आश्वयुजमासे पयः सेवनीयम्, कार्त्तिके तु दधिमिश्रितं घृतं, मार्गशीर्षे गोमूत्रं, पौषे च घृतस्य सेवनं विधेयम्। माघमासे तिलकृष्णाः पञ्चगव्येन सह प्रयुज्यन्ते। फाल्गुने तु ललिता, विजयाया, भद्रा, भवानी, कुमुदा, शिवेति नामानि स्मर्तव्यानि। एवं वासुदेवी, गौरी, मङ्गला, कमला, सती, उमा—एतानि नामानि अपि यथाकालं आह्वेयानि, तेषां प्रीत्यर्थं समर्पणसमये उच्चार्यन्ते। मल्लिका, अशोकः, पद्मः, कदम्बः, नीलोत्पलः, मालती, कुब्जका, करवीरः, बाणः, नूतनं कुङ्कुमं, सिंधुवारेति—एते पुष्पाः प्रतिमासं क्रमशः स्मरणीयाः। जपापुष्पम्, कुसुम्भम्, मालती, शतपत्रं च—यद् यद् उपलब्धं तद् युक्तं, करवीरः सर्वदा श्रेयः। एवं संवत्सरपर्यन्तं नियमानुसारं व्रतम् आचरितव्यम्। स्त्री वा भक्त्या शिवं सम्पूज्य, कन्या वा, व्रतावसाने सर्वोपस्करयुक्तं शय्यादानं दातव्यम्। तत्र सुवर्णमयं उमामहेश्वरप्रतिमां, वृषभं च गावः सहित्य शय्यायां स्थाप्य, ततः ब्राह्मणाय प्रदेयम्। अन्यानि द्वन्द्वानि शक्त्या वस्त्रादिभिः, धान्याभरणगवां दानेन, समृद्ध्या सत्कार्याणि; न कदापि कर्कशता न च मानं कर्तव्यम्। शुभशय्याव्रतं यः सम्यगाचरति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति, परमां गतिम् आप्नोति; एकं फलं त्यक्त्वापि व्रतम् आचर्यम्। यः कीर्तिं कामयते, स प्रतिमासं तां प्राप्नोति, सौभाग्यं, आरोग्यं, रूपं, दीर्घायुष्यम्, वस्त्राभरणालङ्कारैः चिरकालं युक्तः भवति, त्रिशतकोटिवर्षपर्यन्तं तानि न ह्रियन्ते। यः तु द्वादशवर्षाणि, सप्त वा अष्ट वा, शुभशय्याव्रतं आचरति, स अमरैः पूजितः श्रीकण्ठस्य गृहे त्रिसहस्रयुगपर्यन्तं वसति। स्त्री वा कन्या वा एतदाचरति, सा अपि देवीप्रसादात् तद् फलम् आप्नोति। यः केवलं शृणोति, वा दातुम् उद्यच्छति, स विद्याधरः भूत्वा दिव्यलोके चिरं वसति। एतत् पूर्वं मदनेन, शतधन्वना, कृतवीर्यपुत्रेण, ततो वरुणेन वा नन्दिना च अत्र आचरितम्; तर्हि उत्तरजन्मनां फलं किम्? भूर्लोकः, ततः भुवर्लोकः, स्वर्लोकः, महर्लोकः, जनलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकश्च—एते सप्त देवलोकाः कथ्यन्ते। कथं तेषां सर्वेषां क्रमशः ऐश्वर्यम् आप्यते? अस्मिन् लोके किम् उपायेन शुभरूपं, दीर्घायुः, सौभाग्यं, वित्तसमृद्धिं च प्राप्यते, इति नगराधिपते पृष्टम्। पूर्वं, अग्निः वायुनासह पृथिव्यां इन्द्राज्ञया देवानां शत्रून् हन्तुम् प्रेषितः। सहस्रशः असुराः अग्निना दग्धाः, तदा तारकः, कमलाक्षः, कालदंष्ट्रः, परावसु, विरोचनश्च युद्धात् पलायिताः। ते सागरजलानि प्रविश्य तत्र स्थिताः; किन्तु अग्निवायुभ्यां तेषाम् अपि तिरस्कारः कृतः, तेषां जयः दुष्करः आसित्। ते असुराः देवमानुषसर्वचराणि पीडयन्तः, पुनः पुनः जलानि प्रविश्य, सर्वान् ऋषीन् अपि क्लेशयामासुः। एवं पञ्चसप्तसहस्रवर्षाणि, जलदुर्गे रक्षिताः, त्रैलोक्यं व्यथयन्तः स्थिताः। ततः अग्निवायू, इन्द्रप्रेरितौ, आज्ञां ददतुः—"एष सागरः अद्य शोष्यताम्!" इदं वरुणालयं शत्रूणां शरणं जातम्, अतः युवाभ्यां अद्यैव विनाश्यताम्। तदा तौ शक्रं समुपगम्य, "एष धर्म्यं नास्ति—सागरविनाशः," इति अवोचताम्। "अत्रैकयोजनपरिमिते अपि, शतकोटिप्राणिनः वसन्ति, कथं तर्हि तस्य विनाशः युक्तः?" इति उक्त्वा, तौ पापं कर्तुं न इच्छताम्। तदा कोपसंरक्तलोचनः देवेन्द्रः, अग्निवायू द्वयं प्रति, अग्निवत् कोपेन इदं वचनम् अब्रवीत्—"अमृताः न कदापि धर्माधर्मसंकरं प्राप्नुवन्ति; विशेषतः युवयोः, यौ महत्त्वं धारयथः, एष धर्मः स्यात्।" "युवां मम आज्ञां अवज्ञाय, मुनिव्रतं अहिंसां च गृह्य, शत्रौ धर्मार्थवर्जितं कर्म कृतवन्तौ, अग्ने। अतः, एकरूपेण लोके मुनिरूपेण मानवेषु जन्म प्राप्स्यथः, वायुसहितः।" "मानवेषु अपि, अगस्त्येन सागरं शोषयित्वा, अग्ने, पुनः दिव्यत्वं प्राप्स्यसि।" इत्येवं इन्द्रशापात्, तदा एव, तौ भूमौ अपतताम्, एकशरीरेण कुम्भात् जातौ। मित्रवरुणशक्त्या, वसिष्ठस्य अनुजः जातः, अगस्त्यः घोरतपाः पुनरपि मुनिरूपेण अवतरत्। कथं स वसिष्ठस्य भ्राता जातः? कथं मित्रवरुणौ तस्य पितरौ स्मृतौ? कथं च कुम्भसम्भवोऽगस्त्यस्य? इति पृष्टम्। पूर्वम्, धर्मपुत्रः विष्णुः एकदा गन्धमादनपर्वते महत्तपः अकरोत्। तस्य तपसा भीतः इन्द्रः, माधवमेकं, अनंगं च, अप्सरसां गणैः सह, तस्य विघ्नाय प्रेषयामास। किन्तु हरिः गीतवाद्यगन्धरसादिभिः, माधवेन अनंगेन वा, न चित्तविक्लवः जातः, न कामेन कम्पितः। तदा कामार्तनारीगणः विषण्णः अभवत्। तान् च प्रमोदयितुं, पुरुषश्रेष्ठः स्वजङ्घायाः एका स्त्रीं समुत्पादितवान्, या त्रैलोक्यजनान् मोहयेत्। तया देवाः विक्लविताः, अप्सरसां सन्निधौ, हरिः सर्वदेवान् प्रति तयोः द्वयोः श्रेष्ठयोः इदं वचनं प्राह।