पुराकाले सर्पाणां वंशाः पक्षिणां मध्ये अनन्तसंख्यकाः जाताः, तेषां पुत्रपौत्रैः सह विस्तारं प्राप्ताः। सुरसा नाम या कदाचित् सहस्रसर्पान् अपद्यत। कद्रू अपि धर्मज्ञ, सहस्रशिरसः सहस्रसर्पान् जनयामास। तेषां मध्ये षड्विंशतिः प्रमुखाः सर्पाः कीर्त्यन्ते, यथा—शेषः, वासुकिः, कर्कोटकः, शङ्खः, ऐरावतः, कंबलः, धनञ्जयः, महानीलः, पद्मः, अश्वतरः, तक्षकः, इलापत्रः, महापद्मः, धृतराष्ट्रः, बलाहकः, शङ्खपालः, महाशङ्खः, पुष्पदंष्ट्रः, शुभाननः, शङ्कुरोमा, बहुलः, वामनः, पाणिनः, कपिलः, दुर्मुखः, पतञ्जलिश्च। एतेषां पुत्रपौत्राः अपि अनन्ताः अभवन्; तेषां बहवः पूर्वं जनमेजयस्य सर्पसत्रे दग्धाः। कद्रू अपि क्रोधवशात् स्वनामभिः युक्तान् दानवान् अपत्यरूपेण अपद्यत, तेषां बहून् दंष्ट्रिणः भीमसेनः विनाशयामास। एवमेव, सुरभिः धर्मनिष्ठा स्वपत्न्याः व्रतेन रुद्रगणान्, गवां महिषीणां च गणान् कश्यपात् अपद्यत। मुनिः अपि मुनिगणान् अपत्यरूपेण, तथा अप्सरसां गणान् अपि उत्पादयामास। अरिष्टा नाम अपि बहून् किन्नरगन्धर्वांश्च अपद्यत। इरा सर्वाणि तृणवनलतादीनि अपद्यत; विश्वा अपि यक्षराक्षसान् कोटिशः ससर्ज। ततः दिति धर्मज्ञा कश्यपात् एकोनपञ्चाशत् मरुतः अपद्यत, ये सर्वे देवानां प्रियतमा अभवन्। कथं दितेः पुत्राः मरुतः, ये देवप्रियाः, जाताः? कथं च ते देवशत्रवः सन्तः देवैः सह परममित्रत्वं प्राप्तवन्तः इति? पुराकाले, देवासुरयुद्धे, हरिः देवांश्च तेषां पुत्रपौत्रांश्च हृत्वा, ते दुःखार्ता भूत्वा सर्वोच्चं भूमण्डलमुपाजग्मुः। स्यमन्तपञ्चकस्य पुण्ये क्षेत्रे, सरस्वत्याः शुभतटे, पतिसेवायाम् आसक्ताः, तीव्राणि तपांसि उपागच्छन्। तत्र दितिः, दानवानां माता, व्रतानिष्ठा, मुनिरूपिणी, फलमूलैः जीवमाना, चन्द्रायणादीनि कठिनानि तपांसि अचरत्। शताधिकं वर्षशतम्, जरया दुःखेन च पीडिता, सा तपसा संतप्ताऽभवत्; ततः वसिष्ठादीन् पप्रच्छ— "भवन्तः, पुत्रशोकनाशकं, इहामुत्रसौभाग्यदायकं व्रतम् उक्तुमर्हन्ति।" वसिष्ठादयः प्रत्युवाचुः— "मदनद्वादशीव्रतं नाम, येन पुत्रशोकात् विमुच्यते।" तेन व्रतेन दितिः एकोनपञ्चाशत् पुत्रान् पुनः प्राप्तवती इति सुतः, तत् मदनद्वादशीव्रतं विस्तारतः शृणु। चैत्रमासस्य शुक्लपक्षे द्वादश्यां, व्रती शुक्लशालिपूर्णं निर्मलं घटं स्थापयेत्। स घटः नानाफलैः, इक्षुदण्डेन, शुभ्रवस्त्रयुग्मेन च छादितः, श्वेतचन्दनेन च लेपितः स्यात्। तत्र विविधान्नान्यपि यथाशक्ति सुवर्णं च दद्यात्; तस्योपरि ताम्रपात्रेण गुढपूरितेन स्थापयेत्। ततः तदुपरि कदलीपत्रं, तस्य वामभागे शर्करामयां रतिम् इच्छया स्थापयेत्। ततो गन्धधूपान् दद्यात्, गीतवाद्यादिकं च कुर्यात्; तदभावे कामकेशवयोः कथाः पठेत्। हरिं कामनाम्ना पूजयेत्, गन्धजलैः स्नापयेत्, श्वेतपुष्पैः, अक्षतैः, तिलैः च मधुसूदनं सम्पूजयेत्। कामाय पादौ, सौभाग्यदायिने उरू, स्मराय पुनः, मनमथाय च कटी, शुद्धोदराय उदरं, अनङ्गाय हरिच्छाती, पद्ममुखाय मुखं, पञ्चबाणाय भुजौ पूजयेत्। सर्वव्यापिने नमः, केशवाय शीर्षं पूजयेत्। ततः प्रभाते स घटः विप्राय दातव्यः। भक्त्या विप्रान् भोजयेत्, स्वयम् लवणवर्जितं भुञ्जीत; ततः दानं विधिना दद्यात्, एतं मन्त्रं जपन्— "भगवान् जनार्दनः, यः कामरूपधारी, सर्वभूतहृदयं यः, स अत्र तुष्टो भवेत्।" एवं मासे मासे व्रतमाचरेत्; त्रयोदश्यां उपवास्य, अक्षयं विष्णुं पूजयेत्। द्वादश्यां फलैकभोजनं कृत्वा, भूमौ शयेते; मासस्य त्रयोदश्यां गवया सह। तदा निराकाराय शय्यां सर्वोपस्करयुक्तां दद्यात्, सुवर्णमयं कामदेवप्रतिमां श्वेतां च दुहित्रीं गावं च दद्यात्। वस्त्राभरणैः विप्रदम्पती यथाशक्ति पूजयेत्; शय्यां गन्धादीनि च दत्त्वा, "स तुष्टो भवतु" इति वदेत्। श्वेततिलैः कामनामानि जपन् होमं कुर्यात्; तथैव गोदुग्धेन पायसेन च विधिना। विप्रान् भोजयेत्, अमायायां, यथाशक्ति इक्षुदण्डमाल्यं च दद्यात्। यः मदनद्वादशीव्रतं विधिना आचरति, स सर्वपापैः विमुक्तः हरिसमानत्वं प्राप्नोति। अस्मिन्लोके उत्तमपुत्रान् सौभाग्यफलञ्च भुङ्क्ते; स्मरः विष्णुः एव, आनन्दरूपः महेश्वरः। सुखकामः यः अंगजरूपिणं भगवन्तं कामरूपिणं स्मरति, स सुखी भवति। इति श्रुत्वा दितिः सर्वं विधिवत् अकरोत्।