कृते कर्त्तिके मासे ये जनाः तस्य पुराणस्य प्रतिलिपिं कृत्वा सुवर्णहस्तिनं ददति, तैः पद्मयागस्य फलम् लभ्यते। ईशानकल्पस्य वृत्तान्तं यत् वसिष्ठेन अग्नये उक्तम्, तद् ‘आग्नेयम्’ इति प्रसिद्धम्। मार्गशीर्षे मासे विधिपूर्वकं सुवर्णपद्मं गोमया तिलैः सह लिखित्वा यः ददाति, तस्य तद् षोडशसहस्रपरिमितं सर्वयागफलप्रदं भवति; यः तद् ददाति, स देवलोकस्य पूज्यः भवति। सूर्यस्य महात्म्ये, अघोरकल्पवृत्तान्ते, चतुर्मुखेन मनवे जगतो धारणं जीवस्वभावं च कथितम्। तत्र चतुर्दशसहस्रपञ्चशतं श्लोकाः भविष्यविषया, ‘भविष्य’ इति तत्र कथ्यते। पौषमासे पौर्णमास्यां कोपमुक्तः गुडपात्रं दत्वा यः तद् ददाति, स अग्निष्टोमयागस्य फलम् लभते। रथान्तरकल्पवृत्तान्ते, सावर्णिना नारदाय यत् कथितम्, तद् कृष्णस्य परममाहात्म्यं। ब्रह्मा-वर्षस्य वृत्तान्तः पुनः पुनः यत्र वर्णितः, तद् ‘ब्रह्मवैवर्तपुराणम्’ इति, अष्टादशसहस्रश्लोकसमितम्। माघमासे शुभदिने पौर्णमास्यां यः ब्रह्मवैवर्तपुराणं ददाति, स ब्रह्मलोकस्य पूज्यः भवति। अग्न्यर्थं धर्मार्थकाममोक्षविषये, विशेषतः आग्नेयभागे, महेश्वरः अग्निलिङ्गस्थः यत्र कथितवान्, कल्पान्ते तद् ‘लैङ्गपुराणम्’ इति ब्रह्मणा घोषितम्; तस्य एकादशसहस्रश्लोकं तिलगोमया सह फाल्गुनमासे यः ददाति, स शिवतुल्यत्वं प्राप्नोति। महावराहस्य महात्म्ये, विष्णुना पृथिव्यै यत् उक्तम्, तद् ‘वाराहपुराणम्’ इति। मनुकल्पसम्बन्धे तद् पुराणं चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकसमितम् इति कथ्यते। मधुमासे पौर्णमास्यां गृहस्थब्राह्मणाय सुवर्णगरुडं तिलगोमया सह दत्वा यः ददाति, स वराहकृपया वैष्णवस्थानं प्राप्नोति। शैवधर्मेषु, षण्मुखकल्पे, तत्पुरुषस्य कर्मणि, यत्र वृत्तान्ताः वर्णिताः, तद् ‘स्कन्दपुराणम्’ इति, एकोनाशीतिसहस्रैकशतश्लोकपरिमितम्। यः तद् लिखित्वा सुवर्णशूलं सह ददाति, सूर्यस्य मीनराशिसंक्रान्तौ शैवपदं प्राप्नोति। त्रिविक्रमस्य महात्म्ये, चतुर्मुखेन त्रिवर्गस्य उपदेशः यत्र कृतः, तद् ‘वामनपुराणम्’ इति। दशसहस्रश्लोकयुक्तं तद् कूर्मकल्पानुसारं शुभं, यः शरद्विषुवे ददाति, स वैष्णवपदं प्राप्नोति। यत्र जनार्दनः कूर्मरूपे अधोलोके धर्मार्थकाममोक्षस्य महात्म्यं कथितवान्, इन्द्रद्युम्नसंबन्धे, शक्रस्य सन्निधौ ऋषिभ्यः, अष्टादशसहस्रश्लोकं लक्ष्मीकल्पसम्बद्धम्। यः कूर्मपुराणं सुवर्णकूर्मं सह अयनसंधौ ददाति, स सहस्रगोदानस्य फलम् लभते। कल्पारम्भे जनार्दनः मत्स्यरूपे मनवे वेदकर्मार्थं नरसिंहवृत्तान्तं कथितवान्; सप्तकल्पवृत्तान्तं महर्षिभ्यः उक्त्वा, तद् ‘मत्स्यपुराणम्’ इति, चतुर्दशसहस्रश्लोकयुक्तम्। विषुवे सुवर्णमत्स्यं गोमया सह दत्वा यः ददाति, स समस्तभूमिदानं कुर्यात्। गरुडकल्पे कृष्णेन ब्रह्माण्डोत्पत्ते गरुडस्य महात्म्यं यत्र उक्तम्, तत्र गरुडविषयः उपदेशः। अष्टादशसहस्रश्लोकभागः सुवर्णहंससहितः यत्र पाठ्यते; यः तद् ददाति, स परमसिद्धिं प्राप्य शिवलोकस्थः भवति। ब्रह्मा पुनः ब्रह्माण्डस्य महात्म्यं उक्त्वा, ब्रह्माण्डपुराणं द्वादशसहस्रद्विशतश्लोकपरिमितम् इति घोषितवान्। भविष्यकल्पविस्तरः यत्र श्रूयते, तद् ब्रह्माण्डपुराणम्, ब्रह्मणा प्रकाशितम्। यः तद् पुराणं पाठसमये ऊर्णवस्त्रं सुवर्णगोमया सह ददाति, स सहस्रराजसूययागफलम् ब्रह्मलोकफलम् च प्राप्नोति। एषा चतुःशतसहस्रश्लोकसंख्या पुराणरचना व्यासेन अद्भुतमहर्षिणा कृतः, मम पितामहपितृभ्यः मया च तुभ्यं सम्प्रेषिता। लोकहिताय एषा संक्षिप्तया महर्षिणा प्रस्तुता; देवेषु तु शतकोटिश्लोकपर्यन्तं विस्तारितम्। अधुना लोके याः शाखाः प्रसिद्धाः, ताः वर्णयिष्यामि। पद्मपुराणे नरसिंहवृत्तान्तं यत्र उक्तम्, तद् नरसिंहपुराणम्, अष्टादशसहस्रश्लोकयुक्तम्। नन्दायाः महात्म्यं कार्त्तिकेयेन यत्र वर्णितम्, तद् ‘नन्दीपुराणम्’ इति लोकप्रसिद्धम्। साम्बविषये यत्र कथा उक्ता, तद् ‘साम्बपुराणम्’ इति मुनिभिः घोषितम्। पुराणानि प्राचीनकल्पविषयाणि विवेकिनः जानन्ति; पुराणानां क्रमः श्रेयः, कीर्तिः, दीर्घायुः च ददाति। तत्र आदित्यनाम अपि निर्दिष्टम्। अष्टादशपुराणात् पृथक् यत् पुराणम्, द्विजश्रेष्ठ, तद् एतेभ्यः उत्पन्नम् इति विद्यात्। पुराणेषु पञ्चलक्षणानि स्मृतानि—सर्गः, प्रतिसर्गः, वंशः, मन्वन्तराणि, वंशानुचरितम्—एते पञ्च पुराणलक्षणानि। ब्रह्मा, विष्णु, सूर्य, रुद्र, जगत्, प्रतिसर्गः, दानानि च—एषां महात्म्यं पञ्चविधे पुराणे वर्णितम्।