पूर्ववत् जलकुम्भे वसिष्ठोऽपि स्थितः। ततः शान्तात्मा महायशाः अगस्त्यऋषिः शुभ्रवर्णः, चतुर्भुजः, एकाक्षः यज्ञसूत्रकमण्डलुधरः तत्र जातः। मालयपर्वतेषु कस्यचित् देशे स ऋषिः, वैखानसविधिना स्वपत्नीसमेतः ब्राह्मणैः परिवृतः, महातपः कठिनानि तपांसि चकार। दीर्घकालानन्तरं, तारकासुरेण संसारः महतीनां क्लेशानां पश्यन्, स ऋषिः कोपाविष्टः वरुणालयं समुद्रं पपौ। ततो देववराः शंकरादयः तेन तुष्टाः। ब्रह्मा भगवांश्च विष्णुश्च तं वरदाने समुपेत्य ऊचतुः—“वृणीष्व भगवन् यं कामं इच्छसि।” अगस्त्यः प्राह—“ब्रह्मणो युगसहस्राणां पञ्चविंशतिः कोट्यः यावत्, दक्षिणायनमार्गे दिव्ययानस्थो वत्स्यामि। यः जनः मम दिव्ययानोदयकाले पूजनं करोति, स सप्तलोकाधिपतित्वं लभते।” एवं संस्तूय तैः ‘एवमस्तु’ इति उक्त्वा देवाः यथागतं जग्मुः। अतः पण्डितैः सदा अगस्त्याय अर्घ्यं दातव्यम्। तस्य अर्घ्यदानविधिं पृष्टवति—“कथं भगवन् अर्घ्यं दातव्यं? अगस्त्यपूजाविधिं वक्तुमर्हसि।” प्रभाते स्नात्वा, शुक्लवस्त्रमाल्यधारी, श्वेततिलान् गृहीत्वा, शुद्धकुम्भं पुष्पवस्त्रालङ्कृतं रत्नपञ्चकपूरितं, तैलपात्रं, विविधान्नफलानि, ताम्रपात्रं च स्थापयेत्। कुम्भमुखे सुवर्णपुरुषं अङ्गुष्ठमात्रं दीर्घबाहुं चतुर्मुखं सप्तधान्यवस्त्रसंवृतं स्थापयेत्। ततो कांस्यपात्रेण अक्षतैः शङ्खेन च, मन्त्रेण तं दक्षिणाभिमुखं स्थूलोदरीणं दीर्घबाहुं ब्राह्मणं एकचित्तः उत्थाप्य दद्यात्। सामर्थ्ये शुक्लगवां वत्सयुक्तां रजतपादां सुवर्णमुखीं पूर्णदुग्धां घंटायुक्तां ब्राह्मणाय नमस्कृत्य दद्यात्। एषा दानविधिः सप्तदिनानि, अथवा दश, वा अधिकानि, सप्तमसूर्योदयपर्यन्तं कर्तव्या। ततः काशपुष्पसदृशं, वह्निवायुसंभूतं, मित्रावरुणसुतं, कुम्भसंभव अगस्त्यं नमामि। देवानां नाथं, रत्नप्रियं, विन्ध्योद्भवविनाशकं, जलविषमेखलापहं, लङ्कावासिनं पुनः पुनः नमामि। यः वातापिं जग्धवान्, यः कदाचिद् समुद्रं शोषितवान्, लोपामुद्रापतिं श्रीमान् अगस्त्यं पुनः पुनः नमामि। शुभानने लोपामुद्रे, भाग्यवती ऋषिपत्नी, त्वां नमामि; मम अर्घ्यं गृहाण। एषा पूजा यः प्रतिवर्षं करोति, स न पतति, च कर्म सुफलदं भवति। होमकर्म समाप्त्य, तदनन्तरं फलं न भुञ्जीयात्; यः अर्घ्यं विधानुसारं ददाति— स इह लोके रूपसम्पन्नः आरोग्ययुक्तः भवति; द्वितीयेन भुवर्लोकं, ततोऽपि परमं स्वर्गं प्राप्नोति। सप्तार्घ्यदानं कृत्वा सप्तलोकान् लभते; सर्वजीवनं यः कुर्यात् स परं ब्रह्म प्राप्नोति। यः अत्र ऋषिकुम्भजस्य अर्घ्यदानाख्यानं पठति, शृणोति, वा चिन्तयति, स विष्णोः धाम्नि अमरगणैः पूज्यते। अथ जनार्दनः पृष्टवान्—“यद् ऐश्वर्यारोग्यदं, परत्र अक्षयपुण्यदं, भोगमोक्षप्रदं तत्त्वं तन्मे कथय।” श्रीदेव उवाच—“पुरा देवी पृष्टवती, तदा कैलासशिखरे स्थितः पुरहरः जगद्व्यामोहं व्याख्यातवान्। तस्य धर्म्यस्य रमणीयस्य भोगमोक्षफलदस्य आख्यानस्य वक्ष्यामि। शृणु देवी, पुरुषस्त्रीभ्यां सम्यक् अनन्तपुण्यदं परमपूजनविधिं। नभस्ये, वैशाखे, वा शुभमार्गादौ, शुक्लपक्षस्य तृतीयायां स्नानं कुर्यात्, पित्र्यपिष्टकर्षरद्भिः। गव्यपित्तं गोमूत्रेण, सगोरजेन, दध्ना, चन्दनेन च मिश्रयित्वा ललाटे तिलकं दद्यात्; तत् श्रीललितायाः प्रियं, सर्वदा श्रीआरोग्यदं। प्रतिपक्षतृतीयायां शुचिवस्त्रधारणं पुरुषेण, स्त्री स्वसंयमिता रक्ताम्बरं धारयेत्। विधवा गेरुवावस्त्रं, कन्या श्वेतवस्त्रं धारयेत्; ततो देवीं पञ्चगव्येन स्नापयेत्, ततः क्षीरेण, मधुना, पुष्पगन्धोदकेन च। श्वेतपुष्पैः, विविधैः फलैः, धान्यजीरकतिललवणगुडक्षीरघृतैः पूजयेत्। श्वेतशालितिलैः सदा पादादारभ्य पूजनं कुर्यात् प्रतिपक्षे। पादयोः वरदायै नमः, गुल्फयोः श्रीyai, जान्वोः अशोकायै, जानुयोः पार्वत्यै नमः। ऊरुषु मङ्गलकारिण्यै, श्रोणिषु वामादेव्यै, उदरे पद्मोदरायै, उरसि कामश्रियै नमः। हस्तयोः सौभाग्यदायिन्यै, भुजयोः हरप्रिये शोभायै, मुखे दर्पणवासिन्यै, स्मिते कामदायै नमः। घ्राणे गौरी, नेत्रयोः उत्पला, ललाटे तुष्ट्यै, केशेषु कात्यायन्यै, शीर्षे च नमः। पुनः पुनः गौरी, धिष्ण्या, कान्ति, श्रीः, रम्भा, ललिता, वासुदेव्यै नमः। एवं सम्यक् पूज्य, तस्याः पुरतः केसररेणुना द्वादशदलपद्मं रेखयेत्, मध्ये बिन्दुं दद्यात्। पूर्वे गौरीं स्थापयेत्, ततः अपर्यां, दक्षिणे भवानीं, ततो रुद्राण्यां। पश्चिमे सौम्यां मदनसख्यां, वायव्ये पाटलां उग्रां, तयोर्मध्ये उमां अपि स्थापयेत्। एवं स धर्म्यमिमं पूजनविधिं शृण्वन्, आचरन्, वा, पुरुषः स्त्री वा, अनन्तपुण्यलाभी भवति।