गृहस्थः प्रतिदिनं देवपितृमानुष्याणां तर्पणेन च यजनादिभिः सर्वभूतऋषिप्रेतगणान् सन्तोषयेत्। ऋषीन् स्वाध्यायेन, पितॄन् विधिवद् पिण्डोदकेन, भूतानि हविषा, प्रेतगणांश्च बलिदानैः पूजयेत्। एते पञ्च महायज्ञाः पञ्चसु पञ्चसु पाशुपालिकेषु गृहमेधिनां पञ्चसु सूनृत्येषु निर्दिष्टाः—मुषलः, उपलः, चुल्लिः, कुम्भः, सोम्या च। गृहस्थस्यैते पञ्च सूनृत्याः; तद्भावनात् स स्वर्गं न प्राप्नोति। तेषां पापविनाशाय एते पञ्च महायज्ञाः विधीयन्ते। यः द्वाविंशत्यष्टौ संस्कारान् यथोक्तान् प्राप्यापि आत्मगुणरहितः स्यात्, स न मोक्षं लभते। तस्मात् आत्मगुणसम्पन्नः पुरुषः शास्त्रानुसारं कर्म कुर्यात्, सदा गोब्राह्मणहिताय स्वधनं युञ्जीत। गोभिः, भूम्या, सुवर्णेन, वस्त्रैः, सुरभिपुष्पैः, जलप्रदानैश्च—शुभं ब्रह्मविष्णुसूर्यरुद्राग्न्यात्मानं पूजयेत्। व्रतैः, उपवासैः, विधिवत् क्रियाभिः, श्रद्धया, निरमर्षः—यः इन्द्रियातीतः, शान्तः, सूक्ष्मः, अव्यक्तः, नित्यः, वासुदेवः, विश्वरूपः—तस्मादेव एते स्वरूपप्रपञ्चाः उत्पद्यन्ते। ब्रह्मा, विष्णुः, भगवाञ्छौरिः, वृषध्वजः, अष्टवसवः, एकादश गणाध्यक्षाः, लोकपालाः, पितरः, मातरश्च—एते शक्तयः चराचरसमन्विताः उक्ताः। ब्रह्मादयश्चत्वारः अव्यक्तनाथे प्रतिष्ठिताः। ओम् ओम्—ब्रह्मणा, सूर्येण, विष्णुना, शिवेन वा, यत्र पूजनं निर्विशेषेण क्रियते, तत्र चराचरं सर्वं पूजितं भवति। ब्रह्मादीनां परं धाम, तेषां त्रयाणां मूलं वेदरूपे प्रतिष्ठितं; अतः पूषा श्रद्धया पूजनीयः। अतः अग्निं ब्राह्मणांश्च प्रधानं कृत्वा, दानेन, व्रतैः, उपवासैः, जपैः, हविषा च यथाविधि पूजयेत्। यः कर्मशीलः, वेदान्तशास्त्रस्मृतिपरायणः, सदाचारभीतः, तस्यात्रापि परत्रापि किञ्चिदप्राप्यं नास्ति। एवं सुत! पुराणानां गणनां धर्मदानस्य च सम्पूर्णं विधानं यथाक्रमं विस्तरेण कथय। एष धर्मः स्वयं पुराणेषु आद्यपुरुषेण, विश्वात्मना, मनवे प्रोक्तः—तं शृणु। सर्वशास्त्रेषु प्रथमं पुराणं ब्रह्मणा स्मृतं, ततोऽस्य मुखेभ्यः वेदाः प्रादुर्भूताः। तदा पूर्वकल्पे केवलं एकं पुराणमासीत्—शतकोटिप्रमाणं, पावनं त्रिविधपुरुषार्थसाधनम्। यदा लोकाः दग्धाः, अहं हयस्वरूपेण तस्याङ्गानि—चतुर्वेदांश्च विस्तीर्णं पुराणं च—समाहृत्य धारयामि। मिमींसाधर्मशास्त्रे च गृह्य पुनः मत्स्यरूपेण कल्पादौ सलिले रचयामि। एतत्सर्वं मया जलनिवासिना कथितं; तत् श्रुत्वा चतुर्मुखः ऋषिभ्यः देवेषु च प्रोवाच। एवं पुराणं सर्वशास्त्राणां मूलं जातम्; कालक्रमेण तस्याग्राहमालोक्य— व्यासनाम्ना रूपं धारयित्वा, प्रतियुगे द्वापरद्वापरे चतुर्लक्षश्लोकैः संक्षिप्यते। एवं तदष्टादशधा विभाग्य लोके प्रसिद्धं कृतम्; अधुना अपि देवलोके शतकोटिप्रमाणं विस्तीर्णं तिष्ठति। अस्यार्थः अत्र चतुर्लक्षश्लोकैः संक्षिप्तः; अष्टादश पुराणानि अत्रोच्यन्ते। तानि नामानि कथयामि, मुनिश्रेष्ठ, शृणु, यथा पूर्वं ब्रह्मणा मरीचये सम्पूर्णं प्रतिपादितम्। ब्राह्मं पुराणं त्रिंशत्सहस्रश्लोकयुक्तं; यः तद् लिखित्वा गौः जलं च वैशाखपूर्णिमायां ददाति, स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। यदा जगत् हेमपद्ममयं आसीत्, तदा तदुपाख्यानं आधारं कृत्वा, तदिदं पद्मपुराणं पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंयुक्तं विद्वद्भिः कथ्यते। यः तद् पुराणं लिखित्वा सुवर्णपद्मं तिलैः सह ज्येष्ठमासे ददाति, अश्वमेधफलमवाप्नोति। यत् पुराणं पराशरेण वाराहकल्पवृत्तान्ते सर्वधर्मसमेतं प्रोक्तं, तत् विष्णुपुराणं नाम। तद् यः पूर्णिमायां गौः सर्पिषा सह शुद्धचित्तः ददाति, स वरुणलोकं प्राप्नोति; तस्य प्रमाणं त्रयःसप्ततिसहस्राणि विज्ञायन्ते। श्वेतकल्पे वायुः धर्मान् उक्तवान्; तत्र वायुपुराणं रुद्रमहिमान्वितं चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकमित्युक्तम्। श्रावणमासे श्रावणपूर्णिमायां यः गौः गुडं वृषभेण सह गृहीतं गृहीतवान् गृहस्थब्राह्मणाय ददाति, स शुद्धात्मा शिवलोकं कल्पान्ते वसति। यत्र गायत्र्याः सम्बन्धेन धर्मविस्तारः कृतः, वृत्रासुरवधोपेतश्च, स भागवतं नाम। सरस्वतकले मध्येमानुषेषु श्रेष्ठेषु, तेषां कर्मवृत्तान्तः लोके भागवताख्यः। यः तद् लिखित्वा सुवर्णसिंहेन भाद्रपदपूर्णिमायां ददाति, स परं पदं लभते; तस्य प्रमाणं अष्टादशसहस्राणि। यत्र नारदः धर्मान् महाकल्पाधारितांश्च उक्तवान्, तत् नारदीयं नाम, पञ्चविंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्। अश्विनस्य पञ्चदश्यां यः गौः सह ददाति, स परमसिद्धिं लभते, या पुनर्न लभ्यते। यत्र शकुनैः धर्माधर्मयोः पृच्छा व्याख्यायते, ऋषिभिः धर्मानुष्ठानपरैः पृष्टम्। तद् सर्वं विस्तारतः मार्कण्डेयेन कथितम्; तदिदं मार्कण्डेयपुराणं नवसहस्रश्लोकयुक्तं इह कीर्त्यते।