सर्वेषां हृदयेषु आनन्दस्वरूपः भगवाँश्च जनार्दनः, यः इच्छायाः अनुकूलं रूपं धारयितुं समर्थः, अत्र प्रसन्नो भवतु। तस्य पूजायाः विधिः प्रतिमासे कर्तव्यः—त्रयोदश्यां तिथौ उपवासं कृत्वा, अक्षरं विष्णुं श्रद्धया सम्पूजयेत्। पूर्वदिवसे द्वादश्यां केवलं एकं फलम् उपभुज्य, भूमौ शयनं कुर्यात्; ततो मासस्य त्रयोदश्यां, एकया गौः सह पूजायाः आरम्भः भवति। शयनं च देहविहीनस्य समर्पयेत्, सर्वसामग्रीयुक्तं, कामदेवस्य सुवर्णमूर्तिं तथा श्वेतदुग्धदायिनीं गौः च दद्यात्। वस्त्राभरणैः ब्राह्मणदम्पत्यौ यथाशक्त्यनुगृह्य, शयनं, गन्धं, अन्यानि च द्रव्याणि दत्वा, "सः प्रसन्नो भवतु" इति वदेत्। अग्नौ हविः शुक्लतिलैः कामनामानि जपित्वा समर्पयेत्; तथैव गोदुग्धेन कृतं घृतं च, क्षीरपाकं च धर्मज्ञेन निर्दिष्टं विधिना यजेत्। ब्राह्मणेभ्यः अन्नं दद्यात्, कृपणता वर्जयित्वा; यथाशक्तिं ईक्षुशकं पुष्पमालां च दद्यात्। यः मदनद्वादशीव्रतं विधिवत् आचरति, सः सर्वपापेभ्यः विमुक्तः हरिसमत्वं प्राप्नोति। अस्मिन लोके उत्तमपुत्रान्, सौभाग्यफलम् च भुङ्क्ते; स्मरः विष्णुः एव स्मृतः, आनन्दमूर्तिः महेश्वरः। सुखमिच्छुः कामरूपेण अङ्गजपतिं स्मरेत्; एतद् श्रुत्वा, दिति सर्वं कर्म सम्यक् अकरोत्। कश्यपः तस्य व्रतस्य महात्म्येन हृष्टः, पुनः आगत्य, तस्याः तपः अकरोत्, या कठिना, किन्तु सौन्दर्ययुवा च आसीत्। सः तां वरं वरणाय प्रेरयामास; सा तदा वरं वव्रे—इन्द्रघ्नं, महाबलसम्पन्नं पुत्रं। "सर्वामृतिघ्नं महात्मानं वरणे," इति उक्तवती; कश्यपः "महाबलः इन्द्रघ्नः" इति वाक्यं उक्तवान्। "अहं स्वयम् अत्र दास्यामि; किन्तु कर्तव्यम्, शुभे। आज्यपस्तम्बः पुत्रयज्ञं करिष्यति, साध्वी।" ततो अहं इन्द्रशत्रुग्रहोत्पत्तिं विधास्यामि। आस्तम्बः तदा पुत्रयज्ञं विपुलधनैः अकरोत्। सः "इन्द्रशत्रुः भवतु" इति विस्तारतः अर्पयामास; देवाः हृष्टाः, दानवाः विरोधिनः, दानवाः तु निवृत्ताः। ततः कश्यपः गर्भं दित्याः अन्तः स्थापयित्वा पुनः उक्तवान्—"सुन्दरि, अस्य गर्भस्य संरक्षणे प्रयत्नं कुरु।" "शतं वर्षाणि अस्मिन आश्रमे, शोभने, गर्भिणी न दिवसान् गणयेत्, न च भोजनं कुर्यात्।" वृक्षमूलानि न समीपं गच्छेत्, न च मुसलादिषु उपविशेत्। जलं न प्रवेशयेत्, रिक्तगृहं न स्थीयेत्, वल्मीकेषु न स्थीयेत्, चित्ते न चिन्ता भवेत्। नखैः, काष्ठलेपैः, भस्मना च भूमिं न खनयेत्; न च सदा शयीत, न च अतिक्रान्तं व्यायामं कुर्यात्। धान्यकूट, काष्ठ, भस्म, अस्थि, घटेषु न प्रविशेत्; जनैः न विवादं कुर्यात्, न च शरीरे हिंसा कुर्यात्। विस्रस्तकेशा न तिष्ठेत्, न च अशुचिः भवेत्; शिरसा उत्तरदिशं वा दक्षिणदिशं न शयीत्। न वस्त्रहीना, न चिन्तिता, न च शुष्कपादिनी भवेत्; अशुभवाक्यं न वदेत्, न च अतिक्रान्तं हास्यं कुर्यात्। सदा गुरुम् सेवेत्, शुभे निष्ठा भवेत्, सर्वौषधिसंयुक्तेन उष्णेन जलेन स्नानं कुर्यात्। रक्षाविधिं कृत्वा, शोभनं अलङ्कृत्य, गृहे पूजायाम् निष्ठा, प्रसन्नवदना, पतिसुखे तुष्टिः च साधयेत्। तृतीयदिवसे तथा पर्वदिने उपवासं कुर्यात्; गर्भवती स्त्री एवम् आचरितव्या। तस्याः पुत्रः धर्मसम्पन्नः, दीर्घायुः, वृद्धिः च प्राप्तः; अन्यथा, निश्चितं गर्भपातः भवेत्। तस्मात् गर्भे सावधानता कर्तव्या, एतद् आचरणं अनुवर्तयित्वा; "शुभं भवतु," इति उक्त्वा, कश्यपः पुनः तां उपदिशत्। सर्वसत्त्वानां पुरतः सा तत्रैव अन्तर्धानम् अकरोत्; ततः कश्यपस्य उक्तं विधिं अनुसरति स्म। इन्द्रः भयात् स्वर्गस्थानं परित्यज्य दित्याः समीपं आगच्छत्, तत्र तां सेवयामास। सः दित्याः दोषान्वेषणे इच्छन्, विनीतः, एकाग्रः, बाह्यतः शान्तः अभवत्। तस्याः कार्यं न ज्ञात्वा, धर्मेन आचारः अकरोत्; शतवर्षान्ते, त्रीणि दिवसा अवशिष्टानि, तदा सा आत्मनं सिद्धां मन्यते, हृष्टा, विस्मिता च। पादशुद्धिं न कृत्वा, विस्रस्तकेशा शयिता। दिनदिने शिरसा दक्षिणदिशं शयिता, निद्रया आक्रान्ता; तदा शचीपतिः ताम् अवसरं लब्ध्वा प्रविष्टः। वज्रेण देवेशः तस्याः गर्भं सप्तधा विचिन्त्य, सप्त पुत्राः सूर्यसमानप्रभा जाताः। ते सप्त पुत्राः रुदन्तः, गिरिशेन प्रतिषिद्धाः; पुनः रुदन्तः, हरिः प्रत्यक्षं तान् सप्तधा विभज्य। वृत्रहन्ता पुनः गर्भस्थे तान् पुनः छित्त्वा, एकैकं सप्त सप्त कृत्वा, तदाः एकोनचत्वारिंशत् (४९) जाताः, तीव्रं रुदन्तः। इन्द्रः तान् शमयितुं प्रयत्नं अकरोत्—"पुनः पुनः मा रुदन्तु" इति; तदाः वृत्रहन्ता विस्मयमाप, "किम् एषः?" इति। "कस्य धर्मस्य महात्म्येन एते पुनः जीविताः?" इति मनसा चिन्तयित्वा, मदनद्वादशीव्रतस्य फलम् ध्यानात् अवगच्छत्।