एवं हि एते अग्नयः सम्यक् वर्णिताः—ये यज्ञे प्रतिष्ठिताः, ये च प्राक् सृष्टौ बभूवुः, रात्रिदेवतानां श्रेष्ठैः सह। स्वायम्भुवेऽन्तरे पूर्वे एते गर्विताः अग्नयः आसन्; ते अत्र चराचरेषु विचरन्ति। ये अग्नीध्राः ऋत्विजः स्वस्थानेषु स्थिता आसन्, ते पूर्वं हविः वहन्ति स्म; ये च काम्यनैमित्तिकाः, ते यज्ञेषु प्रतिष्ठिताः। अतीते मन्वन्तरे, शुक्रम् यमं च सहित्य, एते दिव्यैः गणैः सह, प्रथममनोः काले आसन्। एवं अग्निविदां स्थानानि, ये उत्पत्तयः कथिताः, सप्त सावरिण्यन्तरेषु, स्वरौचिषादिषु, ज्ञातव्याः। एवं तैः अग्निविदां लक्षणानि सर्वेषु अतीतानागतमन्वन्तरेषु निर्दिष्टानि। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, विविधरूपकारणैः सह, अग्नयः वर्तमानैः यमैः देवैश्च सह सन्ति। ये च देवाः भविष्यन्ति, तेषां सहापि भविष्यन्ति; एवं अग्नीनां परम्परा मया क्रमशः विस्तारतः कथिता—किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि? अधुना, यत् परं परमं विषयं विष्णुना पृष्टः उक्तं, धर्माधर्मयोः सम्पूर्णं वृत्तान्तं विस्तारतः कथय। तस्मिन् एकस्मिन् सागरे, जनार्दनः मत्स्यरूपेण, सृष्ट्युत्पत्तिं पुनः सम्पूर्णं न्यवेदयत्। जगत आत्मा स सूर्यपुत्राय मनवे, कर्मयोगं साङ्ख्यं च सम्यक् विस्तारतः अवोचत्। वयं श्रोतुमिच्छामः, हे सूत, कर्मयोगस्य लक्षणानि; तव हि किञ्चिदपि जगति न अज्ञातम्, धर्मज्ञ। अहं कर्मयोगं विष्णुना यथोक्तं वर्णयिष्यामि; कर्मयोगः हि सहस्रज्ञानयोगेभ्यः श्रेष्ठः। कर्मयोगात् एव ज्ञानोत्पत्तिः; तस्मात् स एव परा गतिः। ब्रह्म कर्मज्ञानयोः उत्पाद्यते, न तु केवलज्ञानात्। तस्मात्, यः कर्मणि स्थितचित्तः, स नित्यं सत्यम् आप्नोति; वेदः सर्वः धर्ममूलं, तद्विदां च आचारः। तत्र, आत्मनः अष्टौ गुणाः प्रधानाः स्थिता—सर्वभूतानां दया, शरणागतानां क्षमा, लोकेऽस्पृहः, द्विजानां बाह्याभ्यन्तरशौचम्, अनायासेन कर्म, शुभाचारपालनम्, वित्तेऽपि कृपणता न कर्तव्या, क्लेशेनापि लब्धे; परद्रव्यपरस्त्रीषु नित्यं अनासक्तिः। एते अष्टौ आत्मगुणाः पुराणविद्भिः कथिताः; एष एव कर्मयोगः, यः ज्ञानमार्गाय नयति। कर्मयोगं विना ज्ञानं कस्यचित् न दृश्यते; श्रुतिस्मृत्युक्तं धर्मं यत्नेन आचरेत्। देवपितृमानुष्यान् प्रतिदिनं तर्पयेत्, यज्ञैः यत् भूतर्षिगणान् तुष्यन्ति। ऋषीन् स्वाध्यायेन, पितॄन् विधिहविषा, भूतानि अन्नदानैः, प्रेतान् बलिकर्मणा पूजयेत्। पञ्चमहायज्ञाः पञ्चसु घृणाघातेषु विहिताः—उपपात्र, मुषल, चुल्लिका, कुम्भ, उपस्करः। एते पञ्च घाताः गार्हस्थ्ये सन्ति; तेषां कारणेन स स्वर्गं न प्राप्नोति। तद्पापविनाशाय एते पञ्च यज्ञाः प्रवदन्ति। द्वाविंशतिचत्वारिंशत्संस्कारयुक्तोऽपि, आत्मगुणरहितः, मोक्षं न प्राप्नोति। तस्मात्, आत्मगुणसम्पन्नः शास्त्रविहितानि कर्माणि कुर्यात्, नित्यं गोब्राह्मणहिते धनं युञ्जीत। गोभूमिहेमवस्त्रगन्धपुष्पतोयैः, शुभं ब्रह्मविष्णुसूर्यरुद्राग्न्यात्मरूपं पूजयेत्। व्रतैः उपवासैः विधिवत् श्रद्धया, अमत्सरी, इन्द्रियातीतः, शान्तः, सूक्ष्मः, अव्यक्तः, सनातनः, वासुदेवः, विश्वरूपः—तस्मात् एते सर्वे प्रपञ्चाः उत्पद्यन्ते। ब्रह्मा, विष्णुः, भगवतः, सूर्यः, वृषभध्वजः, अष्टौ वसवः, एकादश गणाध्यक्षाः, लोकपालाः, पितरः, मातरश्च—एते शक्तयः चलाचलसमन्विताः उच्यन्ते। ब्रह्मादयः चत्वारः अव्यक्तेश्वरं मूलं प्राप्नुवन्ति। ॐ ॐ—यदा ब्रह्मणा, सूर्येण, विष्णुना, शिवेन वा, निःसङ्गेन पूजनं क्रियते, तदा चराचरं सर्वं पूजितं भवति। ब्रह्मादीनां परमं धाम, त्रयाणां च आधारः, वेदरूपे प्रतिष्ठितः; तस्मात् पूषाणं यत्नेन पूजयेत्। अग्निं च ब्राह्मणांश्च अग्रे कृत्वा, दानव्रतानुष्ठानजपहोमादिभिः यथाविधि संपूजयेत्। यः यज्नशीलः, वेदान्तशास्त्रस्मृतिप्रियः, सदा अधर्मभीतः, तस्य इह परत्र वा किञ्चिदपि अप्राप्यं नास्ति। हे सूत, पुराणानां गणनां विस्तारतः क्रमतः वद, यथावत् दानधर्मं च सम्पूर्णं वर्णय। एष एव उपदेशः, यं पुराणेषु आदिपुरुषः, विश्वात्मा, मनवे उक्तवान्—तं शृणु। पुराणं ब्रह्मणा सर्वशास्त्रेषु प्रथमं स्मृतम्, ततो वदनतः वेदाः उत्पन्नाः। तस्मिन् प्राक्कालिके काले, केवलं एकं पुराणमासीत्, निश्पाप, शतकोटिप्रमाणं, धर्मार्थकामोपायः। यदा लोकाः दग्धाः, अहं हयस्वरूपेण, चतुर्वेदांश्च विस्तीर्णं पुराणं च अंगानि संजग्राह। मिमांसाधर्मशास्त्रौ च गृहीत्वा, पुनः मत्स्यरूपेण कल्पादौ, जलनिधौ, तान् न्यधाम्।