वर्षस्य अन्ते, लवणं, गुडघटं, सार्जिकां, चन्दनं, नेत्रपट्टिकां, सुवर्णपद्मं च दातव्यम्। ततोऽपि सुवर्णमयं उमामहेश्वरप्रतिमां, इक्षुफलैः भूषितां, सुतल्पं कर्पासोपधानं शय्यां च, ब्राह्मणाय भार्यया सहिताय समर्पयेत्, इदं वदन्—"गौरी मयि प्रीयताम्"। एषा तृतीया व्रतविधिः, शाश्वता, आर्द्रानन्दकरीति प्रसिद्धा, या यः सम्यक् आचरति, स शम्भोः परमं पदं प्राप्नोति। अस्मिन्लोके चिरानन्दं, धनं, समृद्धिं च लभते; दीर्घायुः, आरोग्ययुक्तः, दुःखं न अनुभवति। स्त्री, कन्या, वा विधवा, यः कश्चित् एतत् व्रतम् आचरति, सापि देवीकृपया फलं प्राप्नोति। पक्षे पक्षे मन्त्रपूजाविधिं ज्ञात्वा यः आचरति, स रुद्राणीलोकं गच्छति, यत्र पुनर्जन्म दुर्लभम्। यः प्रतिदिनं शृणोति वा श्रोतुं प्रयत्नं करोति, स इन्द्रलोकस्थैः गन्धर्वैः त्रिषु युगेषु पूज्यते। स्त्री, पतिव्रता वा विधवा, या एतत् तृतीयव्रतं आचरति, सा स्वगृहे शतानि सुखानि अनुभवति, पश्चात् गौरीपदं प्राप्नोति। अथान्यां तृतीयां व्रतविधिं वक्ष्यामि, या सर्वकामदायिनी; यद् यद् दत्तं, समर्पितं, पठितं वा, तद् अक्षयं भवति। शुक्लपक्षस्य वैशाखमासस्य तृतीयायां यः व्रतं करोति, स सर्वसुकृतस्य अक्षयं फलं लभते। विशेषतः कृत्तिकायुक्तायां तृतीयायां यत् किञ्चित् दत्तं, सम्यग् अर्चितं, तद् अक्षयं स्मृतम्। तस्य वंशः अक्षयः भवति, तस्य पुण्यं च अक्षयं; तं विष्णुः अक्षततण्डुलेन पूजयति, तस्मात् तत् अक्षयमिति प्रसिद्धम्। स्नात्वा पुरुषः विष्णवे अक्षतं दद्यात्, ब्राह्मणानपि तण्डुलैः, ससिक्तपिष्टकं च दद्यात्, तत् अक्षयं फलं भुङ्क्ते। एकस्यापि तृतीयव्रतस्य सम्यगाचारात् सर्वेषां तृतीयव्रतानां फलं लभ्यते। तृतीयायां उपोष्य जनार्दनं पूजयन्, राजसूयस्य फलं प्राप्नोति, परां गतिं च। ततः राज्ञा पृष्टम्—"किं व्रतं माधुसूदन, येन मधुरवाक्, महद् ऐश्वर्यं, सर्वविद्यासु कौशलं च स्यात्? दम्पत्योः सौख्यं, बान्धवेषु स्नेहः, पुरुषाणां दीर्घायुः च कथं स्यात्?" श्रीकृष्णः प्राह—"सर्वं सम्यग् पृष्टं त्वया; शृणु सरस्वत्याः व्रतविधिं, यस्य कीर्तनमात्रेण अपि देवी प्रीयते। भक्त्या यः पुरुषः एतत् व्रतं करोति, तस्य दिवसे ब्राह्मणान् सम्पूज्य, सत्कारं कुर्यात्। अथवा रविवासरे, ग्रहताराबलानुसारं, तान् क्षीरपाकेन भोजयेत्, ब्राह्मणसूक्तानि पठयित्वा। शक्त्यनुसारं श्वेतवस्त्रं सुवर्णं च दद्यात्; ततः श्रद्धया श्वेतमाल्यचन्दनैः गायत्रीं पूजयेत्। ततो वदेत्—'यथा ब्रह्मलोके भगवन् पितामहः त्वाम् विना न तिष्ठति, तथा त्वं वरदा भव। सर्वे वेदाः, शास्त्राणि, गीतनृत्याद्युपासनाः ये त्वया न विहीनाः, ते ममापि सिद्धिदाः भवन्तु। लक्ष्मीः, मेधा, धरा, पुष्टि, गौरी, तुष्टिः, प्रभा, मति—एता अष्टमूर्तयः माम् अवतु, हे सरस्वति।' एवं वीणाजपमालाधारिणीं, श्वेतपुष्पाक्षतैः, कुम्भपुस्तकधारिणीं गायत्रीं सम्यग् पूजयेत्; धर्मज्ञः सायं प्रातश्च मौनं कृत्वा भोजनं कुर्यात्। पक्षे पक्षे पञ्चमीदिने ब्रह्मस्थानां देवीं तद्वद् पूजयेत्; सर्पिषा संयुक्तं तण्डुलप्रमाणं पात्रे दत्त्वा, क्षीरं सुवर्णं च दद्यात्, 'गायत्री प्रीयताम्' इति। सायं सन्ध्यायां मौनं कृत्वा, एतद्व्रतं त्रीदशमासान् यावत्, मध्याह्ने भोजनं वर्जयेत्। व्रतसमाप्तौ श्वेतशालिपाकं भुञ्जीत, पूर्वं ब्राह्मणाय वस्त्रयुग्मं भोजनं च दद्यात्। देवीदायं च—छत्रं, श्वेतनेत्रघण्टां, दुग्धदुग्धां गाम्, चन्दनं, वस्त्रयुग्मं, शिखरं च अर्पयेत्। तथा आचार्यं गुरुम् अपि श्रद्धया, अमत्सरः वस्त्रमाल्यचन्दनैः पूजयेत्। यः एतद् सरस्वतव्रतं विधानतः आचरति, स विद्वान्, धनसम्पन्नः, रक्तकण्ठरूपं लभते। सरस्वत्याः कृपया ब्रह्मलोके पूज्यते; स्त्री अपि एतदाचर्या तद्रूपं प्राप्नोति। तत्र त्रिंशत्सहस्रकल्पान् वसति। यः शृणोति, पठति वा, स विद्याधरनगर्यां त्रिंशत्सहस्रकल्पान् वसति। पुनः राज्ञा पृष्टम्—"चन्द्रसूर्यग्रहणे कः स्नानविधिः, हे मन्त्रद्रव्यवित्?" श्रीभगवानुवाच—"यत्क्रान्ते ग्रहणे जातस्य राशौ, तस्य मन्त्रौषधयुक्तं स्नानं वक्ष्ये। चन्द्रग्रहणे सम्प्राप्ते, ब्राह्मणपाठपूर्वकं, चत्वारः ब्राह्मणाः श्वेतमाल्यचन्दनैः पूज्याः। ग्रहणात् पूर्वं, समुद्रविधिना औषधीनि चतुर्णां निर्मलघटानां मध्ये स्थापयेत्। हस्तिमार्गाश्वमार्गसंधिषु, वल्मीकात्, सरसः, गोष्ठात्, राजद्वारस्य समीपात् च मृदं संग्रह्य, तां क्षिपेत्। पात्रेषु शुद्धं पञ्चगव्यं, मुक्ताफलानि, रोचनां, पद्मं, शंखं, पञ्चरत्नानि च स्थापयेत्।" एवं श्रीमहापुराणे, व्रतदानस्नानादिविधानानि भगवता स्वयं प्रतिपादितानि।