शुभनादैः तुङ्गध्वनिभिः च मृदङ्गनिनादैः सह, तत्त्वविद् शीघ्रं पञ्चवर्णमण्डलं निर्माति। ततः षोडशारचक्रं, पद्ममध्यं, चतुर्मुखं, चतुर्दिक्-चतुर्विभागं, मध्ये सुगोलं निर्मायति। एतत् वेदीमध्ये कृत्वा, धीरः सर्वदिशासु ग्रहान् लोकपालांश्च मन्त्रानुसारं स्थापयति। केन्द्रे कूर्मादीन् वरुणमन्त्राधारेण स्थापयित्वा, ब्रह्मा-शिव-विष्णूंश्च विद्वान् तत्र स्थापयति। विनायकं कमलजां अम्बिकां च स्थापयित्वा, सर्वलोकशान्त्यर्थं भूतगणं च यथाविधि स्थापयति। एवं पुष्पैः, अन्नैः, फलैः च अभिषेकं कृत्वा, जलपूर्णकलशान् वस्त्रैः परिवेष्टयति। द्वारपालान् सर्वतः पुष्पगन्धैः अलङ्कृत्य, आचार्यः तान् पाठनाय उपदिश्य, ततः पूजयति। ऋग्वेदपाठकान् पूर्वदिशि, यजुर्वेदपाठकान् दक्षिणदिशि, सामवेदपाठकान् पश्चिमदिशि, अथर्ववेदपाठकान् उत्तरदिशि स्थापयति। यजमानः उत्तराभिमुखः दक्षिणे उपविश्य, शुद्धान् पुनः यज्ञकर्मणि नियोजयति। मन्त्रपाठकान् उत्तमपाठनकुशलान् स्थितुम् आदेशयित्वा, मन्त्रविद् तान् सर्वान् अग्निं च अभिषिंचति। वरुणमन्त्रैः हविर्यजनं, घृतसमिधोः च समर्पणं कुर्यात्; ततः ऋत्विजः सर्वत्र वरुणमन्त्रैः आहुति समर्पयन्ति। नियमानुसारं ग्रहाणां, इन्द्रस्य, मरुतां, लोकपालानां, विश्वकर्मणः च यथाविधि आहुति समर्प्यते। पूर्वदिशि ऋग्वेदपाठकाः पृथक् रात्रिसूक्तं, रुद्रसूक्तं, शुद्धसूक्तं, शुभसूक्तं, पुरुषसूक्तं पाठयन्ति। दक्षिणदिशि यजुर्वेदपाठकाः इन्द्रसूक्तं, रुद्रसूक्तं, सोमसूक्तं, कुष्माण्डसूक्तं, जातवेदसूक्तं, सूर्यसूक्तं पाठयन्ति। विराजसूक्तं, पुरुषसूक्तं, हिरण्यसूक्तं, रुद्रसंहितां, बालसूक्तं, पञ्चमृत्युसूक्तं, गायत्रीसूक्तं, ज्येष्ठसाम च पाठयन्ति। पश्चिमद्वारे सामवेदगायकाः वामदेवसूक्तं, बृहद्साम, रौरव, सारथन्तर, गोव्रतं, कान्वसूक्तं, रक्षोग्नं, वायससूक्तं गायन्ति। उत्तरदिशि अथर्ववेदपाठकाः मनसा शान्तिपुष्टिसूक्तानि वरुणदेवताप्रधानं पाठयन्ति। पूर्वदिने वा रात्रौ वा, एतद्विधि अभिषेकं कृत्वा, हस्तिनां, अश्वानां, मार्गस्य, वर्मिगुहायाः, सरस्यः, गोशालायाः संगमस्थलात् मृदं गृह्य, चतुर्दिक्-कलशेषु स्थापयति। तस्य स्नानं रोचनया, सिद्धार्थया, सुगन्धद्रव्यैः, गुग्गुलुना, पञ्चगव्येन सह कर्तव्यम्। प्रत्येकं वस्तुं महामन्त्रैः यथाविधि अभिषेकं कृत्वा, रात्रिः विधिपूर्वकं यज्ञेन याप्यते। प्रभाते शुद्धदिने, शतं गोः ब्राह्मणेषु दातव्यम्, अथवा अष्टषष्टिः, पञ्चाशत्, षड्विंशतिः, पञ्चविंशतिः च। तदनन्तरं वर्षायाः शुभसंध्यायाम्, रम्ये शुभक्षणे, वेदघोषैः, गन्धर्वगीतैः, विविधवाद्यैः सह। सुवर्णाभरणैः अलङ्कृतां गाम् जलं नयेत्; सामगीतैः गायमानः, ब्राह्मणाय दद्यात्, जनाधिपते। पञ्चरत्नैः भूषितं सुवर्णपात्रं, मकरमत्स्यादिप्रतिमा युक्तं, वेदवेदाङ्गविद् ब्राह्मणैः धार्यम्। उत्तराभिमुखीं गाम्, नदीजलैः, दधि अक्षतानां च मिश्रितैः, जलमध्ये स्थापयेत्। अथर्वमन्त्रैः स्नानं कृत्वा, "मा प्रतिनन्द" "आपः शुभा भवतु" इति मन्त्रं जपित्वा, तां मण्डपं नयेत्। सरोवरे पूजां कृत्वा, सर्वतः आहुति समर्पयेत्; चतुर्दिनानि, श्रेष्ठमुनेश, यज्ञाग्निं धारयेत्। चतुर्थदिने यज्ञं कर्तव्यम्; तत्रापि, यथाशक्ति, दानं दातव्यम्, राजसिंह, वरुणशान्त्यर्थम्। यज्ञपात्राणि साधनानि च सम्यक् निर्माय, ऋत्विजः समं दद्यात्; ततः मण्डपं विभज्य, सुवर्णपात्रं शय्यां च स्थापकाय दद्यात्। ततः सहस्रं ब्राह्मणान्, अथवा अष्टशतं, अथवा पञ्चाशत्, विंशतिः वा भोजयेत्; एष सरोवरविधिः पुराणेषु प्रसिद्धः। एष एव विधिः कूपेषु, तडागेषु, सर्वपद्मसरोवराणां च, अभिषेकेषु अपि। भूतले न स्थितेषु देवालयादिषु मन्त्रमात्रविभागः; एष विधिः स्वयम्भुवाः निर्धारितः, अल्पशक्तिषु, एकाग्निवत् कर्तव्यः, लोके कृपणता वर्ज्यते। वर्षासु जलस्थिते अग्निष्टोमफलम्, शरदि पूर्वोक्तफलं, हेमन्तशीतकाले वाजपेयातिरात्रसमं, वसन्ते अश्वमेधसमं, ग्रीष्मे जलस्थिते राजसूयातिरिक्तं फलं। महराज, यः एतद्विशेषकर्माणि आचरति, स्मृत्या अपि अपवित्रबुद्धिः, शीघ्रं रुद्रधाम प्राप्य, अनन्तकल्पं स्वर्गे सुखानि भुङ्क्ते। सः द्विपरार्धं स्त्रीभिः सह महालोकान् अल्पलोकांश्च भुङ्क्ते, यज्ञफलेन पुनः विष्णोः परमं स्थानं प्राप्नोति। ततः शौनकादयः सूतं पृष्टवन्तः—"वृक्षारोपणविधिं विस्तारतः कथय, केन उपायेन बुद्धिमान् वृक्षारोपणं पालनं च कुर्यात्?" "के च लोकाः उक्ताः, केन कर्मणा मृत्युः फलम् लभ्यते, सर्वं वक्तव्यम्।" सूतः प्रत्यवदत्—"वृक्षविधिं, उद्यानभूमिविधिं च, तडागविधिना यथानियमं वक्ष्यामि, जगन्नाथ।" "ऋत्विजः संहृत्य, मण्डपं निर्माय, विद्वान् आचार्यः उपस्थितः, ब्राह्मणाः सुवर्णवस्त्रसुगन्धैः पूजनीयाः।