शृणु, धर्मप्रिय! पुनः अहं तृतीयं व्रतमेकं पापनाशनं लोके सुप्रसिद्धं ‘आर्द्रानन्दकरी’ इति नाम्ना प्रवक्ष्यामि। यदा आषाढमासस्य शुक्लपक्षे तृतीय्यां तिथौ ब्रह्मा, मृग, हस्त, मूल इत्येतेषु नक्षत्रेषु यदा संयोगः स्यात्, तदा कुशजलैः सुगन्धितेः स्नानं कृत्वा शुक्लमाल्यवस्त्रधारी शुक्लगन्धानुलेपनः भक्त्या महादेवेन सह महोपविष्टां भवानीं शुक्लसुगन्धिपुष्पैः सम्पूजयेत्। तत्र, "पादयोः वासुदेव्यै नमः, ऊरुषु शंकराय नमः, जङ्घायां दुःखनाशिन्यै नमः, पृष्ठे आनन्दाय नमः" इति मन्त्रम् उक्त्वा पूजां कुर्यात्। पुनः, रम्भायै ऊरू, धनुर्धराय शिवाय कटी, आदित्यायै श्रोणि, त्रिशूलधारिणे शिवाय हस्तयोः पूजनं विधेयम्। तथैव, माधव्यै नाभि, हर्षदायै स्तनयोः, चन्द्रधारिणे शंकराय च पूजां कुर्यात्। कण्ठे उत्कण्ठिन्यै, नीलकण्ठहराय नमः; पद्मधारिण्यै हस्तयोः, रुद्राय लोकनाथाय नमः; पारिरम्भिण्यै भुजयोः, त्रिशूलधारिणे हराय च नमः। देवीमुखे विलासिन्यै, वृषेशाय पुनः; स्मिते ललितस्मिताय, विश्ववक्त्राय नमः। नेत्रयोः मदनवासिन्यै, विश्वधाम्ने त्रिशूलधारिणे; भ्रुवोर्नृत्यप्रियाय, ताण्डवेशाय त्रिशूलधारिणे नमः। ललाटे इन्द्राण्यै, हव्यवादाय नमः; शिखायां स्वाहायै, गङ्गाधराय नमः। एवं शिवपार्वत्योः सर्वाङ्गेषु विश्वरूपयोः, मृदुलमुखयोः, चरणहस्तयोः प्रार्थना कृत्वा पूजां सम्यक् विधाय, वर्णचूर्णात् पद्मनीलोत्पलादीनि निर्मायेत्। शङ्खचक्रवलयस्वस्तिकाङ्कुशचामरादीनि चूर्णरूपाणि भूमौ पतितानि यावत्, तावत् सहस्रवर्षाणि शिवलोकमुपगच्छति। ततः चतुर्भिः पात्रैः सर्पिषः सुवर्णेन यथाशक्ति ब्राह्मणाय दद्याद्, समिद्भाण्डं तण्डुलमिश्रितजलं च प्रतिपक्षं चतुर्मासपर्यन्तं समर्पयेत्। ततोऽन्ये चतुर्मासे समानेन विधिना समिद्भाण्डे चतुर्भिः पिष्टपात्रैः, ततो तिलपात्रैः च दानं कुर्यात्। चन्दनजलं, पुष्पजलं, चन्दनलेपं, केसरजलं, अव्यतीतदधि, दुग्धं, गोशृङ्गोदकं च दद्यात्। पिष्टजलं, कुष्ठचूर्णजलं, उशीराजलं, यवपिष्टजलं च समर्पयेत्। तिलजलं प्राश्य, मार्गशीर्षादिमासेषु उपवासं कुर्यात्; प्रतिपक्षे प्रतिपक्षे प्राशनं नियतम्। सर्वत्र पूजायां शुक्लपुष्पाणि सदा प्रशस्तानि; दानेऽपि एषः मन्त्रः सदा जपनीयः—"गौरी सदा मय्यनुकम्पिता भवतु, पापनाशिनी, शुभदा, ललिता भवानी सौभाग्यं सर्वसिद्धिं च ददातु।" संवत्सरान्ते लवणं, गुडघटं, सार्जिकां, चन्दनं, नेत्रपट्टकं, सुवर्णपद्मं च दद्यात्। सुवर्णमयं उमामहेश्वरप्रतिमां इक्षुफलैः भूषितां, शय्यां कर्णिकायुक्तां, उपधानं च ब्राह्मणाय भार्यया सह "गौरी मय्यनुकम्पिता भवतु" इति उक्त्वा दद्यात्। अयं तृतीयः शाश्वतः व्रतः ‘आर्द्रानन्दकरी’ इति प्रसिद्धः; एनं यः आचरति, सः शम्भोः परमं पदम् आप्नोति। अस्मिन्लोके नित्यं सुखं, धनं, श्रीः, दीर्घायुः, आरोग्यं च लभते; कस्यापि दुःखं न भवति। स्त्री, कन्या, अथवा विधवा अपि एतद्व्रतमाचरन्ती तस्य फलमवाप्नोति, देवीकृपया प्रियं फलम्। पक्षे पक्षे मन्त्रपूजाविधानज्ञः यः एतदाचरति, सः रुद्राण्याः लोकं गच्छति, यत्र पुनरागमनं दुर्लभम्। यः प्रतिदिनं शृणोति, वा श्रोतुं कारयति, सः त्रिकालं इन्द्रलोकस्य गन्धर्वैः पूज्यते। या स्त्री, पतिव्रता वा विधवा वा, एतत्तृतीयं सुखदं सर्वदुःखनाशनं व्रतमाचरति, सा स्वगृहे शतानि सुखानि अनुभवति, पश्चात् गौरीपदं प्राप्नोति। इदानीं अन्यं तृतीयव्रतं सर्वकामदं वक्ष्यामि। यत्र यत् दत्तं, हुतं, जपितं च, तत् अक्षयं भवति। वैशाखस्य शुक्लपक्षे तृतीय्यां यः आचरति, तस्य पुण्यस्य फलं सर्वदा अक्षयम्। विशेषतः कृत्तिकायां संयोगे सम्यग्विधिना पूजायां, यत् दत्तं, हुतं, जपितं च, तत् अक्षयम् इति कीर्त्यते। तस्य कुलं अक्षयं भवति, तस्य पुण्यं तस्यां दिवसे अक्षयम्; सः अक्षतैः विष्णुना पूज्यते, तस्मात् ‘अक्षय्य’ इति कथ्यते। स्नात्वा नराः अक्षतान् विष्णवे ददति, तद्वत् ब्राह्मणेभ्यः अक्षतान् सम्यग्, सुसिद्धपिष्टकान् च दद्यात्; यथा स्वयम् अन्नं भुङ्क्ते, तथा अक्षयफलमश्नुते। यः केवलं एकं तृतीयव्रतं सम्यगाचरति, सः सर्वेषां तृतीयव्रतानां फलं लभते। उपवासनं कृत्वा जनार्दनं पूजयन् तृतीय्यां, राजसूयस्य फलं प्राप्य परं पदं याति। कस्मिन्नु व्रते मधुसूदन मधुरवाक्यं जायते, जनानां मध्ये महत् सौभाग्यं, सर्वविद्यायां कौशलं च स्यात्? तथा दम्पत्योः सौहार्दं, बन्धुषु च, पुरुषाणां दीर्घायुः—एतद् सर्वं मम ब्रूहि माधव। त्वया उत्तमं पृष्टम्, नृप; शृणु ‘सरस्वतीव्रतं’, यस्य केवलश्रवणेन सरस्वती तुष्यति। यः भक्त्या एतदुत्तमं व्रतमाचरति, तस्य दिवसस्य आरम्भे ब्राह्मणान् पूज्य, सत्कारं कुर्यात्। अथवा रविवासरे, ग्रहणक्षेत्रबलानुसारं, ब्राह्मणान् क्षीरपाकेन तर्पयेत्, तान् ब्राह्मणसूक्तानि जपयित्वा सत्कुर्यात्। एवं तु, धर्मनिष्ठ, एतानि व्रतानि यथोक्तविधिनैव आचरन्, नरः स्त्री वा, सर्वकामान्, अक्षयपुण्यं, सौभाग्यं, दीर्घायुष्यम्, सर्वविद्यां च प्राप्नोति, अन्ते च परमं शिवपदं लभते।