनोपविष्टः, तस्य धारां शिरसि रात्रौ स्रावयेत्। एवं विष्णोः शिरसि क्षीरधारां स्रावयेत्; तत्रैव हस्तप्रमाणं त्रिवेधिकं कुण्डं निर्मायेत्। तस्य योनिरूपं मुखं कृत्वा, ब्राह्मणैः सह, यवाः, सर्पिः, तिलाः च, विष्णवे मन्त्रोच्चारणेन, एकाग्निवत् हव्यं जुहुयात्। वैष्णवं हविः सम्यग् गोक्षीरयुतं समर्प्य, तत्र अर्धनिष्पावमात्रं सर्पिर्धारां स्रावयेत्। तत्र त्रयोदश कुम्भाः महाबलाः, विविधान्नवस्त्रश्वेतपटपरिष्कृताः स्थापयेत्। उदुम्बरद्रव्यपात्रैः, पञ्चरत्नाभूषितैः, चतुर्भिः बह्वृचैः उत्तराभिमुखैः होमं कुर्यात्। चतुर्भिः रुद्रपाठकैः यजुर्वेदपरायणैः, चतुर्भिः सामवेदिभिः वैष्णवसाम्नः, अरिष्टगणेन सहितैः, सर्वतः स्तुतिं गायेत्। एवं द्वादश ब्राह्मणान् वस्त्रैः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः, सुवर्णसूत्रकृतमुद्राङ्गदैः च पूजयेत्। धनविषये कपटं विना, वस्त्रशय्यादिकं दद्यात्, रात्रिं गीतमङ्गलवाद्यैः सह यापयेत्। आचार्याय तु द्विगुणं सर्वं दातव्यम्; ततः त्रयोदश्यां प्रभाते उत्तिष्ठेत्। कुरुश्रेष्ठ, सुवर्णमुखराः, क्षीरदायिन्यः, सदाचाराः, कांस्यदोहनपात्रयुक्ताः गावः दातव्या। रजतखुराः, वस्त्राभूषिताः, चन्दनलेपनान्विताः, ताः गावः विविधान्नपक्वान्नैः तृप्ताः भक्त्या दातव्याः। एवं सर्वान् ब्राह्मणान् विविधान्नैः तृप्त्वा, स्वयं लवणरहितं निरामिषं च भोजनं कृत्वा, अनुमत्यां गच्छेत्। स्वपुत्रदारैः सह, तान् अष्टपदं पादयात्रया अनुगच्छेत्; एवं केशवः देवेशः दुःखनाशकः तुष्टो भवतु। विष्णुः शिवहृदि, शिवश्च विष्णोहृदि; न तयोः भेदं पश्यामि—एवं मम श्रेयः दीर्घायुः च भवतु। एवं उक्त्वा, कुम्भान् गावः शय्यावस्त्राणि च सर्वेभ्यः प्रदद्यात्। यदि शय्यानां न्यूनता स्यात्, तर्हि किञ्चिद्विशिष्टां शय्यां द्विजाय सम्यगुपस्कृतां दद्यात्। इतिहासपुराणकथाः पठित्वा, स तं दिनं यापयेत्, नृसिंह, योऽर्थसमृद्धिं इच्छेत्। तस्मात् भीमसेन, धर्मं आश्रित्य, निरसूयः, मया यथोक्तं व्रतमिदं सम्यक् आचर। वीर, यत्तव कृतं तदेतत् तव नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति; एषा भीमद्वादशी पुण्या सर्वपापकृत्, या पूर्वं कल्याणीति प्रसिद्धा। अस्यां वाराहकल्पे त्वं प्रथमो विधाता भविष्यसि, महाबाहो; स्मरणं वा स्तवनं वा कुर्वन् देवेश्वरः सर्वपापात् विमुच्यते। पूर्वजन्मसु गणिकाः अप्सरसः, अभिरकन्याभिः कौतूहलात् निर्मिताः, सा एव उर्वशी इदानीं परमव्योम्नि वसति। अथवा, वणिजां कुले जाता, पुलोमात्मजा वा, पुरूहूतपत्नी वा, तत्रापि सा एव तस्याः परिचारिका; अद्य तु मम प्रिया सत्यभामा सा। स्नानं कृत्वा, कश्चन तेजस्वी वेदार्थरूपं मण्डलं प्राप्तवान्; तस्मिन्नपि शुभे दिने, सहस्रकिरणः सूर्यः सहस्रधाराभिः सिञ्चति। एवं महेन्द्रमुख्यैः वसुभिः, सुरारिभिः च, एष यज्ञः कृतः; तस्य फलं कोटिभिः जिह्वाभिः अपि वर्णयितुं न शक्यते। यदुकुलेशपुत्रः एष धर्मः कलिकल्पदोषनाशकः, अनन्तः इति घोषयिष्यति; अपि च, येषां पितरः नरके पतिताः, तेऽपि अत्र कृत्वा सम्पूर्णमोक्षं लभन्ते। योऽपि एतत् पापनाशकं भक्त्या परहिताय पठति वा शृणोति, स राजन्, अस्मिन्नेव जन्मनि सर्वाभीष्टसिद्धिं च चतुराननसमत्वं च प्राप्नोति। पूर्वं कल्याणीति नाम द्वादशी माघमासे पूजनीया आसीत्; सा पाण्डुपुत्रेण आचरिता, निष्पाप, भविष्यति च भीमाद्यैः, अनन्तपुण्यदायिनी। एवं शुश्रूषमाणः पार्थ, पुराणेषु वर्णाश्रमोत्पत्तिं, धर्मशास्त्रेषु सदाचारस्य निश्चितार्थं च श्रुत्वा, वणिजस्त्रीणां सदाचारं सत्यं श्रोतुमिच्छामि। तस्मिन्नेव युगे, ब्रह्मन्, षोडशसहस्राणि वासुदेवस्य भार्याः भविष्यन्ति, पद्मज। ताभिः सह वसन्तकाले, कोकिलभृङ्गसंघातमण्डितेषु, वायुसंचालितसुरभिकमलसोपशोभितसरोवरतीरेषु— मधुपानसमृद्धेषु समवायेषु, ताभिः पतिव्रताभिः भूषितः, या हरिणाक्षी, या मालतीकुसुममालाविलसद्भूषिता, स श्रीमान् रमयिष्यति।