सर्वे दानवाः, यथा शास्त्रे निर्दिष्टम्, इल्लवालः, नमुचिः, श्वसृपः, अजनः, नरकः, कालनाभः, सरमाणः च अभवन्। प्रसिद्धः कालवीयः दानु वंशस्य वृद्धिं कृतवान्; तस्मात् संह्रादस्य दैत्यः निवातकवचाः उत्पन्नाः। ते निवातकवचाः सर्वैः देवैः, गन्धर्वैः, सर्पैः, राक्षसैः च दुर्लभ्याः अभवन्; ते अर्जुनस्य युद्धे भगर्वे शरणं गत्वा हतान् अभवन्। ताम्रा, मारीचस्य बीजात्, षट् पुत्रीः अजनयत्—शुकी, श्येनी, भासी, सुग्रीवी, गृध्रिका, शुचि। शुकी धर्मानुसारं शुकान् उलूकान् च अजनयत्; श्येनी श्येनान्, भासी भासान्, कुररी स्वजातिं अपि अजनयत्। गृध्री गृध्रान् कपोतान् च अजनयत्; पारावती कपोतान् अन्यांश्च पक्षिणः; हंसि हंसान्, सारसान्, क्रौञ्चान् च; प्लवा जलचरान् अजनयत्। सुग्रीवी अजान्, अश्वान्, मेषान्, ऊष्ट्रान्, गर्दभान् च अजनयत्। एवं ताम्रायाः वंशः उक्तः; अधुना विनतायाः वृत्तान्तं श्रृणु। विनतायाः गर्भात् पक्षिसाम्राट् गरुडः, पक्षिणां श्रेष्ठः अरुणः, दिव्यसुप्रसिद्धा सौदामनी च उत्पन्नाः। अरुणस्य पुत्रौ सम्पातिः जटायुः च अभवन्; सम्पातेः पुत्रः बभ्रुः, शीघ्रगः च सर्वेषु प्रसिद्धः अभवत्। जटायोः कर्णिकारः, शतगामीः च, सारसः, रज्जुवालः, भेरुण्डः च पुत्राः अभवन्। तेषां पक्षिणां वंशजाः, पुत्राः पौत्राः च, अनन्ताः अभवन्। पुरातने काले सुरसा सहस्रं सर्पान् अजनयत्। कद्रू, धर्मज्ञ, सहस्रं शिरसां सर्पान् अजनयत्; तेषु षड्विंशतिः प्रमुखाः सर्पाः प्रसिद्धाः—शेषः, वासुकिः, कर्कोटः, शङ्खः, ऐरावतः, कम्बलः, धनञ्जयः, महानिलः, पद्मः, अश्वतरः, तक्षकः, एलापत्रः, महापद्मः, धृतराष्ट्रः, बलाहकः, शङ्खपालः, महाशङ्खः, पुष्पदंष्ट्रः, शुभाननः, शङ्कुरोमाः, बहुलः, वामनः, पाणिनः, कपिलः, दुर्मुखः, पतञ्जलिः च। तेषां वंशजाः, पुत्राः पौत्राः च, अनन्ताः अभवन्; बहवः तेषां जनमेजयस्य सर्पसत्रे दग्धाः अभवन्। सा कद्रू, कोपात्, बहून् दैत्यगणान् अजनयत्; तेषां दंष्ट्रिणां भीमसेनः बहून् विनष्टवान्। एवं सुरभिः, व्रतानिष्ठा, रुद्रगणान्, गवः, महिषान् च कश्यपात् अजनयत्। कश्यपः ऋषिगणान्, अप्सरोगणान् च, अरिष्टा किन्नरगणान् गन्धर्वगणान् च अजनयत्। इरा सर्वाणि तृणानि, वृक्षान्, लतान्, गुल्मान् अजनयत्; विश्वा यक्षगणान् राक्षसगणान् च असंख्यान् अजनयत्। ततः दिति, धर्मज्ञा, कश्यपात्, चत्वारिंशद् नव मारुतान् अजनयत्, ये देवैः प्रियतमा अभवन्। कथं दितेः पुत्राः मारुताः देवैः प्रियाः अभवन्? कथं ते देवद्वेषिणः देवैः परममित्रत्वं प्राप्तवन्तः? पुरातने काले, देवासुरयुद्धे, यदा हरिः देवगणं पुत्रपौत्रैः सह हृतवान्, तदा ते दुःखिताः भूत्वा भूतले उत्तमं स्थानं अगच्छन्। स्यामन्तपञ्चके पुण्ये क्षेत्रे, सरस्वत्याः शुभे तटे, दिति पतिसेवा कृत्वा, कठोरं तपः उपवेशयत्। दिति, दानवमाता, व्रतानिष्ठा, ऋषिरूपिणी, फलं भक्षयित्वा, चन्द्रायणादि तपांसि अकुर्वत्। शताधिकं वर्षं, वृद्ध्याः दुःखात् पीडिता, तपसा दग्धा, वसिष्ठादीन् पप्रच्छ। "किं व्रतम्, भगवन्तः, यत् पुत्रशोकविनाशकं, शुभफलदं लोके परत्र च?" इति। वसिष्ठादयः प्रत्युवाचुः—"मदनद्वादशीव्रतम्, यस्य प्रभावात् पुत्रशोकः न भवति।" सूतः, मदनद्वादशीव्रतस्य कथा श्रोतुम् इच्छामः, येन दितिः चत्वारिंशद् नव पुत्रान् पुनः प्राप्तवती। यत् व्रतम् वसिष्ठादिभिः पूर्वं दित्यै उक्तम्, तत् विस्तारतः मम वचनेन शृणु। चैत्रमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां, व्रती शुक्लान्नपूर्णं निर्मलं घटं स्थापयेत्। तं घटं विविधैः फलैः शोभितं, इक्षुदण्डेन आच्छादितं, शुक्लवस्त्रद्वयेन आवृतं, शुक्लचन्दनस्य लेपनं कृत्वा स्थापयेत्। तत्र विविधानि भोज्यानि, यथाशक्ति सुवर्णं च दद्यात्; तस्योपरि ताम्रपात्रं गुडपूर्णं स्थापयेत्। तस्योपरि कदलीपत्रं, तस्य वामभागे रतिस्वरूपं शर्करया निर्मितं स्थापयेत्। ततः गन्धधूपं दद्यात्, गीतवाद्यं च समारोपयेत्; तदभावे कामकेशवयोः कथा पठेत्। हरिं कामनाम्ना पूजयेत्, सुगन्धितेन जलेन स्नापयेत्, शुक्लपुष्पैः, अक्षतैः, तिलैः च मधुसूदनं अर्पयेत्। कामाय पादयोः पूजनं, शुभदायोरुयोः, स्मराय पुनः मनमथाय कटिप्रदेशे। शुद्धपद्मनाभाय उदरे, अनङ्गाय हरिच्छेस्टे, पद्ममुखाय मुखे, पञ्चबाणाय बाहुषु पूजनं कुर्यात्। सर्वव्यापिने नमः; केशवाय शिरसि पूजनं कुर्यात्। ततः प्रभाते ब्राह्मणाय घटं समर्पयेत्। भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्, स्वयम् लवणरहितं भुञ्जीत्; ततः दानं विधिपूर्वकं दद्यात्, मन्त्रं उच्चारयन्। एवं शास्त्रवर्णितः वृत्तान्तः, अनुवादरहितः, श्रद्धया उक्तः।