śṛṇu, bhagavan! yadā candrasya pūjā vidhānam iṣṭam, tadā prathamam suvarṇamayīṁ rohiṇīṁ candram ca nirmāya, candram ṣaḍaṅgulapramāṇam, rohiṇīṁ caturāṅgulapramāṇām kuryāt. aṣṭābhir muktābhir alaṅkṛtam, śvetavastrāvacchannam netrārthe, dugdhapūrṇakumbhe samāropya, punaḥ kāṁsyapātre ca taṇḍulair yuktaṁ, prātaḥkāle mantrasaṁyutam, taṇḍulena ikṣuphalena ca saha dadyāt. śvetāṁ gāṁ suvarṇamukhīṁ, rajatapādayuktām, vastraiḥ pātraiḥ ca, tathā śobhanāṁ śaṅkhāṁ dānam kuryāt. tataḥ, brāhmaṇadampatī alaṅkṛtya guṇair yuktau, candrasya rohiṇīsahitasyābhidheyaṁ kuryāt. yathā rohiṇī kadāpi na tyajati kṛṣṇarūpam candram, tathā mama samṛddhisaha saṁyogaḥ avyucchinnaḥ astu. yathā ca tvaṁ, he candra, sarvebhyaḥ paramaṁ sukham mokṣaṁ ca dadāsi, tathā mama bhogaḥ mokṣaḥ bhaktis ca sadā bhavet. evaṁ, yaḥ saṁsārabhīto mokṣakāmaś ca, asya śubhāśubhaśūnya, eṣa eva śreṣṭhaḥ vidhiḥ rūpalābhaḥ ārogyāya dīrghāyur bhavati. etat pitṝṇāṁ sadā priyam, he munīśvara; saptāni śatāni manvantareṣu trīṇāṁ lokānām īśvaraḥ bhūtvā, candralokaṁ prāpya, vidyud iva vimuktaḥ bhavati. strī vā rohiṇī vā yaḥ candraśayanavidhiṁ karoti, saḥ api phalaṁ prāpnoti, tasyāḥ punarjanma durlabhaṁ bhavati. yaḥ vā paṭhati śṛṇoti vā madhumathanasya pūjāṁ candrastutiṁ ca, manasāpi arpayati, saḥ śauryālayaṁ suragaṇaiḥ pūjyate. atha, ravi-vaṁśajaḥ viṣṇum salile nivasantaṁ papraccha: "sarassu, udyāneṣu, kūpeṣu, tadā vāpiṣu, padmasarassu ca, devatāyālayeṣu ca, ko 'tra adhvaryuḥ, he deva, kīdṛk vedikā ca bhavet? samyak kālaṁ, diśaṁ, deśaṁ, ācāryaṁ, dravyāṇi ca śreṣṭhāni kathaya, tattvataḥ sarvaṁ śrotum icchāmi." viṣṇuḥ uvāca: "śṛṇu, mahābāho, sarovadīnāṁ vidhim, yad purāṇeṣu kathitaṁ, vedavidaḥ anukīrtayanti. śubhe śuklapakṣe, sūryasya uttarāyaṇe, brāhmaṇaiḥ nirdiṣṭe puṇyadine karma kuryāt. pūrvābhimukhe vā uttarābhimukhe vā kṣetre, sarovarasya samīpe, śuddhāṁ caturhastaṁ caturasrāṁ vedikāṁ nirmāya, tathā ṣoḍaśahastāṁ caturasrāṁ maṇḍapaṁ kuryāt. vedikāyāḥ paritaḥ trīṇi khātāni, pratyekaṁ hastaṁ vistīrṇāni, kuryāt. navāni vā saptāni vā pañca vā, he nṛpa, na tu adhikāni, pratyekaṁ vitastiṁ vistīrṇāni, yoniḥ ṣaḍaṅgulī vā saptāṅgulī vā syāt. saptasu khāteṣu, trīṇi trīṇi kūrpāṇi, ekavarṇāni sarvatra, dhvajapatākābhiḥ śobhitaṁ kuryāt. maṇḍapasya dvārāṇi sarvataḥ kuryāt, aśvattha-udumbara-plakṣa-vaṭaśākhābhiḥ racitāni. aṣṭau śubhakarmāṇo 'dhvaryavaḥ, tathā aṣṭau dvārapālāḥ, aṣṭau ca vedavidaḥ brāhmaṇāḥ niyojayet. mukhyaḥ ṛtvik śreṣṭha-brāhmaṇaḥ syāt, samasta-lakṣaṇasaṁpannaḥ, mantravit, jitendriyaḥ, śīlaguṇayutaḥ, kulīnaś ca. pratyekasmin khāte jalapātrāṇi, yajñopakaraṇāni, śveta-cāmaraṁ ca vistīrṇe tāmrabhāṇḍe nidhāya, vividharūpāṇi bali-pātrāṇi devatābhyaḥ racayet, ācāryaḥ vicārya bhūmau sthāpayet. yūpaḥ trihastaḥ lavanavṛkṣakāṣṭhena vā, yājakasya mānena vā, śreyaskāmaḥ pratiṣṭhāpayet. pañcaviṁśatiḥ ṛtvijaḥ suvarṇālaṅkāraiḥ bhūṣitāḥ syuḥ, suvarṇakuṇḍalāḥ, keyūra-kaṅkaṇāḥ ca. tathā mudrikāḥ, yajñopavītāni, vividhāni vastrāṇi ca dhārayeyuḥ; ācāryaḥ samānamānitaḥ, punaḥ dviguṇaṁ ca, śayyāṁ ca, yadyat priyam, dadyāt. suvarṇamayaṁ kūrmaṁ makarāṁ ca, rajatamayaṁ matsyaṁ bherīṁ ca, tāmrakṛtaṁ karkaṭakaṁ maṇḍūkaṁ ca, lohakṛtaṁ nakraṁ ca, prārambhe samāsādya, he jananātha. śvetamālyāmbaradhāriṇaḥ, śvetagandhānulepanāḥ, sarvaiḥ auṣadhodakair vedavidbhiḥ snāpitāḥ syuḥ. yājakaḥ patnyā putraiḥ pautraiḥ ca saha, paścimadvāram samāsādya, maṇḍapam praviśet. tataḥ maṅgalasvanaiḥ bherīninādaiḥ ca, tattvavid varṇapañcakaṁ maṇḍalaṁ kṣipram racayet. tataḥ ṣoḍaśāraṁ cakraṁ, kamalagarbhaṁ, caturmukhaṁ, caturdikṣu caturbhujam, madhye ramaṇīyaṁ vartulam kuryāt. etad vedikopari kṛtvā, prājñaḥ sarvato grahān lokapālāṁś ca mantrānusāreṇa sthāpayet. madhye kūrmaṁ cānyān ca varuṇamantrāśrayeṇa pratiṣṭhāpayet, tathā brahmāṇaṁ, śivaṁ, viṣṇuṁ ca tatra niyojayet. vināyakaṁ padmagarbhāṁ ambikāṁ ca sthāpayet, sarvalokakṣemārthaṁ bhūtagaṇān ca tatra nyaset. evaṁ puṣpaiḥ naivedyaiḥ phalaiḥ ca saṁskāram kṛtvā, jalapūrṇakumbhān vastraiḥ veṣṭayet. sarvatra dvārapālān puṣpagandhaiḥ alaṅkṛtya, ācāryaḥ tān paṭhitum ājñāpya, pūjayet. ṛgvedapāṭhakān pūrve, yajurvedapāṭhakān dakṣiṇe, sāmavedapāṭhakān paścime, atharvavedapāṭhakān uttarataḥ sthāpayet. uttaramukhī yājakaḥ dakṣiṇe upaviśet; śuddhān punar yajñakarmāṇi kartum ājñāpayet. mantrapaṭhakān, ye mantrāṇāṁ paṭhane kuśalāḥ, tiṣṭhantam ājñāpayet; evaṁ vihitān sarvān agniṁ ca mantravid abhiṣiñcet.