शृणु, धर्मप्रिय, कथामिमां पुण्यां यथाशास्त्रं प्रवक्ष्यामि। तत्र कश्चित् साधकः श्रद्धया विशेषशय्यां सम्पादयेत् — या च गाठारहितां दोषवर्जितां शिरःस्थलोपधानयुक्तां सुखासीनां चामरयुक्तां च कुर्यात्। तस्यां पात्राणि, पादत्राणानि, छत्रं, चामरं, आसनं, दर्पणं, भूषणानि, फलानि, वस्त्राणि, सुगन्धानि च सम्यक् स्थापयेत्। तत्रैव पद्मं स्थाप्य, गुणैः शोभितं कृत्वा, पिङ्गलां गावं, वस्त्रयुतां, सद्गुणां, क्षीरदायिनीं च स्थापयेत्। तां गाम्, रजतखुरां, सुवर्णशृङ्गीं, वत्सयुक्तां, कांस्यदोहनीं च, प्रातःकाले मन्त्रैः सह दद्यात्; तां चावर्त्य न लङ्घयेत्। ततः सूर्यस्य शयनस्थानमिव — यत् कदापि रिक्तं न भवति, सदा दीप्तं, स्थिरं, सम्पन्नं, रमणीयं च — एवं मम कार्याणि सिध्यन्तु। यथा देवाः त्वत्तः श्रेष्ठं न कञ्चन जानन्ति, हे निष्कलङ्क, तथा माम् अनन्तसंसारदुःखाम्बुधेः उद्धर। एवं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, तद् शय्यादिकं सर्वं ब्राह्मणगृहं नयेत्। एष सोमशेखरस्य व्रतम् अधमाय, मिथ्यावादिने, कुतर्किणे, नास्तिकाय, अत्यधिकदूषकाय च न प्रकाशयेत्। भक्ताय संयताय चेद् एष रहस्यः कथ्यः, शिवस्य प्रियः स च, यस्यैकमपि अक्षरं श्रुत्वा पापानि महान्यपि नश्यन्ति, वेदविदः एवम् आहुः। यो जनः बन्धुभ्यः, पुत्रेभ्यः, वित्तात्, भार्यायाः वा वियुक्तः, स देवतासन्तोषकृत् भवति, स न व्याधिं, न दुःखं, न क्लेशं प्राप्नोति; सा च स्त्री या भक्त्या एतद् आचरति, सा अपि न दुःखभाग्भवति। इदं व्रतं वसिष्ठेन, पुरजयेन, कुबेरः, इन्द्रेण च कृतम्; तस्य केवलं स्तवनेन पापानि नश्यन्ति, नात्र संशयः। अथ क्रिष्णाष्टम्याः व्रतं प्रवक्ष्यामि, यत् सर्वपापनाशनं, शान्तिप्रदं, मोक्षदं, विशेषतः पुरुषाणां विजयप्रदं च। मार्गशीर्षे शङ्करं, पौषे शम्भुं, माघे महेश्वरं, फाल्गुने महादेवं पूजयेत्। चैत्रे स्थाणुं, वैशाखे शिवं, ज्येष्ठे पशुपतिं, आषाढे उग्रं पूजयेत्। श्रावणे शर्वम्, नभस्ये त्र्यम्बकम्, आश्वयुजे हरम्, कार्तिके ईशानं पूजयेत्। सर्वासु कृष्णाष्टम्यासु, यः समर्थः, स ब्राह्मणान् गावः, भूमिं, सुवर्णं, वस्त्राणि च दद्यात्, शिवभक्तः सन् उपोष्य। पञ्चगव्येन, क्षीरैः, तैलैः, तिलैः, यवैः, कुशोदकेन, गोशृङ्गेण, गोमये, शिरीषेण, अर्कपत्रैः, बिल्वपत्रैः, दध्ना च शङ्करं रात्रौ पूजयेत्। महर्षयः अष्टौ वृक्षान् — अश्वत्थं, वटं, उदुम्बरं, प्लक्षं, पलाशं, जम्बुं — विद्युः। मार्गशीर्ष-आषाढयोः मासयोः, मासान्तरं, एतेषां दन्तपवनपत्रं एकैकं भक्षयेत्। देवतायै अर्घ्यं दद्यात्, कृष्णां गावं कृष्णवस्त्रयुतां च समर्पयेत्; समापनकाले दधोदनं, छत्रं, ध्वजं, चामरं च समर्पयेत्। द्विजातिभ्यः पञ्चरत्नभूषितं कुम्भं, कृष्णगावः, सुवर्णं, नानावस्त्राणि दद्यात्; अशक्तः स्यात्, तर्हि यथाशक्ति एकां गाम् अपि दद्यात्। धनसम्बन्धे कपटं न कुर्वीत; तत्र दोषः स्यात्। यः कृष्णाष्टमीं सप्तत्रिंशदधिक सप्तशतानि कल्पानि च आचरति, स देवैः पूजितः, शिवलोकं प्राप्नोति। दीर्घायुष्मान् आरोग्ययुक्तः पुत्रपौत्रविवृद्धिसहितः राजकुलसंयुक्तः पुरुषः पुनः पुनः जायते; तस्य व्रतस्य विधानं विस्तारतः कथयस्व, हे सोमशेखर। उत्तमं त्वया पृष्टं, यद् अक्षय्यं पुण्यं ददाति; तत् पुराणविदितं रहस्यं वक्ष्यामि। अत्र रोहिणी-चन्द्र-शयनं नाम व्रतमस्ति; तत्र च चन्द्रनामभिः नारायणं पूजयेत्। सोमवारे शुक्लपक्षे पञ्चदशी, अथवा पूर्णिमा यदा ब्राह्मण वा क्षत्रिय नक्षत्रे पतति, तदा पञ्चगव्येन सरसपैः स्नानं कुर्यात्; ‘आप्यायस्व’ इति मन्त्रं अष्टशतवारं जपेत्। शूद्रः अपि परमभक्त्या, नास्तिकवाक्यत्यागेन, सोमं वरदं विष्णुं च पुनः पुनः नमेत्। जपं समाप्त्य स्वगृहं गत्वा, मधुसूदनं फलपुष्पैः, सोमनामभिः पूजयेत्। शान्ताय सोमाय नमस्कृत्य, अनन्ताश्रयभूतौ पादौ पूजयेत्; जानु-जङ्घे, जालोदरे उरू, अनन्तबाहौ कटी च पूजयेत्। पुनः पुनः कामदायिने, सुखदायिने नमः; शशाङ्कस्य कटिं सदा पूजयेत्, अमृतोदरे उदरं, नाभिं च विशेषतः पूजयेत्। चन्द्राय नमः; मुखं पूजयेत्, दन्तौ द्विजपतिभ्यः अर्चनीयौ, स्मितं च विशेषतः चन्द्ररूपेण पूजयेत्, ओष्ठौ निशापद्मप्रियौ मत्वा पूजयेत्। नासिका औषधिपतये, भ्रू-नेत्रेन्द्विन्दवे, शौर्योरू नीलोत्पलसदृशे पूजयेत्। सर्वयज्ञपूज्याय नमः; कर्णौ राक्षसविनाशकौ पूजयेत्, ललाटं सागरप्रियाय, केशं सुषुम्नेश्वरपूज्यं पूजयेत्। सोमशिरसे, मुरारये, सर्वेशाय नमः; मुकुटी रोहिणीप्रियाय, लक्ष्म्यै, यस्य रूपं सौभाग्यसुखामृतं, तस्मै च नमः। गन्धपुष्पधूपादिभिः चन्द्रपत्नीं सम्यक् पूजयित्वा, भूमौ शयनं कृत्वा, उत्थाय स्नात्वा, हविष्यं ब्राह्मणाय दद्यात्। प्रातः सुवर्णकुम्भसहितं दत्वा, पापनाशिने नमस्कुर्यात्; गोमूत्रं स्पृष्ट्वा, अमांसलवणहीनं भोजनं, अष्टौ वा विंशतिं ग्रासान्, क्षीरघृतयुतं भुक्त्वा, उपोष्य, इतिहासं क्षणमपि शृणुयात्। कदम्बं, नीलोत्पलं, केतकं, मल्लिकां, कुमुदं, शतपत्रं, अम्लानं, कुब्जां, सिंदुवारं, श्वेतमल्लिकां, करवीरं विष्णवे, चम्पकं श्रीलक्ष्म्यै, चन्द्रकान्तं च समर्पयेत्। श्रावणादिमासेषु, यत्र यत्र व्रतं, तत्र तत्र तानि पुष्पाणि हरये समर्पयेत्। एवं संवत्सरपर्यन्तं विधिवत् पूजां कृत्वा, व्रतसमाप्तौ दर्पणादिसम्पन्नां शय्यां दद्यात्। एवं धर्मानुरागिणां पुण्यकथां शास्त्रानुसारं संक्षिप्य निवेदितवानस्मि।