तस्मात् एकेनैव रूपेण लोके मुनिरूपेण वायुनाऽपि सह जातोऽग्निः। मानवदेहेऽपि सन्, अगस्त्येन सागरं शोषयित्वा, हे अग्ने, दिव्यत्वं पुनः प्राप्स्यसि। इन्द्रशापेन तस्मिन्नेव क्षणे तौ उभौ भूमौ पतित्वा, मुनिश्रेष्ठ, घटात् एकदेहेन जातौ। मित्रवरुणतेजसा सः वसिष्ठस्य कनिष्ठभ्राता अभवत्; अगस्त्यः घोरतपस्वी पुनः मुनिरूपेण जातः। कथमेष वसिष्ठस्य भ्राता अभवत्, हे नगरान्तक? कथं च मित्रवरुणौ तस्य पितरौ स्मृतौ? कथं च अगस्त्यस्य घटसम्भवः जातः? पुरा गन्धमादनगिरौ धर्मपुत्रः विष्णुः महत्तपः कृतवान्। तस्य तपसा बिभ्यन् इन्द्रः, माधवमाण्गिकौ च, अप्सरसां गणैः सहितौ, तत्र व्यवधानाय प्रेषयामास। हरिः गीतवाद्यगन्धैः कामोपपत्तिभिश्च न चञ्चलितः, न च माधवमाण्गिकयोः कामेन विकारं प्रपेदे। तदा कामपीडितानां स्त्रीणां समूहः निराशः अभवत्। तान् च सम्प्रेरयितुं, पुरुषश्रेष्ठः स्वजङ्घायाः स्त्रियं ससर्ज, या त्रैलोक्यजनानां मनोहरिणी स्यात्। सा अप्सरः सामान्यतः, हरिः तां सर्वदेवानां समक्षं उक्तवान्—"उर्वशीति नाम्ना लोके या ख्याता भविष्यति।" ततः सा उर्वशी मित्रेण कामिता आहूता—"मां तोषय" इति। सा प्रत्युवाच—"एवं भवतु"। सा गगनं यान्ती, नीलोत्पललोचना, वरुणेन पृष्ठतः गृहीता, किन्तु सैव वरुणं न अङ्गीकृतवती। सा उवाच—"पूर्वं मया मित्रः वृत्तः, अद्य तव नारी नास्मि, प्रभो।" वरुणः प्रत्युवाच—"मयि चित्तं स्थापयित्वा गच्छ।" तस्याः गच्छन्त्याः, मित्रः "एवं भवतु" इति उक्त्वा, ताम् शप्तवान्—"मानुषलोके सोमपुत्रेण सह सायुज्यं गच्छ।" "यत् त्वं गणिकावृत्त्या आचरितवती, तस्मात् सः सह संगच्छ।" ततो मित्रवरुणयोः वीर्यं घटे न्यस्तम्; तस्मात् द्वौ महर्षी जातौ। कदाचित् निमिनाम राजा स्त्रीभिः सह अक्षैः क्रीडन्, तत्र ब्रह्मसम्भवः वसिष्ठः आगतः। राज्ञा तस्य सत्कारो न कृतः, तस्मात् मुनिः तम् शप्तवान्—"अशरीरः भव।" तेन सः मुनिः अपि तेनैव प्रकारेण शप्तः। उभयोः परस्परशापात् मनः प्रस्थितम् इव; ते ब्रह्माणं जगद्गुरुं गतवन्तः शापमोचनाय। ब्रह्मणा आदेशेन निमेः चेतना नेत्रेषु प्रविष्टा, तेन प्राणिनां निमेषः विश्रामाय जातः, हे नारद। वसिष्ठः अपि यथापूर्वं घटे आसीत्; ततः प्रशान्तमुनिः, श्रीमान् अगस्त्यः, शुक्लवर्णः, चतुर्भुजः, नेत्रयज्ञोपवीतकमण्डलुधरः जातः। मलयपर्वतस्य कस्यचित् देशे, वैखानसविधिना, भार्यया सह, ब्राह्मणसमूहैः परिवृतः, सः अतिदुःखकराणि तपांसि अकरोत्। दीर्घकालेन, तारकदैत्यानां पीडया त्रैलोक्यं दृष्ट्वा, क्रुद्धः सः सागरं वरुणालयं पपौ। तदा सर्वे वरदायकाः शङ्करादयः तेन तुष्टाः; ब्रह्मा च श्रीविष्णुः तस्मै वरदानाय आगतौ—"वरं वृणीष्व" इति। "पञ्चविंशत् कोट्यः ब्रह्मसहस्रवर्षाणां यावत् कालं दिव्ययानं दक्षिणायने स्थित्वा वत्स्यामि।" "यः मे दिव्ययानोदयकाले पूजनं करिष्यति, सः सप्तलोकनाथत्वं प्राप्स्यति।" "एवं भवतु" इति उक्त्वा देवा यथागतं गता; तस्मात् पण्डितैः सदा अगस्त्यायार्घ्यं दातव्यम्। कथं तु तस्यार्घ्यदानं, भगवन्? सम्यक् अगस्त्यपूजनविधिं वद। प्रातःकाले, स्नात्वा, शुक्लवस्त्रगन्धमाल्यधारी, शुक्लतिलं गृहीत्वा, निर्मलं घटं पुष्पवस्त्रालङ्कृतं, पञ्चरत्नपूर्णं, घृतपात्रं, नान्नफलयुतं, ताम्रपात्रं स्थापयेत्। तस्य घटस्य मुखे, अङ्गुष्ठमात्रं सुवर्णपुरुषं, दीर्घबाहुं, चतुर्मुखं, सप्तधान्यवस्त्रसंवृतं स्थापयेत्। कांसपात्रेण, अक्षतान्, शङ्खेन च, मन्त्रेण, दक्षिणाभिमुखं, स्थूलोदरसुवर्णबाहु ब्राह्मणाय, एकचित्तः समर्पयेत्। समर्थः सन्, शुक्लवस्त्रां वत्सयुक्तां, रजतपादां, सुवर्णमुखीं, पूर्णदुग्धां, घंटायुक्तां धेनुं ब्राह्मणाय दद्यात्। एवं सप्तदिनानि, वा दश, वा अधिकानि, सप्तमसूर्योदयपर्यन्तं, दातव्यम्। "काशफुलसदृशं, वह्निवायुसम्भूतं, मित्रवरुणात्मजं, घटसंभूतं अगस्त्यं नमामि।" "देवेश, रत्नप्रिय, विन्ध्यवृद्धिक्षयकारिन्, मेघवारिविषहर, लङ्कावासिन्, तुभ्यं नमः।" "यः वातापिं जग्धवान्, यः सागरं शोषितवान्, लोपामुद्रेश्वरं पुनः पुनः नमामि।" "कान्ते, भाग्यवती, मुनिपत्नी, सुन्दरमुखि लोपामुद्रे, तुभ्यं नमः; ममार्घ्यं गृहाण। एतद् वर्षे वर्षे कृत्वा, पतनं न भवति, कर्म च फलं ददाति।" होमं कृत्वा, फलं न भक्षयेत्; यः अस्य विधिना अर्घ्यं ददाति— सः इमं लोकं सौन्दर्यस्वास्थ्ययुक्तं प्राप्नोति; द्वितीयेन भुवर्लोकं; ततो परमं स्वर्गं।