सूतः कथां प्रवृत्तवान्—शृणु, महर्षे! यदा ब्रह्मा, सूर्यः, विष्णुः, शिवः वा पूजायां भेदं न कुर्युः, तदा यत् चलं स्थिरं च सर्वं तद् एव पूज्यते। ब्रह्मादीनां परमं धाम, त्रयाणां मूलं, वेदारूपे प्रतिष्ठितं; अतः पूषानं यत्नेन पूजनीयम्। तस्मात् अग्निं ब्राह्मणांश्च अग्रे कृत्वा, दान-व्रत-जप-तप-होमादिभिः विधिवत् पूजनं कर्तव्यम्। वेदान्त-शास्त्र-स्मृतिसंयुतः, कृत्यभीतः, यः विधिवत् कर्मनिष्ठः स्यात्, तस्य इह परत्र च किञ्चित् अप्राप्यं नास्ति। ततः शौनकादयः सूतं पप्रच्छुः—हे सूत! पुराणानां गणना, दानविधिं च सम्यक् क्रमशः विस्तरेण कथय। एषा एव शिक्षाः, या पुराणेषु आदिपुरुषेण, विश्वात्मना, मनवे उक्ता, तां शृणु। ब्रह्मणा स्मृतं पुराणं सर्वशास्त्रेषु प्रथमम्; ततः तस्य मुखेभ्यः वेदाः उत्पन्नाः। तदा पूर्वकल्पे एकमेव पुराणम् आसीत्, शतकोटिसमं, पुण्यं, त्रिवर्गसाधनम्। यदा लोकाः दग्धाः, अहं अश्वरूपेण चत्वारः वेदाः विस्तीर्णं पुराणं च अङ्गानि संगृह्य। ततः मीमांसा-धर्मशास्त्रयोः ग्रन्थं कृत्वा, मत्स्यरूपेण च कल्पारम्भे वारिसमुद्रे पुनः रचितवान्। एतत् सर्वं मया वारिस्थितेन उक्तम्; तत् श्रुत्वा चतुर्मुखः ऋषिभ्यः देवेषु च उक्तवान्। एवं पुराणं सर्वशास्त्राणां मूलम् अभवत्; किन्तु कालक्रमेण तस्य अप्रतिपत्तिं दृष्ट्वा, व्यासरूपेण अहं प्रतियुगे द्वापरान्तरे चतुर्लक्षश्लोकानां संक्षिप्तं कृत्वा विभजामि। ततः अष्टादशभागेषु विभक्तं लोकमण्डले प्रकटितम्; देवलोके अपि शतकोटिसमं विस्तीर्णरूपेण तिष्ठति। अत्र तु तस्यार्थः चतुर्लक्षश्लोकानां संक्षिप्तरूपेण अस्ति; अष्टादशपुराणानि अत्र वर्ण्यन्ते। तानि नामानि अहं वक्ष्यामि, ब्रह्मणा पूर्वं मारीचये यथोक्तं शृणु। ब्राह्मपुराणं त्रिंशत्सहस्रश्लोकयुक्तम्; यः तद् लिखित्वा, गौः जलं च वैशाखपूर्णिमायां दत्वा, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यदा लोकः सुवर्णपद्मरूपः आसीत्, तदाधारितं पुराणं पद्मपुराणं इति विज्ञायते; तत्र पद्मपुराणं पंचपञ्चाशत्सहस्रश्लोकयुक्तम्। यः ज्येष्ठे सुवर्णपद्मं तिलैः सह दत्वा तद् पुराणं ददाति, अश्वमेधफलं प्राप्नोति। यत् पराशरेण वाराहकल्पवृत्तान्ते सर्वधर्मेभ्यः उक्तम्, तत् विष्णुपुराणं इति प्रसिद्धम्। तत्र यः पूर्णिमायां गौः सर्पिषा च शुद्धचित्तः ददाति, स वरुणलोकं प्राप्नोति; तस्य संख्याः त्रिसप्तसहस्रः। श्वेतकल्पे वायुः धर्मान् उक्तवान्; तत्र वायुपुराणं रुद्रमहत्त्वयुक्तं चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्। श्रावणपूर्णिमायां गौः गुडः वृषेण गृहस्थब्राह्मणाय दत्त्वा, शुद्धात्मा शिवलोकं कल्पान्तं वसति। यत्र गायत्र्याः धर्मविस्तारः वृत्रासुरवधसहितः वर्णितः, तत् भागवतं इति कथ्यते। सरस्वतकल्पे श्रेष्ठपुरुषाणां कर्मवृत्तान्तः भागवतं इति प्रसिद्धम्। यः भाद्रपदपूर्णिमायां सुवर्णसिंहेन सह लिखित्वा ददाति, स उत्तमं पदं प्राप्नोति; तस्य अष्टादशसहस्रश्लोकानि। यत्र नारदः धर्मान् महाकल्पाधारितान् उक्तवान्, तत् नारदीयपुराणं पंचविंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्। अश्विनपञ्चदश्यां गौः सह दत्त्वा, स परमसिद्धिं प्राप्नोति, या पुनः दुर्लभा। यत्र शाकुन्तिके धर्माधर्मविचारः ऋषिप्रश्नानुसारं धर्मनिष्ठैः उत्तरितः, तत् सर्वं मार्कण्डेयेन विस्तरेण उक्तम्; तद् मार्कण्डेयपुराणं नवसहस्रश्लोकयुक्तम्। यः कर्त्तिके सुवर्णहस्तिना सह लिखित्वा ददाति, स पद्मयागफलं प्राप्नोति। यत् ईशानकल्पवृत्तान्ते वसिष्ठेन अग्नये उक्तम्, तद् अग्नेयपुराणम्। मार्गशीर्षे सुवर्णपद्मं गौः तिलैः सह लिखित्वा दत्त्वा, तद् षोडशसहस्रश्लोकयुक्तम्; सर्वयागफलं ददाति, दाता देवलोके पूज्यते। यत्र सूर्यस्य महात्म्यं, चतुर्मुखेन अघोरकल्पवृत्तान्ते मनवे लोकपालनं सृष्ट्यादिलक्षणं च उक्तम्, तद् भविष्यपुराणं चतुर्दशसहस्रपञ्चशतश्लोकयुक्तम्, भविष्यवृत्तान्तप्रधानम्। पौषपूर्णिमायां कोपमुक्तः गुडपात्रं सह दत्त्वा, अग्निष्टोमफलं प्राप्नोति। यद् रथान्तरकल्पवृत्तान्ते सावर्णिना नारदाय कृष्णमहात्म्यं उक्तम्, यत्र ब्रह्मवाराहवृत्तान्तः पुनः पुनः वर्णितः, तद् ब्रह्मवैवर्तपुराणं अष्टादशसहस्रश्लोकयुक्तम्। यः शुभदिवसे माघपूर्णिमायां तद् ददाति, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। एवं सूतः पुराणानां उत्पत्तिं, विभागं, संख्यां, दानविधिं च श्रद्धया, क्रमशः, विस्तरेण महर्षिभ्यः निवेदितवान्।