द्विजातिभ्यः पञ्चरत्नविभूषितान् कुम्भान्, कृष्णाङ्गनां गावः सुवर्णं वस्त्राणि च विविधानि दातव्यानि। यदि सामर्थ्यम् अल्पं स्यात्, तर्हि यथाशक्ति एकां गाम् अपि दातव्यां मन्यते। वित्ते मिथ्याचारः कर्तव्यः न; एवं कृत्वा दोषः जायते। ये जनाः कृष्णाष्टमीं सप्तशतत्रिकल्पांश्च सम्यक् उपोष्य, देवेभ्यः पूजिताः, शिवलोकं सन्तः पूज्यन्ते। अथ चिरायुः, आरोग्यसम्पन्नः, वंशवृद्धिसहितः, राजपरिवारयुक्तः पुनः पुनः जन्म लभते। एषां साधनस्य व्रतम् आख्यातुं चन्द्रशेखरं पृष्टवान्। शिवः प्रत्युवाच—एष ते सम्यक् पृष्टं, यत् अक्षय्यं पुण्यं ददाति; पुराणविद्भिः गूढं रहस्यं वक्ष्यामि। अत्रोत्तमं व्रतं रोहिणी-चन्द्र-शयनं नाम अस्ति; तत्र सोमनामभिः नारायणः पूज्यते। सोमवारे शुक्लपक्षे पञ्चदशी यदा स्यात्, अथवा पौर्णमासी ब्राह्मण-क्षत्र-नक्षत्रे पतति, तदा पञ्चगव्यसर्षपैः स्नात्वा, 'आप्यायस्व' मन्त्रं अष्टशतम् पुनः पुनः जपेत्। शूद्रोऽपि परमभक्त्या, नास्तिकवाक्यं वर्जयित्वा, सोमं वरदं विष्णुं च पुनः पुनः प्रणमेत्। जपं समाप्त्य स्वगृहं गत्वा, फलेन पुष्पेण च मधुसूदनं सोमनामभिः पूजयेत्। सोमं शान्तं प्रणम्य, तस्य पादौ अनन्तालयरूपेण, जानु-शङ्कौ च, जघनं जलोदररूपेण, कटीं च अनन्तबाहुरूपेण पूजयेत्। कामदं सुखदं सोमं पुनः पुनः नमस्कुर्यात्; शशाङ्कस्य कटिं नित्यं पूजयेत्, उदरं च अमृतोदरं, नाभिं विशेषतः पूजयेत्। चन्द्रस्य मुखं पूजयेत्, दन्तान् द्विजराजान् पूजयेत्, स्मितं चन्द्ररूपेण, ओष्ठौ रजनीकान्तारूपेण पूजयेत्। नासां वनौषधिपतिरूपेण, भ्रू-नेत्रे इन्दुरूपेण, शौर्योरू नीलोत्पलसन्निभौ पूजयेत्। यज्ञेषु पूजिताय तस्मै नमः; कर्णौ राक्षसविनाशकौ पूजयेत्, ललाटं सागरप्रियं, केशांश्च सुषुम्नाधिपपूज्यं पूजयेत्। चन्द्रशेखराय, मुरारये, सर्वेशाय नमः; मुकुटधारिणे, पद्मप्रियाय, रोहिण्यै लक्ष्मीस्वरूपाय, श्रीमद्रूपाय, सौभाग्यसुखामृतस्वरूपाय नमः। गन्धपुष्पधूपादिभिः सम्यक् पूज्य रोहिणीं, ततः शशाङ्कपत्नीं भूमौ शयित्वा, पुनः उत्तिष्ठन् स्नात्वा, हविष्यं ब्राह्मणाय दद्यात्। प्रभाते सुवर्णकुम्भसहितं पापहारिणं नमस्कृत्य, गोमूत्रं चाश्नीयात्, मांसलवणरहितं क्षीरघृतमिश्रितं अष्टौ वा विंशतिः ग्रासान् उपवस्यानन्तरं भुक्त्वा, किञ्चिद् आख्यानं शृणुयात्। कदम्बं नीलोत्पलं केतकं मल्लिकां कुमुदं शतपत्रं अम्लानं कुब्जां सिन्दुवारं पुनः श्वेतमल्लिकां करवीरं विष्णवे, चम्पकं श्रीये, शशाङ्कपुष्पं च समर्पयेत्। श्रावणादिमासेषु एतानि पुष्पाणि क्रमशः दद्यात्; यस्मिन्नपि मासे व्रतम् आचरति, तस्मिन्नेव पुष्पैः हरिं पूजयेत्। एवं संवत्सरपर्यन्तं विधिवत् पूजनं कुर्यात्; व्रतान्ते दर्पणादिसंयुक्तं शय्यां दद्यात्। सुवर्णमयं रोहिणीचन्द्रप्रतिमे कृत्वा, चन्द्रः षडङ्गुलः, रोहिणी चतुरङ्गुली स्यात्। अष्टमुक्ताभिः भूषितं, श्वेतवस्त्रवेष्टितनेत्रं, क्षीरघटे स्थाप्य, पुनः कांस्यपात्रे तण्डुलैः सह, प्रातःकाले मन्त्रेण, तण्डुलशर्कराफलैः सह दद्यात्। श्वेतां सुवर्णमुखीं गावं, रजतपादां, वस्त्रपात्रसहितां, सुन्दरशङ्खं च दद्यात्। भूषणगुणैः संयुक्तं ब्राह्मणदम्पती अलङ्कृत्य, तौ चन्द्रपत्नीभावेन स्थापयेत्। यथा रोहिणी कदापि कृष्णरूपचन्द्रस्य शय्यां न जहाति, तथा मम सौभाग्यसम्बन्धः अविच्छिन्नः स्यात्। यथा त्वं एव सर्वेषां परमानन्दमोक्षप्रदः, तथा मम भोगमोक्षभक्तयः शशाङ्क त्वयि नित्यं सन्तु। एवं संसारभीतः मोक्षकामश्च, अनघ, एष परमं क्रियायोगं सौन्दर्यारोग्यदीर्घायुषां साधनम्। एष एव पितृभ्यः नित्यप्रियः; सप्तशतकल्पानां त्रैलोक्याधिपत्यं लभित्वा, सोमलोकं गत्वा, विद्युत्समः मुक्तो भवति। या स्त्री, वा रोहिणी, चन्द्रशयनव्रतम् आचरति, सा अपि फलं लभते, पुनर्जन्म च दुर्लभं भवति। यो वा शृणोति वा पठति, मधुमथनपूजनं सोमस्तुतिसहितं, मनसापि समर्पयति, स शौरिसदने अमरगणैः पूज्यते। अथ रविनन्दनः विष्णुं जलनिवासिनं पप्रच्छ—सरः, उद्यानं, कूपं, तडागं, पद्मवनं च—एषु स्थलेषु, तथा देवालयेषु, कः पुरोहितः, किम् वेदि, कथं वा क्रियते इति पृच्छामि। कालं, दिशं, देशं, आचार्यं, द्रव्यं च श्रेष्ठं यथावत् आख्याहि। शृणु, महाबाहो, तडागादिकानां विधिं पुराणेषु वर्णितं, यं वेदविदः परम्परया पठन्ति। शुभे शुक्लपक्षे, उत्तरायणगते सूर्ये, ब्राह्मणैः निर्दिष्टे पुण्यदिने, यज्ञं समाचरेत्। पूर्वोत्तराभिमुखे भूमौ, तडागसमीपे, शुद्धां चतुर्विधां वेदिं चतुर्वर्गयोजनां निर्मायेत्। मण्डपः षोडशयोजनः, चतुष्कोणः, चतुर्द्वारः स्यात्; वेद्याः परितः त्रयः खाता, प्रत्येकं हस्तमितः, कारयेत्। नव, सप्त, पञ्च वा खाता, तस्याः प्रत्येकं व्याममितः; योनिः षड्वा सप्ताङ्गुलप्रमाणा। सप्त खाता, प्रत्येकस्य त्रयः कूर्माः, सर्वत्र एकवर्णाः, ध्वजपताकाभिः शोभिताः स्युः। मण्डपस्य द्वाराणि सर्वासु दिशासु, अश्वत्थ, उदुम्बर, प्लक्ष, वटशाखाभिः निर्मीयन्ताम्। एवं शास्त्रानुसारं कृत्यक्रमः, व्रतविधिः, पूजनपद्धतिः च क्रमशः निरूपितः।