प्रभाते शुद्धकाले, ब्राह्मणानां शतं गवां दानं कर्तव्यम्, अथवा अष्टषष्टिं, पञ्चाशत्, षट्त्रिंशत्, वा पञ्चविंशतिं दातव्यम्। ततः संवत्सरस्य यत् पुण्यकालं निर्दिष्टं, तस्मिन्नेव शोभनसुखे मुहूर्ते, वेदघोषैः, गान्धर्वगीतैः, नानावाद्यनिनादैः सह सर्वं समाचरेत्। तत्र सुवर्णाभरणैः शोभितां गाम् आदाय, ताम् उदके प्रवेश्य, सामगीतैः स्तुतिवचनैः सह ब्राह्मणाय दद्यात्, हे जनाधिप। पञ्चरत्नैः भूषितं सुवर्णपात्रं गृहीत्वा, तत्र मकरमत्स्यादिरूपाणि स्थापयित्वा, वेदवेदाङ्गविद्भिः ब्राह्मणैः धार्येत। उत्तराभिमुखीं गाम्, नद्युदकेन सह, दधिमिष्टान्नसमेतया, मध्ये जलस्य स्थापयेत्। अथर्वमन्त्रैः स्नाप्य, "मा प्रतिनन्द" इति च "आपः शान्तिं कुर्वन्तु" इति चोच्चार्य, ततः मण्डपं नयेत्। ततः सरसि पूजां कृत्वा, सर्वतश्च होमादिकं समाचरेत्; चत्वारि दिनानि, हे मुनेश्रेष्ठ, अग्निहोत्रं स्थापयेत्। चतुर्थे दिने मुख्यकर्म समाचरेत्; तत्रापि यथाशक्ति दानं दद्याद्, हे नृसिंह, वरुणस्य तुष्ट्यर्थम्। यज्ञपात्राणि साधनानि च सम्यक् कृत्वा, ऋत्विजेभ्यः समं वितरति; मण्डपं विभज्य, सुवर्णपात्रं शय्यां च स्थापकाय दद्यात्। ततः सहस्रं ब्राह्मणानां, अथवा अष्टशतानि, यथाशक्ति पञ्चाशद् वा विंशतिं वा भोजयेत्; एवं सरसां विधानं पुराणेषु प्रतिपादितम्। एष एव नियमः कूपेषु, तडागेषु, सर्वपद्मवन्येषु च, तद्वत् प्रतिष्ठासु च। देवालयादिषु भूम्यधिष्ठितेषु मन्त्रभेदः; अल्पधनस्यायं विधिः स्वयम्भुवा निर्दिष्टः, एकाग्निवत् समाचर्यः, लोकेषु कृपणभावं विना। वर्षासु जलस्थितौ अग्निष्टोमफलम्; शरदि पूर्वोक्तं फलम्; हेमन्ते शिशिरे च वाजपेयातिरात्रसमं फलं स्यात्। वसन्ते अश्वमेधसमं फलम्; ग्रीष्मे जलस्थितौ राजसूयातिरिक्तं फलं लभ्यते। हे महाराज, एतेषु कर्मसु यः कश्चिद् विशेषतः प्रवर्तते, परम्परया अपि अशुद्धबुद्धिः सन् शीघ्रं रुद्रलोकं गच्छति, शुद्धः सन् स्वर्गे अनन्तान् कल्पान् रमते। सः बहून् लोकान् महान्तः क्षुद्रांश्च, द्वौ परार्धौ स्त्रीभिः सहितः भुङ्क्ते, तस्य यज्ञस्य फलेन पुनः विष्णोः परमं पदं प्राप्नोति। इदानीं वृक्षारोपणस्य यथाविधि विधानं विस्तरेण कथयिष्यामि, येन विधिना पण्डितैः वृक्षारोपणं पालनं च कर्तव्यमिति। वृक्षारोपणात् परं मृत्युनन्तरं के लोकाः प्राप्यन्ते, के फलानि लभ्यन्ते, तदपि वक्तुमर्हसि। वृक्षाणां क्रियाविधानं, उद्यानस्य च, सर्वं तडागविधिना समं, हे लोकनाथ। ऋत्विजां संनिवेशः, मण्डपस्य निर्माणं, विद्वानाचार्यस्य संस्थापनं च कर्तव्यम्; ब्राह्मणान् सुवर्णवस्त्रस्नानगन्धैः पूजयेत्। वृक्षान् सर्वौषधजलैः प्रक्षिप्य, पिष्टकैः अलङ्कृत्य, मालाभिः भूषयित्वा वस्त्रैः वेष्टयेत्। सर्वेषां कर्णच्छेदः सुवर्णसूच्याः कर्तव्यः, अञ्जनं च सुवर्णदण्डेनैव। सप्ताष्ट फलानि, यथाकालं शुद्धानि, प्रतिवृक्षं सम्यक् स्थाप्य, वेदिकायां प्रतिष्ठापयेत्। गुग्गुलुधूपः श्रेष्ठः; तानि ताम्रपात्रेषु स्थाप्य, सप्तधान्यैः सह, वस्त्रगन्धस्नानैः च अभ्यञ्जनं कृत्वा। सर्ववृक्षेषु घटान् स्थाप्य, सुवर्णेन पूरयित्वा, देवतानां हविर्देयम्। प्रत्येकस्य, विशेषतः लोकपालानां, इन्द्रादेः, वृक्षपतये च, द्विजैः अग्निहोत्रं कारयेत्। ततः श्वेतवस्त्रसंवृत्तां, सुवर्णाभरणधारिणीं, क्षीरदायिनीं, कांस्यपात्रसुवर्णशृङ्गयुक्तां गाम्, वृक्षमध्यात् उत्तराभिमुखीं मोचयेत्। ततः स्नपनमन्त्रेण, गीतवाद्यसमन्वितेन, ऋक्-यजुः-साममन्त्रैः, वरुणमन्त्रैश्च, श्रेष्ठो ब्राह्मणः तैः एव घटैः वृक्षान् स्नापयेत्। स्नाप्य, शुक्लवस्त्रधारी यजमानः, पश्चात् सर्वान् ऋत्विजः गवां दानेन, यथाशक्ति, समाहितचित्तः पूजयेत्। चतुर्दिनं क्षीरभोजनं दद्याद्, सुवर्णसूत्रवस्त्राणि, कङ्कणानि, मुद्राः, शुद्धवस्त्राणि, शय्यापात्रपादत्राणानि च वितरति। सर्षपयवतिलैः, पलाशसमिधा, होमं कुर्यात्; चतुर्थे दिने उत्सवः, पुनः यथाशक्ति दानानि। यद् यत् प्रियतमं स्यात्, तद् अनसूयया दद्यात्; आचार्याय द्विगुणं दत्वा, प्रणम्य विसर्जयेत्। यः एतेन विधिना वृक्षोत्सवं बुद्ध्या करोति, सः सर्वान् कामान् प्राप्य, अनन्तं फलमश्नुते। एकं वृक्षं स्थापयन् अपि नरः, हे नृप, सः अपि स्वर्गे वसति, इन्द्रस्य त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि। यः भूतानां रक्षणं वृक्षवत् समता कृत्वा करोति, सः परां सिद्धिं प्राप्नोति, यत्र पुनर्जन्म दुर्लभम्। एतत् यः नित्यं शृणोति, वा पठयति, सः देवैः पूज्यते, ब्रह्मलोकं च गच्छति। अधुना अन्यं विधिं कथयिष्यामि, यः सर्वकामदं, पुराणविद्भिः "सौभाग्यशयन" इति प्रसिद्धम्। पुरा, यदा भूर्, भुवः, स्वः, महः लोकाः दग्धाः, सर्वेषां भूतानां सौभाग्यं एकत्र समागत्य, वैकुण्ठं गत्वा, विष्णोः उरः उपविश्य स्थितम्। ततः दीर्घकाले, सृष्ट्यन्ते, यदा जगत् अहंकारेणावृतं, तन्मात्रैः परिपूर्णं, परमपुरुषेण च युक्तम्— यदा पद्मयोनेः कृष्णस्य च प्रतिस्पर्धा जाता, तदा ज्वलनसमानं, उग्रं रूपं, अग्निवत् भयानकम्, हर्युरसः दग्ध्वा, तस्मात् तेजः उत्पन्नम्।